Những hy sinh lớn lao ở trận K'Năk tháng 3/1965

Căn cứ K'Năk ngày ấy còn gọi là Trường Huấn luyện biệt kích K'Năk do lực lượng hùng mạnh của quân đội Mỹ và quân đội Sài Gòn chốt giữ. Từ quốc lộ 19, thị xã An Khê đi về phía bắc theo tỉnh lộ 669 khoảng chừng 25 km là đến khu căn cứ K'Năk (đồn K'Năk).

Căn cứ nằm trên địa bàn thị trấn K'bang, huyện K'bang, tỉnh Gia Lai ngày nay. Có thể nói đây là căn cứ quân sự rất lớn và có tầm chiến lược của Mỹ và quân đội Sài Gòn nằm ở phía đông Tây Nguyên.  

Độ cao trung bình của căn cứ K'Năk khoảng 30m, dài hơn 500m và rộng khoảng 80m được phân chia thành các khu: Trung tâm, Bắc và Nam. Khu trung tâm dài khoảng 150m là nơi đầu não chỉ huy, thông tin liên lạc, trận địa hỏa lực, đài quan sát...

Tại trung tâm chỉ huy có thể cơ động theo các đường hầm tới các điểm xung quanh ở phía bắc và nam. Căn cứ được bảo vệ bằng 5 lớp hàng rào kẽm gai và được gài xen kẽ nhiều loại mìn, lựu đạn hiện đại...

Căn cứ được bố trí nhiều tầng hỏa lực. Hỗ trợ cho căn cứ K'Năk có nhiều cứ điểm ở độ cao trên 650m, cách đó khoảng 1 km, có cả sân bay dã chiến và đại đội hỗn hợp. Ngoài ra, nhiều điểm cao khác xung quanh khu vực K'Năk được các trung đội đóng giữ và phối hợp tác chiến, chi viện khi cần thiết cho căn cứ K'Năk...

Tiểu đoàn biệt kích còn được sự hỗ trợ của các đại đội lính cộng hòa và địa phương quân liên tục mở các đợt càn quét ở khu vực Kon Hà Nừng, Tú Thủy, xã Đông (K'bang, Gia Lai)... Căn cứ K'Năk ngoài việc huấn luyện, càn quét còn điều động binh lính phục kích ngăn chặn lực lượng Quân giải phóng hành quân từ cửa ngõ Tây Nguyên xuống Bình Định và các tỉnh miền Trung...

Từ thực tế đó, với quyết tâm tiêu diệt căn cứ quân sự này của kẻ địch, nhằm mở rộng địa bàn hoạt động giữa vùng rừng núi với đồng bằng nên vào tháng 2/1965, Bộ Tư lệnh tiền phương Quân khu V và Mặt trận Tây Nguyên đã chỉ đạo Trung đoàn 10 Bộ binh, Tiểu đoàn 409 Đặc công Quân khu (hơn 300 người), cùng bộ đội và du kích địa phương ở Gia Lai tiến hành công tác chuẩn bị tấn công đồn K'Năk.

19h, ngày 7/3/1965, Ban Chỉ huy Tiểu đoàn 409 bố trí 4 đại đội chia làm 3 hướng áp sát căn cứ. Đến 23h30', ở phía bắc, mũi tiến công của Đại đội 40 có sơ suất kỹ thuật trong quá trình dò gỡ mìn, mìn nổ và phát sáng nên kế hoạch tấn công bị bại lộ, dẫn đến bộ đội ta thương vong rất lớn.

Đến khoảng 4h sáng ngày 8/3, xét thấy không tương quan lực lượng chiến đấu nên Ban Chỉ huy Trung đoàn 10 và Tiểu đoàn Đặc công 409 quyết định cho cho bộ đội rút về tuyến sau...

Trung tá Trần Tấn Ước, hiện ở Hoài Nhơn, Bình Định, nguyên là Chính trị viên phó Tiểu đoàn 409, Quân khu V, trực tiếp tham gia trận đánh đồn K'Năk kể lại, trận đánh bắt đầu lúc 11h30'  đêm 7/3/1965 và kết thúc 5h sáng 8/3/1965, bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương đã hy sinh rất nhiều, ước đến hàng trăm người.

Nhiều đồng chí trên đường từ Bắc hành quân vào Nam đã được điều động đánh căn cứ K'Năk và đã anh dũng hy sinh. Còn Trung tá Nguyễn Ngọc Bình, nguyên Đại đội trưởng của Tiểu đoàn 409, được phong Anh hùng sau trận đánh này, hiện ở Đà Nẵng cho biết, có đại đội tham gia trận đánh hy sinh gần hết nhưng không lấy được thi thể để an táng.

Trong bài “Tập kích căn cứ K'Năk - một trận đánh không thành công” (tháng 6/2003) của Đại tá Trần Tiến Hoạt, Viện Lịch sử quân sự Việt Nam cho rằng: “Trận tiến công căn cứ K'Năk không thành công đã để lại nhiều bài học xương máu về công tác tổ chức chỉ huy, hiệp đồng tác chiến và các mặt công tác bảo đảm chiến đấu khác”.

Tuy chưa có con số chính xác về số cán bộ, chiến sĩ ta hy sinh trong trận đánh đồn K'Năk, nhưng theo những nhân chứng cho biết thì ít nhất là hơn 300 người. Điều đau xót nữa là trận đánh căn cứ K'Năk đến nay đã hơn 42 năm nhưng chúng ta vẫn chưa thể tìm hết hài cốt các liệt sĩ hy sinh. Những người dân ở địa phương kể lại, sau trận đánh, địch đã gom thi thể bộ đội thiêu hủy và vùi lấp khắp quanh đồn...

Lãnh đạo huyện K'bang cho biết, năm 1984, huyện được thành lập, chính quyền địa phương và các cấp, các ngành đã đẩy mạnh việc thực hiện công tác đền ơn đáp nghĩa, tìm kiếm cất bốc hài cốt liệt sĩ, đưa về nghĩa trang liệt sĩ huyện để an táng.

Ngoài ra, thân nhân các liệt sĩ từ khắp nơi cũng nhiều  lần về K'bang để thực hiện việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, trong đó đặc biệt là anh Phạm Văn Mẫn, em trai của liệt sĩ Phạm Văn Thành hy sinh trong trận đánh đồn K'Năk đã nhiều lần về đây thực hiện ước nguyện của gia đình, tìm kiếm hài cốt anh trai cùng hài cốt nhiều liệt sĩ khác.

Năm 2002, trong đợt khảo sát, tìm kiếm mộ liệt sĩ tại K'bang, được sự giúp đỡ của Trung tá Nguyễn Văn Ẩm ở Đô Lương, Nghệ An, nguyên là Chính trị viên phó tiểu đoàn, người đã trực tiếp mai táng 8 liệt sĩ hy sinh trong trận đánh căn cứ K'Năk, nên địa phương đã tìm được hài cốt một số liệt sĩ bị vùi lấp, trong đó có hài cốt liệt sĩ Phạm Văn Thành và liệt sĩ Ngô Trọng Đãi.

Theo báo cáo của Ban chỉ đạo tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ huyện K'bang, Gia Lai, đến nay đã quy tập được tổng cộng 240 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong trận đánh đồn K'Năk, đã có 5 hài cốt liệt sĩ xác định rõ được tên tuổi, quê quán được người thân đưa về quê, còn lại 235 hài cốt liệt sĩ an táng tại nghĩa trang liệt sĩ K'bang, Gia Lai.

Việc tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ ở K'bang vẫn đang được tiếp tục thực hiện, trong khi đó nghĩa trang liệt sĩ K'bang được xây dựng năm 1989 đến nay gần như đã kín các khu mộ. Vì vậy cần có sự đầu tư kinh phí để chỉnh trang và xây thêm phần mộ các liệt sĩ sẽ tìm thấy trên địa bàn.

Mặt khác, theo nguyện vọng của đông đảo nhân dân, người thân các gia đình thân nhân liệt sĩ cũng như  chính quyền địa phương là xây dựng đài tưởng niệm các liệt sĩ hy sinh trong trận đánh đồn K'Năk, nhằm ghi công các anh và giáo dục truyền thống cách mạng của dân tộc cho các thế hệ trẻ.

Chiến tranh đã lùi xa 32 năm và trận đánh đồn K'Năk ở K'bang, Gia Lai diễn ra cách đây hơn 42 năm, nhưng hôm nay vẫn chưa thể tìm hết được các hài cốt liệt sĩ hy sinh ở đây. Điều này đã làm nhiều cấp chính quyền, tổ chức đoàn thể và nhiều người day dứt. 

Để góp phần tôn vinh những liệt sĩ hy sinh vì đất nước và thực hiện đạo lý truyền thống của dân tộc Việt Nam: “Uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây”, Báo CAND - Chuyên đề ANTG (Bộ Công an) phối hợp cùng chính quyền huyện K'bang, Gia Lai mở đợt quyên góp ủng hộ tu chỉnh nghĩa trang liệt sĩ K'bang và xây dựng đài tưởng niệm các liệt sĩ hy sinh trong trận đánh căn cứ K'Năk.

Đây không chỉ là tâm niệm của người thân, gia đình các liệt sĩ, những người làm Báo CAND - Chuyên đề ANTG, chính quyền địa phương huyện K'bang, tỉnh Gia Lai mà còn là ước nguyện chung của đông đảo nhân dân.

Tri ân với các liệt sĩ là trách nhiệm thiêng thiêng của những người đang sống. Chúng ta hãy dành những phút giây trân trọng, những tình cảm tốt đẹp nhất đối với các liệt sĩ đã hy sinh trong trận đánh căn cứ K'Năk năm xưa nhân dịp kỷ niệm 60 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27-7) năm nay.