Vụ cướp của thế kỷ: Bê bối giao dịch “cum-ex”

• Cảnh sát hình sự tóm gọn đối tượng thực hiện 14 vụ cướp giật túi xách
• Nhóm đối tượng gây ra hàng chục vụ cướp giật tại Thủ đô
• Án chung thân cho chủ mưu vụ cướp tiền tỷ tại ngân hàng ở Khánh Hoà

Hãy so sánh nó với những vụ trộm cướp lớn trước đây. Kẻ trộm kim cương thành công nhất thế giới, nhóm Pink Panther, bị nghi ngờ đã lấy đi số đồ trang sức trị giá 334 triệu euro. Vụ việc phi pháp ở ngân hàng lớn nhất trong lịch sử, một khoản rút tiền mặt của Saddam Hussein từ Ngân hàng Trung ương Iraq, được ước tính trị giá 1 tỷ đô la Mỹ. Chương trình ponzi lớn nhất trong lịch sử, bởi Bernie Madoff, đã lừa đảo các nhà đầu tư khoảng 20 tỷ USD.

Vì vậy, một vụ lừa đảo trị giá 55 tỷ euro là một vấn đề rất lớn. Tuy nhiên, bạn hầu như không biết nhiều về nó. Một lý do là, không giống như các cảnh quay video về một người nào đó đột kích vào một tiệm vàng, gian lận tài chính không được đưa lên truyền hình vì ít hấp dẫn. Tội phạm bị cáo buộc cụ thể này liên quan đến vụ lừa đảo “cum-ex”. 

Nếu bạn không biết đây là gì, bạn không đơn độc. Nó liên quan đến các giao dịch phức tạp và biệt ngữ. Ngay cả giao dịch cum-ex cơ bản nhất cũng liên quan đến ít nhất 12 giao dịch. Điều trớ trêu là sự phức tạp không chỉ giúp che giấu tội ác bị cáo buộc này ngay từ đầu, mà còn giúp nó tránh xa khỏi tầm nhìn của công chúng, vì đơn giản là không mấy ai hiểu nó là cái gì.

Cum-ex là giao dịch gì?

Thuật ngữ cum-ex xuất phát từ tiếng Latinh - cum có nghĩa là “với”, còn“ex” có nghĩa là “không với”. Trong trường hợp này, thì “với” và “không với” đề cập đến các loại cổ phiếu có và không có cổ tức. Giao dịch cum-ex bị nghi ngờ đã lợi dụng kẽ hở trong luật thuế của Đức và liên quan đến việc trao đổi nhanh chóng cổ phiếu “có” và sau đó là “không có” cổ tức với ba bên. Ít nhất 2 trong số các bên này sau đó tuyên bố giảm thuế đối với thuế chỉ được trả một lần.

Có 3 điều quan trọng ở đây. Đầu tiên là khi các công ty trả cổ tức cho các cổ đông. Điều này thường xảy ra hàng quý khi các công ty kiểm toán chính xác ai sở hữu cổ phiếu của họ, được gọi là Ngày ghi. Thứ hai, cổ tức được đánh thuế khác nhau cho các cá nhân và tập đoàn (chẳng hạn như các công ty đầu tư). 

Tại Đức, các cá nhân phải trả 25% thuế lãi vốn cho tất cả cổ tức. Tuy nhiên, đối với các tập đoàn, thu nhập cổ tức của họ được kết hợp với tất cả các thu nhập khác. Sau đó, mỗi năm một lần, họ phải trả 15% thuế doanh nghiệp cho lợi nhuận của họ.Thứ ba, thuế lãi vốn được tự động khấu trừ từ tất cả các khoản thanh toán cổ tức. Do đó, các nhà đầu tư tổ chức có thể thu hồi hợp pháp thuế lãi vốn đã được khấu trừ.

Cách thức giao dịch cum-ex

Shields và Diable được cho là một phần của một mạng lưới rộng lớn gồm các chủ ngân hàng, môi giới, nhà đầu tư, quản lý tài sản, luật sư và chuyên gia tư vấn, cùng nhau nhanh chóng chuyển nhượng cổ phần của công ty ở hai bên của Ngày ghi nhận cổ tức. Điều này khiến văn phòng thuế của Đức gần như không thể biết chính xác ai đã sở hữu (hoặc không sở hữu) cổ phiếu của công ty vào thời gian nào.

Nói một cách đơn giản, giao dịch cum-ex hoạt động tương tự như thế này: Bên thứ nhất, thường là một người quản lý tài sản sở hữu cổ phiếu công ty có giá trị, đã cho vay cổ phiếu của mình cho Bên thứ hai, một ngân hàng. 

Theo thỏa thuận, quyền sở hữu và quyền sở hữu của cổ phiếu tạm thời được chuyển cho người vay để đổi lấy một khoản phí. Những thực hành như vậy không chỉ hợp pháp mà là một phần phổ biến của việc bán khống ngắn, một thực tế đặc trưng trong bộ phim năm 2015 “The Big Short”. 

Về cơ bản, đó là nơi một nhà đầu tư mượn một cổ phiếu (có tính phí), bán nó, sau đó mua lại với giá thấp hơn để trả lại cho người nắm giữ ban đầu - với kỳ vọng giá trị chứng khoán sẽ giảm và kiếm được lợi nhuận.

Bên thứ hai sau đó bán một phần cổ phần có cổ tức cho Bên thứ ba  trước Ngày ghi. Tuy nhiên, các cổ phiếu được phân phối mà không có cổ tức ngay sau đó. Thời gian, tốc độ và sự phức tạp là chìa khóa. Giống như một trò ảo thuật, các cổ phiếu đã biến mất một phần nhỏ trước Ngày ghi và Ngày xuất hiện lại với một chủ sở hữu mới ngay sau đó. Mục đích là để che khuất chính xác ai - Bên thứ nhất, thứ hai hay thứ ba - sở hữu cổ phiếu vào Ngày ghi. Do đó, hai bên có thể đồng thời yêu cầu quyền sở hữu đối với một cổ phiếu.

Cho đến năm 2011, một lỗ hổng trong mã số thuế của Đức đã cho phép cả Bên thứ nhất (con nợ của cổ phiếu ban đầu đã nhận cổ tức và đã trả thuế cho nó) và Bên thứ ba (người nắm giữ cổ phiếu ngay sau Ngày ghi) đều được yêu cầu hoàn thuế. Tất cả các bên thông đồng sau đó sẽ chia lợi nhuận.

Phía sau phiên tòa?

Shields và Diable bị buộc tội trong 34 trường hợp trốn thuế nghiêm trọng, đã khiến người nộp thuế ở Đức phải trả tới 450 triệu euro (tương đương 730 triệu đô la Mỹ) từ năm 2006 đến năm 2011. Chỉ ra mức độ phức tạp của vụ án, bảng cáo trạng dày tới 651 trang.

Shields, người đang hợp tác với các công tố viên, đã nói trước tòa rằng các giao dịch mua bán đã diễn ra trên quy mô công nghiệp, và liên quan đến một mạng lưới rộng lớn gồm các ngân hàng, công ty, môi giới, luật sư và cố vấn tài chính. Bây giờ một thẩm phán phải quyết định liệu các giao dịch cum-ex này chỉ đơn thuần khai thác lỗ hổng hay là vi phạm luật pháp vào thời điểm đó.

Trong một dấu hiệu về cách các ngân hàng cao cấp đang co giật, phòng xử án đầy các đại diện pháp lý của họ. Họ có lý do chính đáng để ở đó. Cuộc điều tra Cum-ex Files của các nhóm truyền thông châu Âu đã chứng minh việc lừa đảo tiếp tục ở Đức cho đến năm 2016, và cũng xảy ra ở Thụy Sĩ, Áo, Phần Lan, Tây Ban Nha và Pháp. Nó thậm chí có thể đã lan rộng đến tận Úc.

Các giao dịch cum-ex minh họa một cách hoàn hảo mức độ dễ dàng trong việc sử dụng một công cụ trong tài chính để lừa đảo. Sự phức tạp cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự hiểu biết của công chúng về những tội ác này. Các phương tiện truyền thông dễ lôi kéo sự chú ý của công chúng vào các tội phạm đơn giản hơn với các nạn nhân có thể nhận dạng rõ ràng, hơn là loại tội phạm phải vắt óc mới biết như giao dịch cum-ex, dù nó có giá trị gấp tỷ lần.

Tất cả điều này là lý do tại sao Shields và Dizable, mặc dù đã lừa đảo được số tiền lớn đáng kinh ngạc, nhưng phải đối mặt với án tù tối đa chỉ 10 năm, trong khi những vụ cướp cổ xanh thường phải chịu những bản án nặng nề hơn và thu hút sự chú ý của truyền thông nhiều hơn.