Tây Ba Nha: Điều tra về những nạn nhân của Franco
Nơi đây có cả lăng mộ của vị tướng và nhà độc tài Francisco Franco của Tây Ban Nha! “Thung lũng” là biểu tượng cho một nước Tây Ban Nha còn mang vết thương từ cuộc nội chiến và 4 năm chế độ độc tài Franco. Và bây giờ vết thương lại bị khơi lên lần nữa.
Vào đầu tháng 9 này, thẩm phán Tây Ban Nha Baltasar Garzon đã bắt đầu tìm kiếm thông tin về những người bị mất tích và sát hại trong thời gian tướng độc tài Francisco Franco cầm quyền để chuẩn bị cho một phiên tòa trong tương lai.
Thẩm phán Baltasar Garzon đã chính thức yêu cầu các cơ quan lưu trữ của nhà nước và Giáo hội Thiên Chúa cung cấp thông tin về các nạn nhân của Franco. Thẩm phán Garzon muốn có những chi tiết về tên họ nạn nhân và ngày tháng cũng như hoàn cảnh về cái chết của họ.
Garzon bắt đầu hành động sau khi nhận được khoảng 1.200 đơn thỉnh cầu từ các gia đình nạn nhân và hiệp hội đề nghị cung cấp thông tin về những người mất tích dưới chế độ Franco (1936 – 1975). Con số những người chết trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha còn đang trong vòng tranh cãi, trong khi giới sử học ước tính là vào khoảng 500.000 người ở cả hai phía đối đầu.
Tuy nhiên, dưới thời độc tài Franco, những người chống đối thường bị bắn ngay lập tức và có đến 55.000 nạn nhân của nhà độc tài nằm yên dưới những nấm mồ vô danh rải rác khắp đất nước Tây Ban Nha.
Baltasar Garzon nổi tiếng từ sau vụ dẫn độ nhà độc tài Augusto Pinochet vì những tội ác trong “cuộc chiến tranh bẩn thỉu” ở Chile – đã có hành động sau khi Tây Ban Nha thông qua Luật về ký ức lịch sử (HML), nhằm công nhận những nạn nhân của chế độ độc tài Franco và dỡ bỏ những biểu tượng phát xít khỏi những nơi công cộng, trong đó bao gồm những tượng và tượng đài kỷ niệm tướng Franco.
Tuy vậy cộng đồng tòa án ở Tây Ban Nha tỏ ra chống đối sáng kiến của Garzon và cho rằng vụ xét xử này sẽ là một sai lầm. Miguel Angel Jimeno, người phát ngôn của Hội Thẩm phán dân chủ, nói: “Chúng ta sẽ làm được gì khi phần đông những người phạm tội hiện nay đều đã chết”.
Song Jimon cũng đồng ý với Garzon ở điểm là việc tính đến quá khứ phát xít là điều cần thiết ở Tây Ban Nha. Emilio Silva – Chủ tịch Hội Khôi phục ký ức lịch sử phi lợi nhuận (AMHA), một tổ chức đã tiến hành công việc khai quật 120 ngôi mộ tập thể chứa hài cốt của khoảng 1.200 người, từ năm 2000 - gọi hành động của Garzon là “một bước tiến tốt đẹp”, hy vọng rằng công việc của thẩm phán Garzon có thể tạo cơ hội cho sự ra đời một ủy ban về sự thật của chính phủ giúp khai quật những phần mộ tập thể và tạo một diễn đàn dành cho gia đình những nạn nhân để cung cấp bằng chứng