Một ngày cùng dân đi làm hộ chiếu

Trong vai người đi làm hộ chiếu, tôi có mặt tại Phòng Xuất nhập cảnh Công an Hà Nội từ sáng sớm ngày 7/3. Phòng làm việc rộng chừng 100m², có tới gần 100 khách xếp hàng chật cứng.

Quá tải gây bức xúc

Vị khách số 42 vừa được cán bộ XNC gọi tên nộp hồ sơ và lấy giấy hẹn. Tiếng nói chuyện, tiếng chuông điện thoại, tiếng trả lời điện thoại như hét của một số khách tạo nên mớ âm thanh hỗn độn như chợ vỡ. Không khí trong phòng trở nên nóng nực giữa đợt gió mùa Đông Bắc.

Cán bộ đang làm nhiệm vụ liên tục phải nhắc nhở mọi người phía dưới trật tự bằng micro vì tiếng ồn ngăn họ không thể nghe được thắc mắc của dân. "Ảnh cỡ nào? Phải nộp mấy chiếc?", "Lấy tờ khai ở đâu?", "Khai thế này đúng không?"…

Trong vòng chưa đầy 10 phút, cán bộ tại phòng cứ phải trả lời đi trả lời lại hàng chục câu hỏi giống nhau như thế về những thủ tục đơn giản đã được dán đầy đủ trên bảng hướng dẫn.

Cũng vì quá chật chội, khu vực dành cho dân viết tờ khai được chia làm 2 bàn nhỏ. Người nọ phải chen sát vai người kia, chỉ đủ chỗ đưa tay vào viết, trông chẳng khác gì cảnh đăng ký mua hàng thời bao cấp.

Xếp hàng ngay từ đầu giờ làm việc buổi sáng, bác Nguyễn Văn Lễ ở 146 Chùa Bộc, lúc này đã làm xong thủ tục và nhận giấy hẹn lấy hộ chiếu vào ngày 29/3.

Khi được hỏi về thời gian được cấp hộ chiếu như vậy có hợp lý không, bác Lễ bộc bạch: "Thời gian 22 ngày là quá dài. Mọi việc đã rõ ràng, cần gì phải xác minh lâu đến thế. Trước tôi công tác ở Bộ NN&PTNT, đã làm hộ chiếu công vụ rồi, giờ nghỉ hưu làm thêm hộ chiếu phổ thông để đi du lịch, cán bộ chỉ cần đối chứng thông tin một lát là xong. Không nhất thiết phải để dân chờ mất thời gian lâu như vậy".

Không vội vã, sốt ruột như những người khách đang chờ làm thủ tục, một bác cao tuổi xin được giấu tên ngồi cạnh tôi đã lấy được hộ chiếu. Bác có người nhà lo cho mọi thủ tục nên chỉ 4 ngày là lấy được hộ chiếu cho kịp thời gian đi du lịch Trung Quốc, nhân dịp kỷ niệm 10 năm ngày cưới của con trai.

Bác tâm sự: Bây giờ thủ tục làm hộ chiếu đã thông thoáng, nhanh gọn, thuận tiện hơn trước nhiều. Không giống như trước đây, phải dậy sớm, xếp hàng ngoài cổng từ tờ mờ sáng. Trong lúc xếp hàng đợi đến lượt, tôi được một số người mách cách làm hộ chiếu nhanh, chỉ mất 3 đến 5 ngày như bác khách vừa khoe.

Không rõ thực, hư ra sao nhưng khi tôi thử liều lên đặt vấn đề với chị cán bộ phát tờ khai và thu phí ở cửa số 2. Chị trả lời dứt khoát: "Không nhanh, chậm gì cả. Em cứ làm thủ tục, đúng 21 ngày thì nhận hộ chiếu". 

Theo ghi nhận của chúng tôi, thủ tục làm hộ chiếu đã được cải cách tối đa, chỉ cần hộ khẩu và giấy CMND nhưng rất nhiều người dân ở ngay Hà Nội vẫn còn rất lơ mơ. Trong buổi sáng, có đến hàng chục người ở các huyện ngoại thành như Đông Anh, Sóc Sơn đến lấy trước tờ khai về để xin xác nhận của chính quyền xã, phường.

Đi mấy chục cây số để xin một tờ khai  trong khi có thể lấy mẫu đó trên trang web của Cục QLXNC. Thật phí công. Nhiều người dân Thủ đô còn không biết đến sự cải cách này, chẳng hiểu ở các địa phương khác thì sao? Chúng tôi liên lạc điện thoại với anh bạn thạo việc làm hộ chiếu ở tỉnh nhà, tôi được tư vấn rất tỉ mỉ về giá cả: Nếu nhờ người làm giúp thủ tục từ A đến Z, có thể lấy hộ chiếu trong vòng 20 ngày, làm bình thường, không nhờ vả gì thì phải mất 30 ngày.

Chi phí để bồi dưỡng cho người quen có thể từ 700.000 đến 1 triệu đồng. Anh cũng cho biết thêm, nhiều người dân ở quê tôi vẫn xin xác nhận của UBND xã vào tờ khai, không biết đã có sự thay đổi.

Nhiều người dân "vượt tuyến" về Cục

Ngày 6/3, cũng giống như ở Phòng Quản lý xuất nhập cảnh Công an TP Hà Nội, sự ngột ngạt và căng thẳng bao trùm Phòng tiếp khách của Cục QLXNC… Gần 200 người chen chúc trong căn phòng rộng chừng hơn 100m², trong đó chủ yếu là những người dân lao động ở tỉnh ngoài đến từ Hà Tây, Bắc Ninh, thậm chí cả Nghệ An, Hà Tĩnh đi xe đò cả đêm để có mặt ở đây từ sáng sớm.

Bảy cửa tiếp dân hoạt động hết công suất. Tiếng gọi nhau, cãi vã, cáu gắt làm cho không khí càng thêm căng thẳng và hỗn độn. Tôi cố chen vào cửa số 5 để được phát tờ khai, nhưng bị năm thanh niên đánh bật ra ngoài. Được thể, một số người ở đằng sau lại ào lên. Hàng chục cánh tay chen chúc đưa vào ô cửa trống để xin tờ khai và nếu lơ đễnh một chút, tay của bạn sẽ bị cánh tay khác hất ngay ra để chiếm chỗ.

Chỉ cần ngồi sát các cửa 30 phút, tôi đã bị "bội thực" bởi câu hỏi của dân dành cho cán bộ, chiến sĩ trong ca trực. Loanh quanh luẩn quẩn, chỉ riêng mục 6, 7, tôi đếm có tới 16 câu hỏi, nhưng được cái câu nào cũng được trả lời. Có người không biết khai tôn giáo của mình là gì.

Mục 1 đơn giản nhất là "Họ và tên" (viết bằng chữ in hoa) và "Các tên khác (nếu có)", sáng rõ như ban ngày, vậy mà có chị cứ hỏi đi hỏi lại: Ở quê mọi người gọi em là Mít thì có phải khai không? Tóm lại, người dân hỏi như một thói quen. Buồn cười nhất là có hai chị ở Hà Tĩnh chẳng biết chữ định đi xuất khẩu lao động. Họ lóng ngóng đọc thông tin nhờ tôi khai giùm. Đến phần ký tên, cả hai chị buộc phải dùng ngón tay điểm chỉ.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện đang xuất hiện tình trạng tăng nhu cầu làm hộ chiếu giả tạo do người dân "nước đến chân mới nhảy", cần kíp là chạy đủ cách để có được hộ chiếu sớm nhất, tạo ra nhiều áp lực. Tuy nhiên, có một điều khiến chúng tôi băn khoăn là rất đông người dân ở tỉnh xa không muốn nộp thủ tục hồ sơ xin cấp tại địa phương, mà lên thẳng Cục QLXNC để nộp.

Theo Cục QLXNC, Cục đang nghiên cứu để đề xuất tạo điều kiện cho cán bộ Nhà nước được làm hộ chiếu công vụ thuận lợi như làm hộ chiếu phổ thông.

So với trước thì thủ tục làm hộ chiếu hay thị thực đã gọn nhẹ hơn rất nhiều. Thế nhưng đến đây mới biết, không phải ai cũng nắm được điều đó. Theo quy định, chỉ cần có hộ khẩu, CMND và tờ khai là xong, nhưng một số người dân ở Hưng Yên cho tôi xem cả đơn viết tay xin cấp hộ chiếu, có dấu của cơ sở đỏ chót.

Một người trong số họ cho biết, họ phải chờ 10 ngày mới xin được con dấu. Hoá ra, từ lâu nay người dân muốn làm hộ chiếu không cần phải qua phường, xã nữa, nhưng những nơi xa, vùng sâu, dân vẫn còn mù mờ lắm.

Thế mới biết, nhiều cải cách hành chính có lợi cho dân mà nhiều người vẫn không hiểu.