Nga-Thổ nhĩ kỳ-Iran bắt tay dẹp yên Syria

• Phòng không Syria bắn hạ UAV vũ trang hiện đại gần Israel
• Syria có ủy ban hiến pháp mới, sắp bầu cử tự do
• Nam giới Iraq, Syria sang Lebanon tị nạn phải hành nghề bán thân

Hội nghị thượng đỉnh của ba quốc gia - tất cả đều có đồng minh chiến đấu trong cuộc chiến tranh 8 năm tàn khốc của Syria - nhằm tìm kiếm một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài ở Syria. Các cuộc tấn công gần đây của lực lượng chính phủ Syria có nguy cơ làm rối loạn sâu sắc khu vực và đẩy một làn sóng di cư mới về phía Thổ Nhĩ Kỳ.

"Chúng ta đang trong thời kỳ cần có trách nhiệm hơn đối với hòa bình ở Syria, khi chúng ta (ba quốc gia) cần phải mang nhiều vấn đề hơn", Tổng thống Tayyip Erdogan của Thổ Nhĩ Kỳ nói và cho biết cả ba nhà lãnh đạo đều đồng ý rằng cần có giải pháp chính trị chấm dứt khủng hoảng ở Syria.

Tổng thống Nga Vladimir Putin và người đồng cấp Iran Hassan Rouhani đã ủng hộ Tổng thống Syria Bashar al-Assad chống lại phiến quân. Trong khi đó, Erdogan, cùng với Mỹ, và các đồng minh châu Âu và Ả Rập, đã hỗ trợ các phe nổi loạn khác nhau. Hôm thứ Hai, ba nhà lãnh đạo nói trong một tuyên bố chung rằng họ đã báo động về nguy cơ xấu đi thêm của tình hình nhân đạo trong và xung quanh Idlib và đã đồng ý thực hiện "các bước cụ thể" để ngăn chặn vi phạm các thỏa thuận đã đàm phán trước đây giữa ba nước.

Tuy nhiên, những bất đồng dường như vẫn tồn tại, đặc biệt là về mối đe dọa ở Syria từ IS, mà Erdogan đã bác bỏ hoàn toàn trong khi ông Putin bày tỏ lo ngại. "Tất nhiên, chúng tôi lo lắng về tình hình ở phía Đông Bắc Syria, nơi các tế bào ngủ của ISIS đang nổi lên", ông Putin nói trong một cuộc họp báo chung, vài phút sau khi Erdogan nói rằng mối đe dọa duy nhất ở miền bắc Syria là từ các nhóm phiến quân người Kurd.

Tuyên bố chung đã không đề cập đến các cuộc tấn công hôm 14-9 nhằm vào hai cơ sở Aramco của Ả Rập Saudi bởi nhóm Houthi liên kết với Iran của Yemen, mà một liên minh do Saudi dẫn đầu cho biết đã được thực hiện bằng vũ khí của Iran. 

Tuy nhiên, tại cuộc họp báo chung sau hội nghị thượng đỉnh, ông Rouhani của Iran đã gọi các cuộc tấn công là một biện pháp đối ứng của "người Yemen" để tấn công đất nước họ. 

"Người dân Yemen đang thực hiện quyền phòng vệ chính đáng của họ ... các cuộc tấn công là một phản ứng đối ứng với sự xâm lược chống lại Yemen trong nhiều năm", ông Rouhani nói.

Ông Erdogan tập trung vào một "vùng an toàn" theo kế hoạch với Nga và Iran ở miền bắc Syria, nơi ông nói có thể chứa tới 3 triệu người tị nạn hiện đang sống ở Thổ Nhĩ Kỳ nếu nó được mở rộng từ biên giới Thổ Nhĩ Kỳ đến Deir al Zor và Raqqa. Tuy nhiên, cả 2 ông Putin và Rouhani đều không bình luận về các kế hoạch của Thổ Nhĩ Kỳ và tuyên bố chung không đề cập đến chúng.

Ông Rouhani của Iran nói trước cuộc đàm phán rằng ngoại giao là giải pháp duy nhất cho cuộc khủng hoảng và kêu gọi Mỹ rút quân khỏi vùng đông bắc Syria ngay lập tức. Điện Kremlin cảnh báo chống lại 'Kết luận vội vàng' về các cuộc tấn công ở Ả Rập Saudi. Chống lại lời khuyên của các trợ lý và chỉ huy hàng đầu của mình, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết năm ngoái ông sẽ rút quân đội Mỹ khỏi Syria. Động thái này được Thổ Nhĩ Kỳ và Iran hoan nghênh, nhưng vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.

Các lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ đã phát động các cuộc tuần tra trên bộ chung ở miền bắc Syria như một phần của vùng an toàn ở phía đông sông Euphrates hơn một tuần trước.

Theo tuyên bố chung, các cuộc đàm phán tập trung vào Idlib, lãnh thổ cuối cùng còn lại của phiến quân đang tìm cách lật đổ Assad. Quân đội Syria hôm 15-9 đã pháo kích vào phía nam Idlib trong khu vực ngừng bắn đã ngăn chặn cuộc tấn công dữ dội của quân đội hai tuần trước, theo các nhân viên cứu hộ và người dân.

Thổ Nhĩ Kỳ, nơi có biên giới dài 911 km với Syria dọc biên giới phía nam, có 12 trạm quan sát quân sự trong khu vực, theo thỏa thuận với Moscow và Tehran năm 2017. 

Trong một cuộc phỏng vấn với Reuters hôm 13-9, Erdogan cảnh báo rằng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ trả đũa bất kỳ cuộc tấn công nào của chính phủ Syria vào các vị trí của Thổ Nhĩ Kỳ. Erdogan và Putin, những người đã đồng ý vào tháng trước để thực hiện các bước "bình thường hóa" tình hình ở Idlib sau khi quân đội Syria bao vây phiến quân và một đồn Thổ Nhĩ Kỳ trong khu vực, nhắc lại sự cần thiết phải triệt tiêu các nhóm phiến quân trong khu vực.