Benigno Aquino dùng sai người, bị truy tố

• Di sản của cựu Tổng thống Benigno Aquino III
• Tổng thống Philippines thừa nhận "không thể kiểm soát" vấn nạn ma túy

Mọi chuyện bắt đầu cách đây 2 năm, khi Lực lượng Hành động Đặc biệt của Cảnh sát Quốc gia Philippines (SAF) tiến hành một cuộc đột kích nhằm bắt giữ 2 tay súng có liên quan đến tổ chức khủng bố Al-Qaeda ở đảo Mindanao, miền Nam Philippines.

Chiến dịch bi kịch

Chiến dịch bí mật, với sự giúp đỡ của các cố vấn Mỹ, là cho hàng trăm sĩ quan cảnh sát ưu tú bắt giữ Zulkifli bin Hir (biệt danh “Marwan)”, và Ahmad Akmad Usman ở ngôi làng phía nam Mamasapano, Maguindao, vùng lãnh thổ thuộc thỏa thuận ngừng bắn giữa Chính phủ Philippines và nhóm Mặt trận Giải phóng Hồi giáo Moro (MILF).

Chủ quan với sức mạnh của mình và để giữ bí mật cho kế hoạch, SAF không báo trước và không thông báo cho các lực lượng quân đội gần đó. Kết quả, SAF đã giết chết Marwan, còn Usman trốn thoát. Tuy nhiên, cuộc đột kích cũng dẫn tới một cuộc đấu súng dữ dội giữa một tổ của SAF với MILF cùng các đồng minh như Chiến binh Hồi giáo tự do Bangsamoro và các tay súng khác.

Tất cả 44 sĩ quan cảnh sát của SAF đều bị thiệt mạng. Sững sờ trước cái chết của các sĩ quan SAF, dư luận quay lưng lại với Aquino. Sự ủng hộ dành cho Aquino sau đó giảm sút mạnh khi ông từ chối tham dự buổi lễ đón thi thể của các sĩ quan SAF.

Sự việc càng tồi tệ hơn khi các cuộc điều tra cho thấy một người bạn của ông Aquino, Cảnh sát trưởng Quốc gia Alan Purisima, đã tham gia vào chiến dịch dù trước đó đã bị đình chỉ công tác vì các cáo buộc tham nhũng. Trong khi đó, Bộ Nội an, chính quyền địa phương và quân đội chính phủ bị loại ra khỏi chiến dịch.

Phát biểu với báo giới ngày 14-7 vừa qua, Tổng Thanh tra chính phủ - bà Conchita Carpio Morales nói ông Aquino sẽ bị buộc tội lạm dụng quyền hạn theo Bộ luật Hình sự sửa đổi của Philippines. Trong cáo buộc này còn có tên cựu Cảnh sát trưởng Quốc gia Philippines Alan Purisima và cựu Giám đốc SAF Getulio Napenas.

Dung túng bạn bè

Theo bà Morales, cuộc điều tra cho thấy cựu Tổng thống Aquino đã biết Purisima bị đình chỉ công tác trong khi chờ điều tra liên quan đến một vụ tham ô, thế nhưng, ông Aquino vẫn cho phép Purisima tham gia vào kế hoạch thực hiện cuộc đột kích Mamasapano.

Bà Morales phân tích: "Chắc chắn khi một công chức đang bị đình chỉ công tác thì không được thực hiện bất kỳ hoạt động công vụ nào, cũng như can thiệp vào công việc của chính phủ". Vì vậy, bà Morales tin rằng ông Aquino đã tác động để Purisima được tham gia vào vụ đột kích không đúng với tinh thần của luật pháp.

Theo bà Morales, các tin nhắn giữa ông Aquino và Purisima cho thấy cựu Cảnh sát trưởng đã đóng một vai trò quan trọng trong thất bại của vụ đột kích khủng bố; đồng thời cũng chỉ ra trách nhiệm của ông Aquino. Khi quy trách nhiệm cụ thể, ông Purisima phải chịu với tư cách chỉ huy lực lượng cảnh sát, và khi quy trách nhiệm cao hơn thì cựu Tổng thống Aquino chịu liên can vì ông đã dùng người sai luật với Purisima.

Phản ứng với lời cáo buộc, ông Aquino nói ông không trực tiếp tham gia vào việc lập kế hoạch và thực hiện vụ đột kích. Ông Aquino cho biết chỉ được thông báo sơ bộ về kế hoạch và theo trách nhiệm khi ấy, nó được phép thực hiện mà không cần phải có ý kiến của ông. Abigail Valte, người phát ngôn của cựu Tổng thống, nói rằng ông Aquino đã liên lạc với luật sư của mình để đối phó với lời cáo buộc.

Gia đình có tiền án

Ông Aquino tên đầy đủ là Benigno Simeon "Noynoy" Cojuangco Aquino III, sinh ngày 8-2-1960 tại Manila. Ông là con thứ ba trong gia đình 5 anh em, có bố là Phó Thống đốc tỉnh Tarlac, ông Benigno Aquino, Jr. Khi Aquino mới 11 tháng tuổi, bố ông bị bắt với cáo buộc "ủng hộ việc phá hoại chính quyền bằng sức mạnh và vũ lực", sau đó bị xử trước tòa án binh ở Fort Bonifacio tháng 8-1973.

Năm 1980, bố ông bị đau tim nên được đi chữa trị ở Mỹ, và gia đình ông cũng sang Mỹ sống một cuộc sống lưu vong, riêng Aquino ở lại trong nước để tiếp tục học. Năm 1981, Aquino tốt nghiệp Đại học Manila với tấm bằng cử nhân kinh tế. Không lâu sau đó, ông được đoàn tụ với gia đình ở Newton, Massachusetts, trong trại tị nạn.

Vào ngày 21-8-1983, bố ông bị ám sát.  Không lâu sau, Aquino cùng với gia đình trở về Philippines. Từ năm 1986 đến 1992, trong thời kỳ tại vị của mẹ ông là Tổng thống Corazon Aquino, Aquino làm việc tại Công ty Bảo hiểm Intra-Strata. Từ năm 1993 đến 1998, Aquino làm trợ lý điều hành rồi sau đó là quản lý dịch vụ tại Công ty Sản xuất đường Central Azucarera de Tarlac của Hacienda Luisita, phụ trách vùng Cojuangco từ 1993-1998.

Tham gia chính trường

Năm 1998, Aquino được bầu vào Hạ viện với vai trò là người đại diện cho quận 2 của tỉnh Tarlac trong Quốc hội thứ 11 của Philippines. Năm 2007, ông được bầu làm Thượng nghị sĩ.

Sau cái chết của mẹ ông là Tổng thống Corazon Aquino vào tháng 8-2009, Aquino ra tranh cử tổng thống. Sự ủng hộ cho ông rất mạnh mẽ và trở thành một phong trào với tên gọi “Hiện tượng Noynoy”. Aquino đã đáp ứng lời kêu gọi và trở thành Tổng thống thứ 15 của Philippines từ ngày 30-6-2010.

 Tổng thống Aquino tại nhiệm từ năm 2010 đến 2016, được đánh giá là người khôi phục lại sự ổn định về chính trị và kinh tế ở Philippines; đồng thời ký được thoả thuận hoà bình nhằm chấm dứt cuộc nổi dậy đòi ly khai của người Hồi giáo kéo dài hàng thập niên. Ông cũng là người có chính sách cứng rắn với Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông. Tuy nhiên, sau khi ông Aquino mãn nhiệm và chính quyền Duterte lên thay thì một số chính sách lớn bị đảo ngược.

Aquino là Tổng thống độc thân đầu tiên của Philippines. Ông chưa kết hôn và cũng chưa có con. Ông là vị Tổng thống thứ hai của Philippines không uống rượu, người đầu tiên là Tổng thống Emilio Aguinaldo. Tuy nhiên, Aquino hút thuốc rất nhiều, một ngày ông có thể hút hết 3 bao thuốc. Trong giai đoạn tranh cử tổng thống, ông đã hứa sẽ từ bỏ thuốc lá nếu ông giành thắng lợi. Thế nhưng sau đó ông lại quyết định không bỏ thuốc và nói rằng sẽ thực hiện lời hứa này ở một thời điểm thích hợp hơn!

Khi làm Tổng thống, ông Aquino có mối quan hệ tình cảm với bà Shalani Soledad, 30 tuổi, thành viên Hội đồng thành phố Valuenza và cũng là cháu gái của cựu Thượng nghị sĩ Francisco Tatad. Trước kia, ông cũng từng có quan hệ tình cảm với 2 diễn viên điện ảnh và một nhân viên lễ tân dưới quyền Thượng nghị sĩ Francis Pangilinan. Bên cạnh đó là những mối quan hệ với Korina Sanchez, người trước đây đã từng có quan hệ tình cảm với một người họ hàng của ông tên là Paul Aquino; Bernadette Sembrano cũng như Diana Zubiri.

Ông Aquino rất mê môn bắn súng và billiards, nhưng hiện tại, ông thường giải trí bằng cách chơi game trên máy vi tính. Ông cũng rất thích lịch sử và nghe nhạc. Món ăn ưa thích của ông là đồ ăn Trung Hoa.