Bẫy tiêu dùng mang tên “thiết bị tiết kiệm điện”

Những lời quảng cáo này đánh trúng tâm lý tiết kiệm chi phí sinh hoạt, đặc biệt trong bối cảnh giá điện tăng. Tuy nhiên, giới chuyên môn cảnh báo phần lớn sản phẩm chỉ là “chiêu trò” tiếp thị, hiệu quả chưa được kiểm chứng và tiềm ẩn rủi ro chập cháy, gây hại cho hệ thống điện gia đình.

Bán tràn lan trên không gian mạng

Không chỉ trên các nền tảng Facebook, Zalo, TikTok mà ngay cả trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT) như: Lazada, Shopee cũng rầm rộ rao bán thiết bị tiết kiệm điện. Giá bán cho loại thiết bị này cũng rất phong phú, từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng.

Đa số các thiết bị này đều được quảng cáo với những lời lẽ có cánh như: “Có thể giảm tới 50% lượng điện tiêu thụ mỗi tháng, cam kết giảm sau một tháng sử dụng, hoàn tiền sử dụng nếu không hiệu quả” hay “Dùng là hiệu quả, tiết kiệm 35-40% chi phí tiền điện hàng tháng, giúp ổn định dòng điện, làm tăng tuổi thọ cho thiết bị điện trong nhà; Không làm thay đổi điện áp định mức sử dụng của thiết bị; Tối ưu hóa chất lượng nguồn điện; Giảm thiểu phát sinh nhiệt và khí CO2 của thiết bị trong quá trình sử dụng…”.

Bên cạnh đó là hướng dẫn sử dụng: Cắm thiết bị vào ổ điện trong nhà gần những vật tiêu hao điện nhất như điều hòa, máy sấy tóc, bếp điện v.v... Thiết bị sẽ chặn dòng điện và giảm tiêu hao sợi dẫn trong quá trình dùng điện từ đó tiết kiệm hẳn 40% số điện trong nhà.

Trong vai là người có nhu cầu mua thiết bị tiết kiệm điện, phóng viên đã để lại số điện thoại trên 1 trang fanpage và rất nhanh chóng nhận được cuộc gọi tư vấn của người bán hàng. Người này nói rằng, nếu đặt hàng thì chỉ khoảng 3 ngày sau sẽ nhận được. Khách nhận và kiểm tra hàng rồi mới phải thanh toán.

Tiếp tục tìm một trang mạng xã hội rao bán thiết bị tiết kiệm điện, chúng tôi ngỏ ý muốn mua số lượng lớn để mở đại lý nhưng bày tỏ muốn gặp và giao dịch trực tiếp tại công ty. Nghe yêu cầu của phóng viên, người bán hàng cho hay chỉ cần báo số lượng sẽ giao hàng trực tiếp chứ không gặp tại công ty.

Người này nói: “Giá chuẩn bên em bán là 730.000 đồng, nếu mua số lượng lớn sẽ giảm giá còn 510.000 đồng cho một thiết bị. Đây là sản phẩm được công ty phân phối độc quyền, chứ không có đại lý bán lẻ trên thị trường. Nếu chị đồng ý thì báo số lượng bên em sẽ chuyển hàng”.

Để tăng độ tin cậy, nhiều fanpage, trang cá nhân còn đăng tải những clip chứng minh khi cắm thiết bị tiết kiệm điện sẽ khiến chỉ số tiêu thụ điện giảm hẳn. Trên fanpage “Thiết bị thông minh”, người bán thiết bị tiết kiệm điện không chỉ hết lời khen độ tiết kiệm triệt để của thiết bị mà còn trắng trợn quảng cáo rằng đây là thiết bị của “EVN - Điện lực miền Bắc” nên khách hàng cứ yên tâm mua.

Thậm chí nhiều người bán còn “vẽ” hẳn ra một viện nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu thiết bị điện… họ cho rằng, sản phẩm tiết kiệm điện này là thành quả của rất nhiều các kỹ sư, và mất rất nhiều thời gian. Chính vì những lời quảng cáo “có cánh” mà các trang bán sản phẩm này thu hút được rất nhiều lượt “like”, theo dõi và rất nhiều comment đặt hàng.

Là một trong nhiều nạn nhân của trò lừa đảo này, anh Lê Văn Hùng (trú tại phường Hà Đông, Hà Nội) đã bỏ ra hơn 400 nghìn đồng để mua một thiết bị tiết kiệm điệm. Theo lời quảng cáo thì chỉ cần cắm thiết bị này vào nguồn điện là lượng điện tiêu thụ sẽ giảm 30 - 40% nhưng thực tế lại làm anh rất thất vọng. Anh Hùng bức xúc chia sẻ: “Sau một tháng sử dụng, hóa đơn tiền điện nhà tôi chả giảm tí nào, thậm chí còn cao hơn vì nhu cầu sử dụng cao. Tôi gọi lại cho nơi bán hàng thì họ nói chắc do tháng cao điểm nhà tôi dùng nhiều nên tăng. Thế tôi mua thiết bị tiết kiệm điện để làm gì”.

Một nạn nhân khác là ông Nguyễn Văn Mạnh (trú tại xã Ứng Hòa, Hà Nội). Trong một lần lướt mạng, ông Mạnh thấy người ta quảng cáo về thiết bị siêu tiết kiệm điện. Đọc lời quảng cáo, ông Mạnh thấy quá hấp dẫn nên đã đặt mua 1 cái với giá là hơn 500 nghìn đồng. Tuy nhiên, sản phẩm ông Mạnh nhận về là một gói hàng không có nguồn gốc xuất xứ cũng không có mã vạch. Hướng dẫn sử dụng thì toàn tiếng Anh đến khi lắp chạy thử thì thấy chẳng có tác dụng gì nhưng phản hồi thì không nhận được tương tác từ bên bán nên đành bỏ xó.

Trên sàn TMĐT Shoppe, thiết bị tiết kiệm điện được rao bán rất đa dạng về mẫu mã cũng như giá thành. Kích thử vào một shop bán thiết bị tiết kiệm trên sàn này, phóng viên bất ngờ khi giá bán loại sản phẩm này chỉ hơn 50 nghìn đồng và sản phẩm đã bán ra được hiển thị là hơn 1.000 chiếc. Tuy nhiên, khi vào đọc đánh giá của những người mua sản phẩm thì đa số tỏ ra phẫn nộ như: “Đã dùng một tháng và không thấy giảm tí tiền điện nào mà còn thấy cao hơn, dẹp bỏ”; “Để trên kênh là thiết bị tiết kiệm điện mà thực ra là máy đuổi côn trùng mà dùng cũng chả đuổi được muỗi” hay “Lừa đảo, đừng cho shop này bán trên shopee nữa, bán đồ không chất lượng, nhắn tin không trả lời”…

Theo ông Phan Văn Hải, chủ siêu thị mini chuyên điện tử điện lạnh ở khu chợ Phùng Khoang (Hà Nội) thì những mặt hàng này đa phần chỉ bán online nên khách hàng rất khó kiểm tra được hàng hóa trước khi mua. Hơn nữa, ngay sau khi nhận hàng, đi kèm sản phẩm là một tờ giấy giới thiệu bằng tiếng nước ngoài, không có hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt. Cái quan trọng nhất là thiết bị này không có tính năng tiết kiệm điện như quảng cáo.

Quảng cáo trên mây, thực tế gây thất vọng

Cam kết giảm 40% tiền điện sau 1 tháng sử dụng, hoàn tiền sử dụng nếu không hiệu quả, có thể giảm tới 50% lượng điện tiêu thụ mỗi tháng… những lời quảng cáo này xuất hiện tràn lan khiến người tiêu dùng lạc vào “mê hồn trận” các sản phẩm tiết kiệm điện với hàng trăm mẫu mã, chủng loại, nguồn gốc, xuất xứ khác nhau.

Để tăng độ uy tín, một số fanpage còn gắn logo Đài Truyền hình Việt Nam và cắt ghép sử dụng hình ảnh MC truyền hình để giới thiệu sản phẩm. Với nội dung quảng cáo: “Đây là thiết bị tiết kiệm điện của Nhật Bản, ký kết với Tập đoàn Điện lực Việt Nam. Chỉ 250 nghìn đồng, giúp tiết kiệm một nửa tiền điện mỗi tháng...”. Những lời lẽ này được dàn dựng như bản tin truyền hình, gây nhầm tưởng là thông tin chính thống.

Không chỉ vậy, có trang fanpage còn lấy hình ảnh tỉ phú Elon Musk đang cầm thiết bị tiết kiệm điện với lời quảng cáo: “Dạo gần đây cư dân Mỹ đang phát sốt với phát minh của tỉ phú Elon Musk hợp tác với các kỹ sư hàng đầu Nhật Bản để cho ra thiết bị tiết kiệm điện phiên bản mới nhất với cam kết giảm 50-60% lượng tiêu thụ điện cho người dân Hoa Kỳ…”.

Về cơ bản, các thiết bị được quảng cáo là tiết kiệm điện đều có dạng khối hộp, kích thước tương đương chuột máy tính, có một hoặc hai đèn báo. Ngoài vỏ hộp chỉ ghi đơn giản: “Electric saving box”, “Hộp tiết kiệm điện thông minh”... Người bán cho biết chỉ cần cắm vào nguồn điện trong nhà là đã có thể sử dụng. Bên cạnh hạn chế năng lượng tiêu hao, chúng còn được tung hô là có thể kéo dài tuổi thọ, làm giảm bức xạ điện từ có hại thoát ra từ dây cáp và thiết bị điện.

Vì tin vào những lời quảng cáo quá hấp dẫn, anh Phạm Văn Đông (Thường Tín, Hà Nội) đã phải ôm “cục tức” vào người khi mua về một thiết bị tiết kiệm điện. Không giấu được vẻ bức xúc, anh Đông chia sẻ: “Năm nay nắng nóng đỉnh điểm lại kéo dài, tôi có nghe một số người thân nói chuyện về thiết bị tiết kiệm điện. Sau đó tôi đã lên mạng mua một thiết bị về dùng thử, họ nói giá chỉ 400.000 đồng nhưng lại tiết kiệm tới 40% tiền điện. Dù có phần nghi ngờ nhưng tôi vẫn quyết định mua về để dùng nhưng sau một tháng sử dụng tôi thấy hóa đơn chả giảm được đồng nào”.

Sau khi biết mình bị lừa, anh Đông đã tháo tung hết thiết bị này xem bên trong có những thứ gì. Theo như anh Đông chia sẻ, thiết bị được quảng cáo “tiết kiệm điện” giá rẻ chỉ là một bảng mạch đơn giản. Khi cắm điện, đèn báo sáng lên. Khi mang đi hỏi nhân viên kỹ thuật điện quản lý khu vực nhà mình, anh Đông được nhân viên này cho biết, các mạch điện này chỉ có tác dụng thắp sáng đèn LED bên trong.

Để chứng minh thiết bị tiết kiệm điện có thật sự tác dụng như lời quảng cáo, một nam thanh niên đã làm clip thực hiện quá trình kiểm chứng của mình. Cụ thể, nam thanh niên đã dùng một công tơ điện tử đấu nối ra một cái quạt để đo lượng điện tiêu thụ của quạt. Khi bật quạt lên, lượng điện tiêu thụ là 61 kilowatt/h. Tuy nhiên, sau khi thử cắm thiết bị tiết kiệm điện thì chỉ số tiêu thụ điện vẫn hiện là 61 kilowatt/h. Như vậy có thể thấy thiết bị được quảng cáo là siêu tiết kiệm điện hoàn toàn không có tác dụng gì.

Theo các chuyên gia, hiện nay, trên thị trường không có thiết bị cắm trực tiếp nào được chứng minh có khả năng tiết kiệm điện năng. Phần lớn các thiết bị quảng cáo tiết kiệm điện trên nền tảng mạng xã hội hoạt động dựa trên nguyên lý khó kiểm chứng, nhiều sản phẩm chỉ là tụ điện đơn giản, không có vi mạch và không thể đo lường được hiệu quả tiết kiệm điện trên thực tế. Đáng chú ý, cho đến nay, sản phẩm này vẫn chưa được các cơ quan chức năng tại Việt Nam kiểm định, cấp phép và xác nhận tính hiệu quả.

Tiến sĩ Trần Văn Thịnh, nguyên Trưởng bộ môn Thiết bị điện, Đại học Bách Khoa Hà Nội cho biết, về mặt kỹ thuật, tất cả các thiết bị điện khi cắm vào nguồn điện và hoạt động đều tiêu thụ một lượng điện năng nhất định. Các thiết bị đấu vào mạch điện phía sau công tơ chỉ có thể cải thiện một phần hệ số công suất của thiết bị điện, làm giảm tổn thất điện năng của dây dẫn và giảm một phần hao phí. Tuy nhiên, không thể có thiết bị nào đấu nối sau công tơ làm giảm tới 30-40% lượng điện năng tiêu thụ như quảng cáo. Có thể nói đây chỉ là chiêu trò lừa đảo khách hàng, lợi dụng tâm lý muốn tiết kiệm chi tiêu của người tiêu dùng.

Đặc biệt, những thiết bị trôi nổi được quảng cáo này có thể làm hỏng thiết bị điện trong gia đình do làm cho dòng điện không ổn định. Trường hợp nếu có loại thiết bị có tác dụng can thiệp trực tiếp vào hoạt động công tơ điện làm cho công tơ điện chạy chậm lại, thì cũng có nghĩa là người sử dụng thiết bị này đang thực hiện hành vi ăn cắp điện, như vậy đã vi phạm quy định sử dụng điện và sẽ bị truy thu tiền điện, thậm chí có thể bị xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.

Tiến sĩ Thịnh cho biết: “Các thiết bị này sử dụng các tụ bù (loại tụ này dễ bị phồng rộp, chập mạch gây cháy nổ), ngoài ra có nhiều thiết bị chỉ là một bo mạch gồm các điện trở và tụ bù lắp lại với nhau với mục đích làm sáng đèn led khi chúng ta cắm vào nguồn điện. Do đó, không những không làm giảm điện năng tiêu thụ mà các thiết bị này còn tốn thêm tiền điện và tiềm ẩn nguy cơ gây cháy nổ”.

Tập đoàn điện lực Việt Nam cũng đã từng đã đưa ra cảnh báo, tình trạng bán những thiết bị tiết kiệm điện trên mạng chỉ là chiêu trò để móc túi người tiêu dùng. Người dân thay vì tin vào những thiết bị tiết kiệm điện trôi nổi trên mạng thì cần nâng cao ý thức sử dụng tiết kiệm điện.