Ngành cà phê của Kenya lao đao vì các băng nhóm trộm cướp

• Mafia lợi dụng đại dịch COVID-19 để hoạt động
• Triệt băng mafia châu Phi núp danh ma thuật để dụ dỗ, ép người nhập cư phạm tội

Ngành công nghiệp cà phê nổi tiếng của Kenya đang là mục tiêu của các băng nhóm có vũ trang thực hiện các vụ trộm cướp quy mô lớn được dàn dựng.Nông dân trồng cà phê cho biết một số vụ trộm đã trở nên bạo lực như thế nào, và các hợp tác xã của nông dân đã phải thắt chặt an ninh để bảo vệ sinh kế của họ.Có ý kiến cho rằng cái gọi là “cartel cà phê” được bảo vệ bởi những nhân vật có ảnh hưởng trong chính trị, kinh doanh và cảnh sát.

Hợp tác xã tìm kiếm sự bảo vệ và các băng đảng tìm cách thích nghi

Mary Wangari, chủ một trang trại ở Nyeri, thuê một nhóm cảnh sát gồm 15 người để canh gác trang trại rộng 4ha của cô trong mùa thu hoạch. Nhóm tuần tra trang trại theo ca, được trang bị pangas và rungus (dao rựa và gậy), với mức phí hàng ngày là KES300 (3USD).

Hiram Mwaniki, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Thangaini điều hành 8 nhà máy ở Murang'a báo cáo các nhà máy của họ đã buộc phải sử dụng 10 bảo vệ được trang bị rungus và pangas. Mwaniki, người từng làm việc cho Ủy ban Cà phê Quốc gia Kenya, cho biết các hợp tác xã không thể tuyển được những vệ sĩ được trang bị vũ khí tốt vì họ chỉ nhận được 20% lợi nhuận để trang trải chi phí của nhà máy.

Theo Mwaniki, các băng nhóm thường có khoảng hơn 20 người mang theo vũ khí (bao gồm cả súng và dao rựa) và đèn pha để làm lóa mắt các nhân viên an ninh. Các băng nhóm sau đó tấn công lực lượng bảo vệ và trói họ trước khi đột nhập cơ sở. Mwaniki tuyên bố những người lính canh bị dọa giết chết nếu có ý định báo động. Hợp tác xã của ông ban hành chỉ thị cho tất cả các bảo vệ ngay lập tức nâng cao báo động nếu họ thấy bất kỳ phương tiện khả nghi nào trong khu vực nhưng các tín hiệu liên lạc với cảnh sát địa phương vẫn luôn ở chế độ chờ.

Tuy nhiên, các băng nhóm cũng đã thích nghi để vượt qua các biện pháp an ninh mới tại các nhà máy. Festus Maina là thành viên của một công đoàn ở Nyeri bị buộc phải thuê cảnh sát quản lý vũ trang sau một loạt vụ trộm vào tháng 12 các năm 2016, 2017 và 2018. Vụ thu hoạch cà phê kéo dài từ tháng 11 đến tháng 2, khiến tháng 12 trở thành một tháng chính cho vụ trộm cà phê. Các “cartel cà phê” vũ trang đã thay đổi chiến thuật và nhằm vào các trang trại cà phê khi sắp cho thu hoạch. Xu hướng mới này cũng đã xuất hiện ở các khu vực khác từ khoảng năm 2017. Maina nói: “Tuy nhiên, đây là một tội ác nhỏ được thực hiện bởi những người dân địa phương bán hạt cho các nhà xay xát tư nhân với giá KES10 (0,10 USD) mỗi kilôgam , nhưng lý tưởng là nó có giá từ KES30 đến KES60 (0,30–0,60 USD) khi chuyển qua hợp tác xã. Tuy nhiên, quá trình này có thể mất một năm. Những tên trộm thà nhận được ít tiền nhưng nhanh chóng, đặc biệt là khi họ cần tiền mặt để mua busaa (một loại bia địa phương) hoặc những việc lặt vặt hàng ngày”.

 Maina cho biết, những tên cướp được trang bị vũ khí thô sơ, thường mua đạn hoặc thuê súng từ các chủ sở hữu súng được cấp phép và nhân viên thực thi pháp luật. “Chúng tôi không thể bác bỏ rằng các băng nhóm có thể có súng giả, nhưng vì đây là bối cảnh nông thôn, nhiều người chưa bao giờ nhìn thấy súng thật nên họ sẽ ngay lập tức hợp tác với bất kỳ ai vung súng”, Maina nói thêm. Giống như những nông dân khác, Maina chưa bao giờ nhận được bất kỳ khoản bồi thường nào cho vụ mùa bị mất trộm của mình.

Vượt biên giới

Trong khi một số cà phê Kenya được vận chuyển qua biên giới Uganda xuất phát từ việc nông dân muốn tiếp cận thị trường nước này, các lô hàng khác là quả mọng cà phê bị đánh cắp. Nông dân từ Nyeri tuyên bố họ có bằng chứng về việc cà phê bị đánh cắp từ khắp Kenya được vận chuyển đến Tororo ở miền Đông Uganda để được đóng gói lại trước khi chuyển đến New York để bán trên sàn giao dịch toàn cầu.

Macharia cho biết: “Chúng tôi tin rằng cà phê của chúng tôi được đưa đến Tororo trước khi nó được trộn với các hỗn hợp địa phương rẻ hơn, khiến việc truy xuất nguồn gốc trở nên khó khăn. Điều này sẽ cải thiện chất lượng sản phẩm của Uganda, vốn luôn đứng sau Kenya và Ethiopia. Năm 2016, một vụ tai nạn đường bộ ở Salgaa thuộc Nakuru đã chứng kiến những bao tải cà phê giấy (hạt cà phê khô nhưng chưa bóc vỏ) bị đánh cắp từ Nyeri được văng tung tóe trên đường lộ. Chúng tôi có đủ bằng chứng cho thấy nó đã được vận chuyển đến thị trấn biên giới Busia của Kenya”.

John, một người trung gian tham gia buôn lậu cà phê qua biên giới Busia, cho biết cà phê bị đánh cắp được cất giữ trong nhiều kho khác nhau ở biên giới và được vận chuyển vào ban đêm khi dễ đi qua hơn mà không thu hút sự chú ý của các quan chức hải quan. Theo John, cà phê được vận chuyển bằng xe tải và xe bán tải, mặc dù đôi khi ông bị buộc phải “mua trà” (hối lộ) cho nhân viên hải quan. Đôi khi, những kẻ buôn lậu cà phê sử dụng trẻ em trong độ tuổi đi học để vận chuyển các túi nhẹ qua biên giới vì chúng chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và hiếm khi bị các quan chức xuất nhập cảnh chặn lại. Các nhà máy chế biến cà phê ở Uganda sẵn sàng trả giá cao hơn cho chất lượng cà phê Kenya. John thừa nhận: “Chúng tôi có những người mua sẵn sàng ở miền Đông Uganda. Trung bình, chúng tôi mua một chiếc túi với giá tương đương 5.000 KES (50 USD), cao hơn giá thị trường và bán nó cho các nhà máy xay xát ở Uganda”.

Người trung gian có thể mua cao hơn giá thị trường vì họ biết người mua của họ ở Uganda sẽ sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho cùng một sản phẩm. Truy tìm cà phê bị đánh cắp là một nhiệm vụ khó khăn. Việc thu hồi cà phê bị đánh cắp rất khó khăn, đặc biệt là vì những tên trộm chuyển cây trồng sang các bao khác nhau ngay khi chúng ra khỏi khuôn viên nhà máy. Tương tự như vậy, không thể phân biệt được đâu là quả mọng ăn trộm và quả hợp pháp khi chúng được lấy từ trang trại. John thú thật: “Tôi không biết làm thế nào để xác định cà phê nào là cà phê chính hãng vì chúng đều trông quá giống nhau”.

Mạng lưới mafia “cartel cà phê”

Một báo cáo của Bộ An ninh nội địa và Hành chính tỉnh Kenya năm 2011 đã đề cập đến 2 chính khách có liên quan đến các vụ trộm cướp cà phê. Báo cáo cũng tuyên bố một trong những ủy viên hội đồng có một máy xay riêng trong khu nhà của mình. Mohamed Barre, Ủy viên Quận Muranga, tuyên bố vào năm 2019 rằng các quan chức nhà máy đã thông đồng với “cartel cà phê” để giúp dàn dựng các vụ cướp. Barre cho biết các vụ trộm ở Muranga thường cho thấy những tên cướp có thể đột nhập và chất hàng lên xe tải rất nhanh chóng.

Theo Barre, bọn trộm biết chính xác khi nào và ở đâu cà phê đã sẵn sàng để chuyển đi và nó được giấu ở khu vực nào của nhà máy. Mwaniki của Liên minh Hợp tác xã Thangaini cũng cáo buộc các quan chức hợp tác thông đồng với bọn trộm: “Không phải ngẫu nhiên mà những tên trộm biết chính xác cà phê chuẩn bị vận chuyển ở đâu. Chúng phải có thông tin nội bộ trong khi những dữ liệu và số liệu thống kê đó chỉ do lãnh đạo hợp tác xã lưu giữ. Chúng tôi biết một số trường hợp những người đứng đầu như vậy bị buộc tội trước tòa án về hành vi trộm cà phê, nhưng các vụ án thường bị hoản lại vô thời hạn”.

Một số nông dân cho rằng các băng đảng cà phê được hưởng sự bảo vệ của cảnh sát. Mwacharia khẳng định: “Cartel là không thể chạm tới. “Đó là lý do chính tại sao chưa bao giờ có bất kỳ bản án nào về tội trộm cướp cà phê; trong khi hình phạt cho tội cướp có bạo lực là án tù chung thân”. Mwacharia tự hỏi làm thế nào mà các băng nhóm này có thể vận chuyển chiến lợi phẩm của chúng qua nhiều rào cản của cảnh sát vì việc vận chuyển cà phê vào và ra khỏi Kenya cần phải có giấy phép do cảnh sát và Hội đồng cà phê Kenya cấp.

Mwaniki tuyên bố số lượng cà phê bị đánh cắp cũng có thể cao hơn so với báo cáo, vì cảnh sát thường ghi sai nhãn hàng hóa sau khi thu hồi: “Một lần, một số cà phê giấy bị đánh cắp từ một nhà máy cà phê. Cách đó vài cây số, chiếc xe tải đã gặp tai nạn trên đường tại Karega và vẫn chất đầy các bao tải. Tuy nhiên, cảnh sát ghi nhận hàng hóa bị đánh cắp là ngô thay vì cà phê. Chúng tôi tin rằng kẻ đứng sau vụ trộm và chủ xe tải chắc hẳn đã hối lộ các sĩ quan cảnh sát để thay đổi thông tin quan trọng này”.

Miễn là cà phê Kenya vẫn có nhu cầu cao cả trên toàn cầu và khu vực, bọn tội phạm sẽ tiếp tục thực hiện các vụ trộm cướp có mục tiêu để tìm kiếm tiền nhanh chóng.