Israel vẫn tiến hành không kích vào Gaza: liệu hòa bình có trở thành hiện thực?

Kế hoạch 20 điểm của ông Trump

Thỏa thuận hòa bình mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cập đến chính là đích đến của một kế hoạch do chính ông đưa ra hôm 29/9 nhằm thúc đẩy Israel và Hamas hướng tới một lộ trình chấm dứt xung đột.

Kế hoạch này gồm 20 điểm, trong đó nhấn mạnh nếu cả Israel và Hamas đồng ý, chiến tranh sẽ phải chấm dứt ngay lập tức. Trong vòng 72 giờ kể từ khi Israel công khai chấp nhận thỏa thuận này, tất cả con tin - dù còn sống hay đã chết - phải được Hamas trao trả. Đổi lại, Israel sẽ trả tự do cho 250 tù nhân Palestine án chung thân và 1.700 người Gaza bị bắt giữ.

Dù không đưa ra mốc thời gian rõ ràng, kế hoạch cũng nêu lên lộ trình rút dần quân đội Israel khỏi Gaza, đồng thời xây dựng cơ chế giải giáp Hamas và các phong trào kháng chiến Palestine khác. Một lực lượng quốc tế đặc biệt - gọi là Lực lượng ổn định quốc tế - sẽ được thành lập để giám sát tiến trình, quản lý biên giới, ngăn chặn bạo lực bùng phát và đào tạo lực lượng an ninh Palestine dưới sự giám sát quốc tế.

Về viện trợ và phát triển, sau khi thỏa thuận hòa bình được chấp thuận, toàn bộ hàng viện trợ sẽ được gửi ngay đến Dải Gaza. Số lượng viện trợ tối thiểu sẽ tương đương với những gì đã được nêu trong thỏa thuận ngày 19/1/2025 về viện trợ nhân đạo. Cùng với đó là khôi phục các dịch vụ cơ bản như điện, nước, y tế, xây dựng lại trường học, bệnh viện cho Gaza.

Kế hoạch của ông Trump cũng bác bỏ mọi ý tưởng cưỡng bức người Palestine rời khỏi Gaza và nêu rõ quyền trở về Gaza cho những người đã hoặc sẽ rời đi. Về chính trị - hành chính, Gaza sẽ được quản lý dưới sự điều hành chuyển tiếp tạm thời của một ủy ban Palestine kỹ trị - phi chính trị, chịu trách nhiệm điều hành hàng ngày các dịch vụ công và đô thị cho người dân.

Ủy ban này sẽ bao gồm những người Palestine có trình độ và các chuyên gia quốc tế, dưới sự giám sát của một cơ quan chuyển tiếp quốc tế mới gọi là "Hội đồng Hòa bình", do chính Tổng thống Trump đứng đầu và chủ trì, cùng với các thành viên và nguyên thủ quốc gia khác sẽ được công bố, bao gồm cả cựu Thủ tướng Tony Blair. Cơ quan này sẽ thiết lập khuôn khổ và xử lý nguồn tài trợ cho việc tái phát triển Gaza cho đến khi Chính quyền Palestine (PA) hoàn thành chương trình cải cách, như đã nêu trong nhiều đề xuất, bao gồm kế hoạch hòa bình của Tổng thống Trump năm 2020 cũng như đề xuất của Saudi Arabia - Pháp, và có thể giành lại quyền kiểm soát Gaza một cách an toàn và hiệu quả.

Ngoài ra, còn một số điều khoản nữa liên quan đến hợp tác quốc tế và khu vực, trong đó trọng tâm đặt vào vai trò của Ai Cập, Jordan và Mỹ trong việc hình thành Lực lượng ổn định quốc tế. Ai Cập và Jordan sẽ huấn luyện lực lượng an ninh Palestine để tiếp quản trách nhiệm sau giai đoạn chuyển tiếp. Đồng thời, kế hoạch trông cậy vào sự tham gia tài chính, chính trị, kỹ thuật của các quốc gia Arab, Hồi giáo và châu Âu.

Có thể nói, dù vẫn còn những điều khoản chưa thực sự rõ ràng song đây là một kế hoạch chi tiết và toàn diện nhất từng được đề cập nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài 2 năm qua tại Gaza. Quan trọng hơn, bản kế hoạch do chính Tổng thống Donald Trump đề xuất có một sức nặng chính trị rất lớn. Các chính phủ và tổ chức quốc tế, như Liên hợp quốc và Liên minh châu Âu đều ủng hộ. Israel cũng đồng tình, khi Văn phòng của Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố: “Chúng tôi sẽ tiếp tục hợp tác toàn diện với Tổng thống và nhóm của ông để chấm dứt chiến tranh theo các nguyên tắc do Israel đề ra, phù hợp với tầm nhìn của Tổng thống Trump”.

Về phần Hamas, khi công bố kế hoạch hòa bình, Tổng thống Trump cũng nhắn nhủ luôn một tối hậu thư cho phong trào kháng chiến Palestine này. Theo đó, Hamas sẽ chỉ có từ 3-4 ngày để cân nhắc và nếu không đồng ý, họ sẽ phải đối mặt với “sự hủy diệt hoàn toàn”. Thông điệp cứng rắn này lập tức có tác dụng khi ngày 3/10, Hamas tuyên bố sẵn sàng “ngay lập tức” bước vào đàm phán về việc trao trả toàn bộ con tin theo kế hoạch của Tổng thống Trump.

Triển vọng và thách thức

Khi cuộc chiến tại Gaza bước sang năm thứ hai, những vấn đề nhân đạo ngày càng trầm trọng và chồng chéo với sức ép chính trị cũng như các ưu tiên an ninh khiến bất kỳ nỗ lực tìm kiếm hòa bình nào cho dải đất này đều cũng đều đối diện những thách thức vô cùng khó khăn. Kế hoạch hòa bình của Tổng thống Donald Trump cũng không phải ngoại lệ.

Bất chấp thái độ tiếp nhận tích cực từ Israel lẫn Hamas, phản ứng trên thực địa và những rào cản tiềm ẩn vẫn còn rất nhiều. Minh chứng là ngay sau khi ông Trump công bố kế hoạch của mình, Israel vẫn tiến hành một số vụ không kích Gaza mà theo thông tin từ cơ quan y tế địa phương là đã gây ra cái chết cho 9 người Palestine. Nhiều nhà phân tích cho rằng, những cuộc không kích này có thể còn tiếp diễn vì những thành viên có quan điểm cực hữu trong nội các của ông Netanyahu, chẳng hạn như Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich, vẫn phản đối các thỏa thuận trao đổi con tin và ngừng bắn.

Trong khi đó, Hamas tuy khẳng định sẵn sàng đàm phán về việc trao trả con tin, song cũng cho biết muốn bàn thảo thêm về một số điều khoản. Có thể hiểu rằng phong trào kháng chiến Palestine này còn chưa đồng thuận nhiều điểm trong kế hoạch của ông Trump. Trong đó, khúc mắc lớn nhất vẫn là yêu cầu giải giáp Hamas và loại bỏ họ khỏi tiến trình chính trị của Gaza trong tương lai.

Hamas luôn khẳng định đây là điểm giới hạn không được chạm đến, và từ chối mọi đề xuất giải giáp trong các cuộc đàm phán trước đây. Bây giờ, gần như chắc chắn quan điểm của họ vẫn không thay đổi. Ông Michael Milshtein, người đứng đầu Diễn đàn Nghiên cứu Palestine tại Trung tâm Moshe Dayan tại Đại học Tel Aviv, cho biết: “Hamas sẽ không sớm biến mất. Sau khi gặp nhiều thành viên của phong trào, tôi chưa bao giờ gặp một người nào sẵn sàng từ bỏ vũ khí hoặc giải thể”.

Theo báo Wall Street Journal, bản thân nội bộ Hamas cũng đang mâu thuẫn. Khalil Al-Hayya, nhà đàm phán hàng đầu của Hamas, và một số quan chức chính trị cấp cao khác của tổ chức này có xu hướng chấp nhận kế hoạch của Tổng thống Trump, nhưng các chỉ huy quân sự ở Gaza lại phản đối việc giao nộp vũ khí và con tin.

Cụ thể, Izz al-Din al-Haddad, người lên nắm quyền lãnh đạo Hamas ở Gaza sau khi Israel sát hại hai thủ lĩnh hàng đầu Yahya và Mohammed Sinwar, đã nói với các nhà hòa giải rằng ông sẵn sàng thỏa hiệp,  giao nộp tên lửa và các vũ khí tấn công hạng nặng cho Ai Cập và Liên hợp quốc, nhưng muốn giữ lại các loại vũ khí hạng nhẹ như súng tiểu liên, vốn được Hamas coi là vũ khí phòng thủ. Những lãnh đạo quân sự Hamas cũng khẳng định bất kỳ việc thả con tin nào cũng phải gắn liền với một mốc thời gian rõ ràng cho việc Israel rút quân khỏi Gaza. Điều này được thể hiện qua một cảnh báo trong phản hồi của họ hôm 3/10, rằng các con tin sẽ chỉ được thả “với điều kiện được cung cấp các vị trí chiến trường cần thiết”.

Một số chính khách, chẳng hạn như Thượng nghị sĩ Lindsey Graham của bang Nam Carolina (Mỹ) cho rằng Hamas thực ra vẫn phản đối. “Không giải trừ vũ khí, giữ Gaza dưới sự kiểm soát của người Palestine, ràng buộc việc thả con tin với các cuộc đàm phán, cùng với nhiều vấn đề khác… Về bản chất, đây là sự bác bỏ của Hamas đối với đề xuất ‘chấp nhận hoặc rời đi’ của Tổng thống Trump”, ông Graham nói.

Trong khi đó, một số nhà phân tích thì nhìn nhận động thái của Hamas như một sự câu giờ nhằm giải quyết những căng thẳng kéo dài giữa các cánh chính trị và quân sự. Những bất đồng về chiến lược vốn đã đeo bám Hamas trong suốt cuộc chiến với Israel nhưng đây là thời điểm họ phải xử lý dứt điểm vấn đề này. Chiến đấu tiếp hay chấp nhận giải giáp và tìm cách “tái sinh” dưới một “hình hài” khác? Giờ là lúc Hamas cần quyết định bởi thời gian không đợi họ và cũng không đợi gần 2 triệu người Palestine đang mắc kẹt tại Gaza.

Sau 2 năm chiến tranh, Hamas đã tổn thất nghiêm trọng. Hàng nghìn chiến binh và gần như tất cả các chỉ huy quân sự cao nhất đã thiệt mạng. Hamas giờ đây đang phải phân tán thành những nhóm nhỏ, ẩn mình kỹ trong những đường hầm tại Gaza hoặc những khu phố đổ nát để bảo toàn lực lượng trước sức tấn công dữ dội của Israel. Trong khi đó, cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Gaza đã lên đến mức vô cùng nghiêm trọng. Nạn đói kéo dài, điều kiện sống tồi tệ, thuốc men và sự chăm sóc y tế gần như không có, những người Palestine ở Gaza thực sự mong chờ một thỏa thuận hòa bình, để ít nhất họ có thể sống sót trước khi nghĩ đến bất cứ điều gì xa hơn.

Thỏa thuận hòa bình ấy đã ló rạng và đang bắt đầu được “vun vén” thông qua cuộc đàm phán diễn ra tại Cairo (Ai Cập) từ ngày 6/10. Nếu Israel và Hamas tìm được tiếng nói chung về những điểm then chốt trong cuộc đàm phán ấy, một lối thoát sẽ sớm mở ra cho những người Palestine đang tuyệt vọng ở Gaza.