Tôn Chính Tài: Ngôi sao vụt tắt

• Cáo buộc xung quanh tham nhũng tại Airbus
• Sách Trắng chống tham nhũng của Trung Quốc
• Ukraine: Loay hoay cuộc chiến chống tham nhũng

Trong thông báo ngắn, Cơ quan công tố Trung Quốc cho biết họ đã bắt đầu điều tra Tôn Chính Tài với cáo buộc tham nhũng và chấp thuận có "những biện pháp cưỡng chế" đối với ông, ám chỉ việc bắt người.

Lãnh đạo “quy hoạch”

Tôn Chính Tài sinh năm 1963 ở tỉnh Sơn Đông, tốt nghiệp Đại học Nông nghiệp Lai Dương. Sau khi lấy bằng Tiến sĩ nông nghiệp tại Đại học Nông nghiệp Bắc Kinh, Tôn Chính Tài bắt đầu dấn thân vào chính trị khi đảm nhiệm chức Chủ tịch huyện Thuận Nghĩa ở Bắc Kinh vào năm 1997.

Trở thành Ủy viên Thường vụ thành phố Bắc Kinh năm 2002, Tôn làm việc dưới quyền Bí thư Thành ủy Lưu Kỳ. Lưu Kỳ trong thời gian này có mối quan hệ không mấy tốt đẹp với Vương Kỳ Sơn, Thị trưởng Bắc Kinh, người sau này được ông Tập bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương.

Tôn Chính Tài được cựu Thủ tướng Ôn Gia Bảo bổ nhiệm làm Bộ trưởng Nông nghiệp vào cuối năm 2006 ở tuổi 43. Ba năm sau, Tôn Chính Tài được đề bạt làm Bí thư tỉnh ủy Cát Lâm.

"Ngôi sao" Tôn Chính Tài bắt đầu vụt sáng trên bầu trời chính trị Trung Quốc khi được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị trẻ nhất trong Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) năm 2012. Cùng với Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông Hồ Xuân Hoa, Tôn Chính Tài từng được “quy hoạch” trở thành thế hệ lãnh đạo tiếp sau Chủ tịch Tập Cận Bình.

Không chỉ vậy, người ta cho rằng cơ sở ủng hộ của ông Tôn Chính Tài lớn gấp bội cơ sở ủng hộ của ông Hồ Xuân Hoa, vì ông Tôn được đồn đãi là được cả hai ông Giang Trạch Dân và Hồ Cẩm Đào - khi còn là Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch Trung Quốc - ưu ái.

Năm 2012, Tôn Chính Tài được điều về Trùng Khánh, khi thành phố này vừa trải qua cơn "địa chấn" Bạc Hy Lai, cựu Bí thư bị bắt và kết án chung thân vì hành vi tham nhũng và lạm quyền.

Trước đó, ông Bạc cũng từng được xem là một “ngôi sao đang lên” của chính trường Trung Quốc. Và cũng như Tôn Chính Tài, ông Bạc thăng tiến nhanh chóng nhờ có sự bảo trợ của ông Giang Trạch Dân. Đặc biệt, ông Bạc được ông Giang ưu ái do ủng hộ nhiệt tình các chính sách của ông Giang.

Chiếc ghế bí thư thành ủy Trùng Khánh được coi là một cơ hội rất tốt cho sự nghiệp của Tôn Chính Tài, có thể giúp ông trở thành một trong 7 ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị trong Đại hội 19 diễn ra vào cuối năm nay, làm nền tảng cho những vị trí cao nhất trong giới lãnh đạo Trung Quốc.

“Ngã ngựa”

Thế nhưng, Trùng Khánh cũng là "miền đất dữ" không chỉ chôn vùi sự nghiệp của Bạc Hy Lai. Đầu năm nay, Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương bất ngờ cử một đoàn công tác đến thành phố này để "thanh tra toàn diện". Kết quả được công bố sau đó cho rằng Trùng Khánh đã không nỗ lực hết mình để xóa bỏ các "tàn dư độc hại" của Bạc Hy Lai, cũng như không nghiên cứu đầy đủ các bài phát biểu của Chủ tịch Tập Cận Bình.

Ngày 15-7, chỉ 5 ngày sau khi công khai tuyên bố trung thành tuyệt đối với Chủ tịch Tập Cận Bình, Tôn Chính Tài đã bị cách chức, thế chỗ là ông Trần Mẫn Nhĩ, một trong những thân tín từng gắn bó nhiều năm với Tập Cận Bình ở Chiết Giang.

Cuối tháng 7-2017, Tôn Chính Tài bị điều tra và sau đó bị truy tố với rất nhiều tội trạng: không có niềm tin lý tưởng, đi ngược lại tôn chỉ của Đảng, đánh mất lập trường chính trị, chà đạp nghiêm trọng kỷ luật chính trị và quy tắc chính trị của Đảng; vi phạm nghiêm trọng 8 điều quy định và kỷ luật quần chúng, thích phô trương, ham đặc quyền; vi phạm nghiêm trọng kỷ luật tổ chức, chọn và dùng người theo tình thân và lợi ích, tiết lộ bí mật tổ chức; vi phạm nghiêm trọng kỷ luật công tác, quan liêu nghiêm trọng, lười biếng; vi phạm nghiêm trọng kỷ luật sinh hoạt, sa đọa trụy lạc, dùng quyền đổi sắc.

Tháng 11, ông Tôn Chính Tài bị cho ra khỏi Quốc hội và loại bỏ khả năng miễn trừ khỏi bị truy tố.

Những đồn đoán

Các chuyên gia phân tích cho rằng cú “ngã ngựa” bất ngờ của Tôn Chính Tài là dấu hiệu cảnh báo cho thấy ông Tập sẽ lựa chọn người kế nhiệm theo nguyên tắc của riêng mình chứ không phải tuân thủ sự sắp đặt của người tiền nhiệm.

"Tôn Chính Tài là phát pháo hiệu để Chủ tịch Tập Cận Bình phát đi thông điệp tới toàn đảng", Wu Qiang, cựu giảng viên Khoa học chính trị Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh, nhận định. "Ông Tập đã phát tín hiệu rằng ông không bị ràng buộc bởi khuôn mẫu đề bạt mà các lãnh đạo tiền nhiệm đã đưa ra".

Theo bà Susan L. Shirk, Chủ tịch Trung tâm Trung Quốc Thế kỷ 21 thuộc Đại học California, Mỹ, quyết định cách chức Tôn Chính Tài là một nỗ lực nhằm củng cố quyền lực của ông Tập; đồng thời là một động thái phá bỏ quy tắc đề bạt cán bộ đã được những người tiền nhiệm hoạch định, và cho rằng "Trần Mẫn Nhĩ có vẻ như là người được ông Tập trông đợi hơn".

Trong khi đó, không ít người đã liên kết sự thất sủng của Tôn Chính Tài với những con “hổ lớn” đã bị đánh đổ. Trong số những cáo buộc có liên quan đến chính trị có mối quan hệ của vợ Tôn Chính Tài với vợ chồng Lệnh Kế Hoạch, phụ tá chính trị hàng đầu của cựu Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc  Hồ Cẩm Đào. Cũng có tin nói rằng Giám đốc Công an Trùng Khánh dưới thời Bí thư Thành ủy Tôn Chính Tài có quan hệ với “Hùm xám” Chu Vĩnh Khang hiện đã bị tống giam.