Trong bóng tối của tội phạm buôn người

Một đại dịch ngầm toàn cầu

Trong hai tuần vào tháng 11/2025, hơn 14.000 sĩ quan thực thi pháp luật trên khắp thế giới đã đồng loạt ra quân trong khuôn khổ Chiến dịch Liberterra III dưới sự điều phối chung của INTERPOL. Kết quả là 3.744 vụ bắt giữ, hơn 720 cuộc điều tra mới được mở ra và quan trọng nhất là 4.414 sinh mạng đã được đưa ra khỏi vòng nguy hiểm trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, đằng sau những con số thành tích ấn tượng ấy, Tổng thư ký INTERPOL, ông Valdecy Urquiza đưa ra một nhận định tỉnh táo: "Mức độ hành động thực thi pháp luật cho thấy sự hợp tác mạnh mẽ, nhưng các xu hướng rộng lớn hơn đã được tiết lộ cũng quan trọng không kém. Các mạng lưới tội phạm đang phát triển, khai thác các tuyến đường mới, nền tảng kỹ thuật số và các nhóm dân cư dễ bị tổn thương". Nói cách khác, chiến dịch này đồng thời vén màn một bức tranh toàn cảnh đáng lo ngại về một loại tội phạm ngày càng lớn mạnh và tinh vi này.

Để hiểu ý nghĩa của Liberterra III, cần đặt nó vào bối cảnh của một thế giới nơi nạn buôn người chưa bao giờ thực sự bị đánh bại. Liên hợp quốc ước tính mỗi năm có từ 800 nghìn đến 1 triệu người bị mua bán, với gần 25 triệu nạn nhân đang sống trong cảnh lao động cưỡng bức, nô lệ tình dục hoặc bị buôn bán nội tạng. Phụ nữ và trẻ em là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Một báo cáo của Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) chỉ ra rằng phụ nữ trưởng thành chiếm 39% và trẻ em chiếm tới 38% tổng số nạn nhân được phát hiện trên toàn cầu. Riêng trẻ em, hơn 1 triệu em trở thành nạn nhân mỗi năm. Đặc biệt trong giai đoạn 2024-2025, tỷ lệ nạn nhân buôn người được phát hiện đã gia tăng 12% số với trước đó.

Nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng này có gốc rễ từ những thảm họa nhân đạo lớn gần đây. UNODC cảnh báo rằng xung đột vũ trang và thảm họa liên quan đến biến đổi khí hậu chính là những chất xúc tác đẩy hàng triệu người vào cảnh dễ bị tổn thương và trở thành mồi ngon cho những kẻ buôn người. Làn sóng di cư quy mô lớn, đặc biệt từ châu Phi cận Sahara (khu vực hiện chiếm 26% tổng số nạn nhân) đã mở ra những tuyến đường buôn bán mới phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, các chiến dịch như Liberterra III không đơn thuần là một cuộc truy quét, mà là một nỗ lực để bắt kịp với quy mô ngày càng mở rộng của vấn nạn.

Những phát hiện gây sốc

Quy mô của Liberterra III là chưa từng có với sự tham gia của 119 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm cả những cường quốc phát triển đến các quốc gia đang phát triển đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do các thảm họa gần đây. Đây là chiến dịch phối hợp lớn nhất INTERPOL từng điều phối trong lịch sử trăm năm của mình. Chiến dịch đã hoạt động như một cuộc phẫu thuật toàn cầu, không chỉ cắt bỏ những "khối u" tội phạm cụ thể mà còn giúp chẩn đoán “biến thể mới” của "căn bệnh" đang lan tràn trong hệ thống.

Một xu hướng nổi bật được ghi nhận là sự gia tăng của các vụ bóc lột lao động cưỡng bức và ép buộc phạm tội, bên cạnh hình thức bóc lột tình dục vốn đã quá phổ biến. Các trung tâm lừa đảo trực tuyến (scam) vận hành bởi các băng nhóm buôn người đã trở thành một mô hình tội phạm tự duy trì nở rộ gần đây ở châu Á và châu Phi. Tại Myanmar, một cuộc đột kích duy nhất đã giải cứu 450 lao động bị giam giữ trong một khu phức hợp. Tại Tây và Trung Phi, các mạng lưới đa cấp tội phạm, lừa nạn nhân với lời hứa việc làm ở nước ngoài, sau đó còn ép họ phải tiếp tục lôi kéo người thân, bạn bè để được cải thiện điều kiện sống trở thành một hiện tượng không hiếm gặp.

Một phát hiện đáng chú ý khác là sự đảo ngược và đa dạng hóa của các luồng di cư bất hợp pháp. Trong khi các tuyến đường truyền thống như từ châu Phi qua Địa Trung Hải vào châu Âu vẫn chịu áp lực lớn, thì nay lại xuất hiện hiện tượng các nạn nhân từ châu Mỹ và châu Á bị đưa tới châu Phi để bóc lột. Đây là mô hình mới đảo ngược lịch sử. Tại châu Mỹ, luồng di chuyển cũng có sự đảo chiều, với công dân Nam Mỹ giờ đây bị kéo về phía nam qua Trung Mỹ, thay vì đổ dồn lên phía bắc. Những thay đổi này chứng tỏ các mạng lưới tội phạm có sự linh hoạt trong việc khai thác các điểm nóng và lỗ hổng mới trên bản đồ toàn cầu bằng cách tận dụng sức mạnh kết nối vô biên của công nghệ số.

Công nghệ số và sự đồng lõa của tội phạm có tổ chức

Nếu các cuộc khủng hoảng nhân đạo tạo ra nguồn cung dồi dào thì công nghệ số chính là công cụ đắc lực để những kẻ buôn người tiếp cận và khai thác nguồn cung đó. Mạng xã hội và thậm chí là trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành những công cụ đắc lực cho những kẻ buôn người. Chúng được dùng để tạo ra các quảng cáo việc làm giả mạo thuyết phục, hoặc tạo lập các mối quan hệ ảo để mồi chài, lừa đảo người yếu thế.

INTERPOL ghi nhận khoảng 67% các vụ án của họ có liên quan đến dữ liệu mạng xã hội. Sự chân thực đáng sợ của các nội dung do AI tạo ra khiến người dùng dễ dàng sập bẫy hơn bao giờ hết. Một thống kê cho thấy công nghệ cũng làm thay đổi cơ cấu nạn nhân với 40% nạn nhân mới là nam giới trong các vụ lừa đảo trực tuyến. Trước đây, nạn nhân chủ yếu là phụ nữ và trẻ em, nhưng hiện nay, nam giới có trình độ công nghệ cũng bị lừa sang các quốc gia như Myanmar, Campuchia để ép buộc thực hiện các vụ lừa đảo tình cảm - tài chính.

Đằng sau những vụ việc cụ thể là bàn tay của các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia với cơ cấu hoạt động chặt chẽ. Chiến dịch Liberterra III một lần nữa khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa buôn người, buôn lậu di cư với các tội phạm khác như gian lận giấy tờ, rửa tiền và buôn bán ma túy. Lợi nhuận khổng lồ từ buôn người trên một thị trường trị giá tới 150 tỷ USD (chỉ đứng sau ma túy và vũ khí) trở thành nhiên liệu cho một cỗ máy tội phạm đa ngành, đa quốc gia.

Một vụ bắt giữ tại Kazakhstan đã phát hiện một mạng lưới vừa buôn người, vừa hoạt động như một dịch vụ taxi bình thường để ngụy trang, đồng thời sử dụng một kế hoạch rửa tiền phức tạp để mua bất động sản và tài sản. Điều này cho thấy cuộc chiến chống buôn người thực chất là cuộc chiến chống lại tội phạm có tổ chức ở cấp độ cao nhất.

Bài học từ sự hợp tác

Thành công bước đầu của Liberterra III cũng để lại những bài học quý giá. Bài học đầu tiên và rõ ràng nhất là sức mạnh không thể thay thế của hợp tác quốc tế và chia sẻ thông tin theo thời gian thực trong thế giới ảo ngày càng mạnh mẽ. Chiến dịch đã thiết lập bốn đơn vị phối hợp tác chiến tại Algeria, El Salvador, Lào và Vương quốc Anh, đóng vai trò là các trung tâm kết nối để kiểm tra cơ sở dữ liệu từ INTERPOL, chia sẻ tình báo và phát hành các thông báo khẩn cấp. Sự phối hợp này cho phép cảnh sát Scotland giải cứu một phụ nữ Romania bị đưa đến Anh với lời hứa việc làm bị bóc lột tình dục, hay giúp chính quyền Tây Ban Nha triệt phá một mạng lưới buôn người qua các tiệm làm đẹp tại Barcelona.

Bài học thứ hai là sự cần thiết phải mở rộng phạm vi can thiệp và nâng cao nhận thức. Liberterra III không chỉ dừng lại ở các cuộc đột kích, mà còn bao gồm các chiến dịch nâng cao nhận thức với khu vực tư nhân, như đào tạo tài xế xe tải ở Anh để họ nhận biết và báo cáo các dấu hiệu buôn người, hay hợp tác với các công ty xe khách ở Peru. Các chiến dịch tương tự cũng được triển khai ở Indonesia, Kuwait, Philippines thu được kết quả tốt. Điều này cho thấy cần xây dựng một "hàng rào phòng thủ" rộng hơn, nơi mọi cá nhân và doanh nghiệp đều có thể trở thành mắt xích trong chuỗi phòng chống tội phạm.

Tuy nhiên, con đường phía trước vẫn còn rất gian nan. Cảnh báo từ INTERPOL đã cho thấy các mạng lưới tội phạm có khả năng biến đổi nhanh chóng. Nếu không có sự đầu tư liên tục vào công nghệ giám sát hiện đại và một cơ chế hợp tác quốc tế linh hoạt thì những nỗ lực của các chiến dịch như Liberterra III có thể chỉ mang tính chất thời vụ.

Kết quả của Chiến dịch Liberterra III là một minh chứng hùng hồn cho thấy khi cộng đồng quốc tế đoàn kết, họ có thể tạo ra những tác động to lớn. Nhưng đồng thời, nó cũng là một hồi chuông cảnh tỉnh. Bóng ma của nạn buôn người thời hiện đại đang trở nên lớn mạnh và nguy hiểm hơn bao giờ hết. Cuộc chiến này không thể thắng chỉ bằng những đợt truy quét, dù có quy mô lớn đến đâu. Nó đòi hỏi một chiến lược toàn diện, lâu dài, giải quyết từ gốc rễ vấn đề xã hội, siết chặt sự hợp tác xuyên biên giới và luôn đi trước một bước so với những thủ đoạn công nghệ cao của tội phạm. Sự an toàn và nhân phẩm của hàng triệu người vô tội phụ thuộc vào việc chúng ta có làm được điều đó hay không.