INTERPOL siết vòng vây với tội phạm dược phẩm trực tuyến

Xu hướng nguy hiểm

Khi INTERPOL công bố kết quả Chiến dịch Pangea XVIII vào ngày 7/5/2026 vừa qua, cộng đồng quốc tế một lần nữa choáng váng vì quy mô đáng báo động của thị trường dược phẩm bất hợp pháp. Diễn ra từ ngày 10 đến 23/3/2026, chiến dịch đã huy động lực lượng thực thi pháp luật từ 90 quốc gia và vùng lãnh thổ, tiến hành 269 vụ bắt giữ, triệt phá 66 nhóm tội phạm và thu giữ 6,42 triệu liều dược phẩm với tổng trị giá 15,5 triệu USD.

Lực lượng chức năng toàn cầu đã khởi động 392 cuộc điều tra, thực thi 158 lệnh khám xét nhằm vào các mạng lưới tội phạm phân phối sản phẩm y tế bất hợp pháp. Song song với các hoạt động thực địa, khoảng 5.700 trang web, trang mạng xã hội, kênh truyền thông có liên kết với tội phạm đã bị đánh sập hoặc vô hiệu hóa. Đây là những con số lớn nhất mà chúng ta từng chứng kiến từ loại tội phạm có tính chuyên biệt này.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của Pangea XVIII năm nay là sự gia tăng đột biến trong thu giữ các loại thuốc chống ký sinh trùng, xu hướng từng xuất hiện trước đây vào thời kỳ đại dịch COVID-19. INTERPOL ghi nhận sự trở lại này được thúc đẩy bởi hoạt động quảng bá trực tuyến ngày càng gia tăng đối với các sản phẩm này như “phương pháp điều trị ung thư thay thế”, bất chấp những cảnh báo từ các cơ quan y tế rằng những tuyên bố đó không được chứng minh bởi bằng chứng khoa học đáng tin cậy.

Một xu hướng nổi bật khác được Pangea XVIII ghi nhận là nhu cầu ngày càng tăng đối với các dược phẩm liên quan đến hiệu suất và phong cách sống. Steroid đồng hóa tiếp tục là nhóm sản phẩm chiếm ưu thế với 86.732 liều bị thu giữ trên toàn cầu, được thúc đẩy phần lớn bởi cộng đồng thể hình và fitness. Trong một diễn biến đáng chú ý, chính quyền Bulgaria đã triệt phá một cơ sở sản xuất dược phẩm bí mật và thu giữ hàng triệu viên thuốc, ống thuốc và sản phẩm tiêm bị dán nhãn sai.

Bên cạnh steroid, các cơ quan thực thi pháp luật cũng ghi nhận nhu cầu ngày càng tăng đối với peptide (các chất tổng hợp được quảng bá trực tuyến nhằm mục đích tăng cơ, giảm mỡ và phục hồi). Hoạt chất này vốn chỉ được sử dụng trong môi trường nghiên cứu nhưng  hiện được bán rộng rãi dưới dạng “hóa chất nghiên cứu” hoặc “peptide thẩm mỹ” để tránh bị phát hiện, dù không có tiêu chuẩn về liều lượng hay an toàn được phê duyệt cho sử dụng trên người.

Đáng chú ý, nhu cầu cao đối với các thuốc GLP-1 (vốn được phát triển để điều trị tiểu đường nhưng hiện được sử dụng rộng rãi cho mục đích giảm cân) đã mở ra cơ hội mới cho các mạng lưới tội phạm. Các phiên bản bất hợp pháp của những loại thuốc này đang ngày càng xuất hiện trên thị trường chợ đen trực tuyến, đặt ra thách thức mới cho lực lượng thực thi pháp luật. Trong số các loại thuốc bị tịch thu còn có thuốc điều trị rối loạn cương dương, thuốc an thần, thuốc giảm đau, kháng sinh và các sản phẩm hỗ trợ cai thuốc lá.

Châu Phi trong cuộc chiến chống tội phạm dược phẩm

Phát biểu nhân dịp công bố kết quả chiến dịch, Tổng thư ký INTERPOL, ông Valdecy Urquiza nhấn mạnh: “Thuốc giả không chỉ là hành vi lừa đảo, chúng đe dọa tính mạng con người. Thông qua các thị trường trực tuyến và chuỗi cung ứng phi chính thức, tội phạm có thể khai thác lỗ hổng trong giám sát, nhắm vào những người tìm kiếm phương pháp điều trị nhanh chóng hoặc giá rẻ. Hậu quả có thể nghiêm trọng, thậm chí gây tử vong”.

Một điểm sáng đáng ghi nhận trong bức tranh toàn cầu là sự tham gia ngày càng chủ động và hiệu quả của các quốc gia châu Phi. Năm nay, 12 quốc gia châu Phi đã tham gia vào chiến dịch. Tại Burkina Faso, chính quyền đã tịch thu 384.000 viên kháng sinh giả. Tại Bờ Biển Ngà, các điều tra viên phát hiện một tấn ibuprofen giả được giấu bên trong một chiếc xe. Những con số này hé lộ một bức tranh lớn hơn cho thấy châu Phi không chỉ là điểm đến của dược phẩm giả mà đang trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng tội phạm xuyên quốc gia.

Trước thềm chiến dịch, Kenya đã đăng cai tổ chức Hội thảo Điều phối chống tội phạm dược phẩm cho khu vực Đông và Nam Phi tại Nairobi. Hội thảo quy tụ các sĩ quan thực thi pháp luật từ nhiều quốc gia thành viên INTERPOL, cùng với sự tham gia của các đối tác quan trọng như Tổ chức Cảnh sát hình sự châu Phi (AFRIPOL), Viện An ninh dược phẩm (PSI), Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) và các đại diện từ khu vực tư nhân bao gồm hãng dược Roche cùng Tổ chức Thú y thế giới (WOAH).

Sự tham gia đa dạng này phản ánh một cách tiếp cận toàn diện đang dần hình thành trong cuộc chiến chống tội phạm dược phẩm - nơi khu vực công và tư cùng chia sẻ thông tin và phối hợp hành động. Phát biểu tại hội thảo, ông Ibrahim Jillo, Giám đốc Văn phòng Trung ương quốc gia của Kenya, nhấn mạnh: “Những sự kiện như thế này xây dựng trên những thành công trong quá khứ. Chúng nhắc nhở chúng ta rằng không một quốc gia đơn lẻ nào có thể chống lại những mối đe dọa này một cách hiệu quả”.

Hướng tới một kiến trúc toàn cầu bền vững hơn

Ra đời từ năm 2008, chiến dịch Pangea đã trải qua 18 phiên bản với quy mô và mức độ tinh vi ngày càng tăng. Năm 2020, chính quyền tại 92 quốc gia đã đóng cửa 113.000 trang web và thị trường trực tuyến bán dược phẩm giả, bao gồm số lượng lớn bộ xét nghiệm COVID-19 giả và khẩu trang. Cựu Tổng thư ký INTERPOL Jurgen Stock khi đó nhận định: “Khi đại dịch buộc nhiều người phải chuyển cuộc sống lên mạng, tội phạm đã nhanh chóng nhắm vào những ‘khách hàng’ mới này”.

Không gian mạng đã trở thành chiến trường chính trong cuộc chiến chống dược phẩm bất hợp pháp năm nay. Quy mô của hoạt động buôn bán trực tuyến hiện ra rõ ràng hơn bao giờ hết. Các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội đã trở thành mặt tiền cửa hàng cho các giao dịch dược phẩm bất hợp pháp, nơi người mua và người bán có thể kết nối với mức độ ẩn danh cao.

Thách thức này càng trở nên phức tạp với sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ deepfake. INTERPOL đã ghi nhận mức tăng gấp 4 lần trong phát hiện deepfake toàn cầu từ năm 2023 đến 2024, với deepfake chiếm 7% tổng số vụ lừa đảo. Trung tâm Đổi mới của INTERPOL tại Singapore hiện đang tiên phong trong nghiên cứu về phát hiện phương tiện truyền thông tổng hợp, điều tra blockchain và quản lý chứng cứ số, nhằm đối phó với làn sóng tội phạm ứng dụng công nghệ cao.

Mặc dù những nỗ lực này chưa được tích hợp trực tiếp vào khuôn khổ Pangea, nhưng xu hướng sử dụng AI để tạo ra các trang web bán hàng tinh vi, bot tự động tiếp thị và thậm chí là video quảng cáo giả mạo có sự xuất hiện của người nổi tiếng hoặc chuyên gia y tế là mối đe dọa mà các phiên bản Pangea trong tương lai chắc chắn sẽ phải đối mặt.

Trong bối cảnh đó, Tổng thư ký Urquiza đã nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác xuyên biên giới: “Đối với lực lượng thực thi pháp luật, bảo vệ công chúng đồng nghĩa với việc phá vỡ các mạng lưới đứng sau những sản phẩm này thông qua tăng cường hợp tác xuyên biên giới”. Tuyên bố này phản ánh một thực tế rằng không một quốc gia đơn lẻ nào có thể một mình giải quyết vấn nạn có tính chất xuyên quốc gia sâu sắc này.

Ông Biser Vuchkov, Giám đốc Vụ Hợp tác quốc tế thuộc Bộ Nội vụ Bulgaria, trong tuyên bố khi kết thúc chiến dịch năm nay đã khẳng định : “Thông qua việc tiếp tục tham gia Chiến dịch Pangea của INTERPOL, Bulgaria thể hiện quyết tâm không lay chuyển trong cuộc chiến chống dược phẩm bất hợp pháp, triệt phá các mạng lưới tội phạm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng”.

Chiến dịch Pangea XVIII một lần nữa khẳng định giá trị của hợp tác đa phương trong cuộc chiến chống tội phạm dược phẩm xuyên quốc gia. Các hoạt động đồng bộ diễn ra trên khắp thế giới đã thể hiện sức mạnh của hành động phối hợp trên nhiều mặt trận. Tuy nhiên, những kết quả ấn tượng cũng đồng thời là lời cảnh tỉnh cho thấy tội phạm dược phẩm đang liên tục thích nghi và tìm kiếm những lỗ hổng mới.

Trong tương lai, cuộc chiến này đòi hỏi không chỉ những chiến dịch trấn áp định kỳ, mà còn cần một kiến trúc hợp tác toàn cầu bền vững hơn - nơi chia sẻ thông tin tình báo diễn ra theo thời gian thực, khung pháp lý được hài hòa hóa giữa các khu vực pháp lý và người tiêu dùng được trang bị đầy đủ kiến thức để tự bảo vệ mình trước những cạm bẫy trên không gian mạng.