Nga âm thầm trở lại Đông Nam Á

• Tổng thống Putin - lựa chọn lịch sử của nước Nga1
• Nước Nga với nỗ lực hướng Đông
• Ông Putin lần đầu hé lộ khoảnh khắc đau đớn nhất 20 năm lãnh đạo nước Nga

Ngày 10-12, Nga và Lào đã phát động cuộc tập trận quân sự chung đầu tiên. Hơn 500 binh sĩ của cả hai quốc gia và nhiều xe tăng đã tham gia cuộc tập trận kéo dài 9 ngày mang tên Laros 2019 tại sân tập Ban Peng ở Lào.

"Được kết nối"

"Mặc dù đội ngũ quân đội từ Nga không lớn lắm, nhưng cuộc tập trận này vẫn là nỗ lực đầu tiên của Moskva để thiết lập sự hiện diện quân sự ở Đông Nam Á", Alexey Maslov, giáo sư tại Đại học Kinh tế Quốc gia, nói. "Tôi cho rằng Nga coi Lào là một trong những điểm dừng đầu tiên để cung cấp các dịch vụ quân sự cho châu Á".

GS. Maslov giải thích rằng Nga hy vọng sẽ sử dụng cuộc tập trận với Lào để khuyến khích các nước Đông Nam Á khác tăng cường quan hệ quân sự với Moskva. Ông cũng dự đoán Nga theo sau cuộc tập trận quân sự chung sẽ là đề nghị bán thêm vũ khí cho Lào và đào tạo sĩ quan Lào trong các học viện quân sự Nga.

Cuộc tập trận Laros 2019 diễn ra vào thời điểm Moskva và Viêng Chăn đang nhanh chóng mở rộng hợp tác quân sự, đặc biệt trong lĩnh vực buôn bán vũ khí. Thủ tướng Lào Thonglong Sisulit thậm chí từng tuyên bố vào năm 2018: "Chúng tôi có thể nói rằng tất cả mọi thứ trong Lực lượng Vũ trang Lào đều được kết nối với Nga".

Trở lại Đông Nam Á

Tháng 12-2018, Nga đã giao một loạt xe tăng T-72B và xe bọc thép BRDM-2M cho Lào theo như hợp đồng được ký bởi Bộ trưởng Quốc phòng của hai nước hồi đầu năm 2018. Chuyến hàng đầu tiên là máy bay chiến đấu YAK 130 của Nga đã đến Lào vào tháng 1-2019.

Khí tài mới được chuyển giao từ Nga đã được phô diễn nổi bật trong một cuộc diễu hành quân sự kỷ niệm 70 năm thành lập Lực lượng Vũ trang Nhân dân Lào tại Viêng Chăn vào ngày 20-1. Không kém phần tượng trưng là Bộ Quốc phòng Nga đã mở văn phòng đại diện đầu tiên tại Lào chỉ vài ngày trước đó.

Moskva và Viêng Chăn cũng đang tăng cường phối hợp về các vấn đề an ninh quốc gia. Tháng 5-2018, tướng Valery Gerasimov, Tổng tham mưu trưởng Quân đội Nga, đã tổ chức một cuộc họp với đối tác Lào để thảo luận về việc mở rộng hợp tác quân sự. Thư ký Hội đồng Bảo an Nga Nikolai Patrushev đã tới Lào vào tháng 4 để tổ chức các cuộc tham vấn an ninh với lãnh đạo nước này.

"Nga đã cố gắng trở lại không chỉ ở Lào, mà cả ở Đông Nam Á. Và hợp tác kỹ thuật quân sự là chìa khóa cho vấn đề này bởi vì đây là lĩnh vực mà Nga vượt qua Mỹ và thậm chí cả Trung Quốc", Dmitriy Mosyakov, chuyên gia về Đông Nam Á tại Viện Nghiên cứu phương Đông của Viện Hàn lâm Khoa học Nga cho biết.

Trong Chiến tranh Lạnh, Moskva là nhà bảo trợ quân sự và kinh tế hàng đầu của các chính phủ và phong trào cộng sản ở Đông Nam Á. Nhưng họ đã hầu như rút lui khỏi khu vực sau sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991. Gần 30 năm sau, Nga đang tự khẳng định mình là một nước đóng vai trò lớn ở Đông Nam Á và xuất khẩu vũ khí của họ đang dẫn đầu khu vực.

Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình quốc tế Stockholm, Nga đã bán 6,6 tỷ đô la vũ khí cho Đông Nam Á từ năm 2010 đến 2017, khiến Moskva trở thành nhà cung cấp vũ khí lớn nhất cho khu vực. Trong khi đó, Mỹ đã bán 4,58 tỷ đô la vũ khí và Trung Quốc chỉ bán 1,8 tỷ đô la vũ khí cho Đông Nam Á trong cùng khoảng thời gian.

Đối với Moskva, Viêng Chăn là đối tác quốc phòng tự nhiên bất chấp những hạn chế về kinh tế, Maslov giải thích. "Lào không phải là một quốc gia có nền kinh tế phát triển tốt, nhưng nó thực sự cần tăng cường quân sự. Các mối quan hệ thời Liên Xô cũ sẽ đóng một vai trò lớn trong việc thúc đẩy hợp tác quân sự", ông nói.

Chuyển hướng từ phương Tây

Vậy điều gì đằng sau sự quan tâm đổi mới của Nga ở Đông Nam Á? Trước sự ghẻ lạnh của phương Tây với Moskva sau cuộc khủng hoảng Ukraine, Nga bắt đầu tìm kiếm các đối tác mới. Các nước Đông Nam Á đương nhiên thu hút sự quan tâm của Nga, ông Vladimir Mazyrin, người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á giải thích. "Vì chúng tôi đã nhận được sự hỗ trợ đáng kể từ các quốc gia Đông Nam Á và Đông Á, rõ ràng chúng tôi cố gắng bù đắp ở những khu vực này cho những gì chúng tôi hiện đang thiếu từ các đối tác phương Tây", ông nói.

Ông Mazyrin nói với Nikkei Asian Review rằng việc Nga bán vũ khí ở Đông Nam Á không chỉ mở ra thị trường mới, mà cũng để giúp đảm bảo sự ổn định trong khu vực. Đối với Moskva, điều đó có nghĩa là ngăn chặn sự thống trị của Mỹ hoặc Trung Quốc.

Trong khi Nga vẫn còn một chặng đường dài để đi vào Đông Nam Á, hợp tác quân sự với khu vực này đã bắt đầu mang lại lợi tức chính trị,  theo ông Mosyakov. "Hãy nhìn cách Lào và Campuchia bỏ phiếu về nghị quyết gần đây của Liên Hiệp Quốc về Crimea, ở mức độ mà các quốc gia Đông Nam Á đang ngày càng phù hợp với lập trường của Nga về vấn đề này", ông Mosyakov nói. "Tất cả những điều này đang xảy ra vì một bầu không khí tin tưởng và hợp tác đang nổi lên giữa Nga và Đông Nam Á."

Nga có lo lắng rằng sự hiện diện quân sự ngày càng tăng của mình ở Đông Nam Á có thể gây tổn hại cho mối quan hệ với Trung Quốc, nơi coi khu vực này là sân sau của mình? Các chuyên gia Nga được Nikkei phỏng vấn nói rằng không phải như vậy. Họ cho rằng quan hệ đối tác Trung-Nga quá quan trọng đối với cả hai bên đủ để cho phép những bất đồng về Đông Nam Á. Hơn nữa, họ nhấn mạnh rằng Bắc Kinh đã không lên tiếng phản đối vai trò quân sự của Moskva trong khu vực.

"Nếu chúng tôi cảm thấy rằng việc tăng cường quan hệ quân sự với Đông Nam Á có thể gây tổn hại cho mối quan hệ với Trung Quốc, rõ ràng chúng tôi sẽ không làm điều đó ở mức cao và công khai như vậy", Mazyrin nói.

Và rằng Bắc Kinh có thể thích Moskva giao thiệp với Đông Nam Á hơn là để Washington làm điều đó, vì chính Bắc Kinh cũng nhận vũ khí từ Nga nên quen thuộc hơn với chúng. Mazyrin nói: "Trung Quốc biết vũ khí của các nước láng giềng và đối thủ tiềm tàng gồm những gì. Sẽ tệ hơn nhiều cho Trung Quốc nếu các nước này thay vào đó việc trang bị vũ khí của Mỹ".