Almazbek Atambayev: Cựu Tổng thống vướng vòng lao lý

• Vợ chồng cựu Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama bất ngờ đến Việt Nam
• Cựu Tổng thống Bolivia bị cáo buộc "xúi giục nổi loạn và khủng bố"
• Cựu Tổng thống Paraguay bị cảnh sát Brazil "sờ gáy"

Khi lực lượng an ninh bắt giữ ông Almazbek Atambayev vào tháng 8, họ đã vụng về làm hỏng chiến dịch, khiến một số trong đội ngũ bị bắn chết. Các công tố viên đang chuẩn bị một loạt các cáo buộc khác, bao gồm tội hỗ trợ giết người, kích động bất ổn dân sự và tham nhũng, những điều mà ông Atambayev cho là có động cơ chính trị.

Các rắc rối pháp lý bắt đầu khi ông Almazbek bất hòa với Sooronbay Jeyenbekov, người được ông bảo trợ và là người kế nhiệm của ông. Năm 2017, ông Atambayev được khen ngợi vì đã tình nguyện từ chức tổng thống - một điều hiếm có ở Trung Á. 

Ông kỳ vọng sẽ tiếp tục ngầm nắm giữ quyền lực, nhưng cuối cùng lại rơi vào rắc rối từ hệ thống pháp lý mà bản thân ông trước đó thường xuyên sử dụng để chống lại các đối thủ. Điều đáng lo ngại là ông Jeyenbekov đã học được một bài học đơn giản từ người cố vấn của mình: nhượng lại quyền lực đi kèm với rủi ro.

Kyrgyzstan là một nước cộng hòa Trung Á tách ra thành quốc gia độc lập sau khi Liên Xô sụp đổ vào năm 1991. Nước này có kích thước bằng 2/3 nước Anh, nhưng chỉ có 6 triệu dân và hầu hết là người Hồi giáo nói tiếng Turk. 

Kyrzyzstan khá nghèo, với GDP đạt mức tương đương với Cameroon hoặc Kenya. Tâm lý bất mãn chính phủ khiến tình hình chính trị trong nước không ổn định kể từ khi tách ra độc lập, hai tổng thống đầu tiên thời hậu Liên Xô đã bị lật đổ trong các làn sóng biểu tình rầm rộ.

Quan hệ giữa ông Atambayev và ông Jeenbekov trở nên xấu đi sau việc chuyển giao quyền lực, và các nhà quan sát nói ông Jeenbekov có bước đi gạt sang bên lề về mặt chính trị đối với người tiền nhiệm của mình qua việc đưa những người trung thành với ông Atambayev ra khỏi các vị trí quyền lực. 

Quốc hội đã tước quyền miễn trừ đối với ông Atambayev từ tháng 6, khiến ông có thể phải ra tòa làm nhân chứng trong vụ việc liên quan tới việc thả bất hợp pháp một ông trùm tội phạm người Chechnya hồi năm 2013. Ông đã 3 lần phớt lờ trát gọi của Bộ Tư pháp. 

Ông cũng bị cáo buộc trong nhiều vụ có liên quan tới tham nhũng - và ông bác bỏ tất cả. Ông đã phớt lờ lệnh yêu cầu tới để cảnh sát thẩm vấn, và nói đó là các yêu cầu bất hợp pháp.

Almazbek Sharshenovich Atambayev sinh ngày 17-9-1956 ở vùng phía bắc của Chui. Cha của ông, Sharshen Atambayev, là một cựu chiến binh trong Thế chiến II, từng phục vụ trên chiến tuyến ở Đông Âu. Atambaev nhận bằng kinh tế tại Học viện Quản lý Moskva. 

Ông có 4 người con từ cuộc hôn nhân với người vợ đầu Buazhar. Năm 1988, ông kết hôn lần  hai với bà Raisa và có 6 người con. Tháng 1-2018, ông phát hành bài hát có tên là "Kyrgyzstan", bài hát sau đó được viết lại bởi nghệ sĩ người Áo Araz Elses.

Ông nhậm chức Tổng thống Kyrgyzstan từ ngày 1-12-2011 đến 24-11-2017. Ông là Thủ tướng của Kyrgyzstan từ ngày 17-12-2010 đến 1-12-2011, và từ ngày 29-3-2007 đến 28-11-2007. Ông là Chủ tịch đảng Dân chủ Xã hội từ ngày 30-7-1999 đến 23-9-2011. 

Năm cuối cùng của nhiệm kỳ tổng thống của Atambayev đã bị hủy hoại bởi nhiều phiên tòa dân sự và hình sự chống lại các nhà báo, nhà hoạt động và chính trị gia đối lập. Trong nhiều phiên tòa đó, Văn phòng Công tố viên của Kyrgyzstan thường hành động thay mặt Atambayev để đại diện cho lợi ích của ông.

Kể từ khi ông rời nhiệm sở và trao quyền tổng thống cho người kế nhiệm là cựu Thủ tướng Sooronbay Jeenbekov, ông Atambayev đã sử dụng vị trí cựu Tổng thống của mình để trở lại trong lĩnh vực chính trị, đáng chú ý nhất là bằng cách chỉ trích người kế nhiệm. Lời chỉ trích này, bắt đầu vào mùa xuân năm 2018, chủ yếu xoay quanh những lời chỉ trích của Jeenbekov về tham nhũng của chính phủ diễn ra dưới sự cai trị của ông. 

Ngày 17-3-2019, ông đã bày tỏ sự hối tiếc bằng cách nói: "Tôi xin lỗi mọi người vì đã đưa người này lên nắm quyền". Vào tháng 6-2019, các nghị sĩ đã bỏ phiếu tước quyền miễn trừ tổng thống của Atambayev và kêu gọi theo đuổi các cáo buộc hình sự đối với ông.