Burkina Faso truy nã cựu Tổng thống Blaise Compaore

Hơn 4 năm trước, trong sắc lệnh thông báo trên truyền hình tối 21-4-2011, Tổng thống Blaise Compaore, đã tự bổ nhiệm mình làm Bộ trưởng Quốc phòng, sau khi giải tán chính phủ và bổ nhiệm Thiếu tá Honore Nabere Traore làm Tham mưu trưởng quân đội, thay thế Tướng Dominique Djindjere, người để xảy ra binh biến do các thành viên trong Trung đoàn bảo vệ tổng thống tiến hành.

Nhưng ông Blaise Compaore vẫn phải từ chức hôm 31-10-2014 sau làn sóng biểu tình quy mô lớn phản đối kế hoạch sửa đổi hiến pháp nhằm "dọn đường" để tranh cử nhiệm kỳ thứ 3 sau hơn 27 năm cầm quyền. Ông Blaise Compaore bị lật đổ bằng cuộc nổi dậy "mùa xuân đen tối". Và trong đêm 31-10-2014, ông Blaise Compaore đã đáp ứng yêu cầu của hàng chục nghìn người sau khi họ xông vào phóng hỏa tòa nhà quốc hội cùng nhiều trụ sở chính phủ khác, kể cả đài truyền hình quốc gia ở thủ đô Ouagadougou. Sau khi ông Blaise Compaore từ chức, Tổng tư lệnh quân đội Navere Honore Traore tuyên bố, sẽ điều hành đất nước trong 90 ngày, nhưng người biểu tình không chấp nhận bởi họ cho rằng, 2 người quá thân nhau. Người biểu tình tuy ủng hộ cựu Bộ trưởng Quốc phòng Kouame Lougue, nhưng người cuối cùng được chọn là Trung tá Isaac Zida. Và ngày 19-11-2014, Trung tá Issac Zida được bổ nhiệm làm Thủ tướng lâm thời sau khi các đảng phái chính trị và lãnh đạo quân đội nhất trí thông qua quyết định này.

Và theo kết quả điều tra của Ủy ban Điều tra do ông Simplice Poda, Trưởng cơ quan công tố quốc gia đứng đầu, Tướng Gilbert Diendere là người cầm đầu một nhóm binh sỹ thuộc Trung đoàn bảo vệ tổng thống đã tiến hành đảo chính sau khi bắt giữ Tổng thống Michel Kafando, Thủ tướng Isaac Zida và nhiều bộ trưởng của chính phủ lâm thời hôm 16-9 làm con tin.

Ủy ban Điều tra kể trên đã xác định rõ trách nhiệm của các thủ phạm, tòng phạm, binh sỹ và dân thường có liên quan tới âm mưu đảo chính bất thành hồi trung tuần tháng 9 vừa qua, khiến ít nhất 14 người thiệt mạng, cùng 271 người bị thương trong các vụ đụng độ. Liên minh châu Âu (EU) đã hoan nghênh việc Tổng thống lâm thời Burkina Faso, ông Michel Kafando, được trở lại nắm quyền sau cuộc đảo chính hôm 16-9.

Khi trả lời kênh Al Jazeera, nhà phân tích chính trị Emna Zina Thabet từng tuyên bố, cựu Tổng thống Blaise Compaore là người được hưởng lợi từ cuộc đảo chính. Ông Blaise Compaore lên nắm quyền sau cuộc đảo chính lật đổ Tổng thống Thomas Sankara hồi tháng 10-1987. Và 9 năm sau (1996), Trung đoàn bảo vệ tổng thống được thành lập.

Tướng Gilbert Diendere là thân tín của cựu Tổng thống Blaise Compaore đã tiến hành đảo chính sau khi một ủy ban của chính phủ đề nghị giải tán Trung đoàn bảo vệ tổng thống gồm 1.200 thành viên. Sau khi đảo chính bất thành, ngày 6-10, Tướng Gilbert Diendere và cựu Ngoại trưởng Djibrill Bassole đã bị bắt, bị truy tố với 11 tội danh, trong đó có tội đe dọa an ninh quốc gia và giết người. Trước khi bị cảnh sát bắt, Tướng Gilbert Diendere đã tới ẩn náu tại một khu nhà của đại diện Tòa thánh Vatican ở Burkina Faso.

Theo ông Simplice Poda, lệnh phong tỏa tài sản đối với Tướng Gilbert Diendere, cựu Ngoại trưởng Djibrill Bassole và 13 cá nhân, cùng 3 chính đảng có liên hệ với cựu Tổng thống Blaise Compaore đã được thực thi. Và đây là một trong những biện pháp trừng trị đối với những người trực tiếp tham gia cuộc đảo chính bất thành vừa qua.

Trước đó (25-9), tại phiên họp đầu tiên kể từ khi trở lại nắm quyền, nội các lâm thời Burkina Faso đã ra sắc lệnh giải tán Trung đoàn bảo vệ tổng thống. Hơn 1 năm trước (27-11-2014), với 71 phiếu thuận và 14 phiếu chống, ông Cherif Moumina Sy đã được bầu làm người đứng đầu Chủ tịch Hội đồng Chuyển tiếp Quốc gia của Burkina Faso (CNT), với 90 thành viên, trong đó có 30 người thuộc nhóm phản đối cựu Tổng thống Blaise Compaore, 25 người thuộc nhóm xã hội dân sự, 10 người thuộc đảng cầm quyền trước đây và 25 người thuộc quân đội.

Ông Cherif Maumina Sy là người sáng lập tuần báo Bendre và nổi tiếng với thái độ chỉ trích chế độ của cựu Tổng thống Blaise Compaore. Và ông Cherif Moumina Sy đã coi vụ bắt giữ Tổng thống Michel Kafando, Thủ tướng Isaac Zida hôm 16-9 là sự lớn mạnh của Trung đoàn bảo vệ tổng thống, và đó là mối nguy hiểm đối với Burkina Faso, do đó cần phải loại trừ.