“Đánh thức” giá trị dữ liệu, nâng tầm phục vụ nhân dân

Từ “điểm nghẽn” thực tiễn đến mô hình đột phá

Những sáng kiến ấy không chỉ dừng lại ở việc cải cách thủ tục hành chính, mà còn mở rộng “biên độ” sang hỗ trợ công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, từng bước khẳng định một cách làm mới, lấy dữ liệu làm trung tâm, lấy người dân làm thước đo hiệu quả.

Năm 2016, khi Bộ Công an triển khai cấp Căn cước công dân thay thế chứng minh nhân dân 9 số, Thanh Hóa là một trong những địa phương được lựa chọn thực hiện điểm. Đây là bước đi quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa quản lý dân cư, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Hệ thống cấp Căn cước công dân khi đó được thiết kế với nhiều thiết bị chuyên dụng, lắp đặt cố định tại trụ sở tiếp dân. Điều này đồng nghĩa với việc người dân phải trực tiếp đến cơ quan Công an mới có thể thực hiện thủ tục.

Với những người trẻ, khỏe, việc di chuyển không phải là trở ngại lớn. Nhưng với người cao tuổi, người bệnh, hay người dân ở các xã vùng sâu, vùng xa, giao thông còn khó khăn, thì đây thực sự là “rào cản” không nhỏ. Trong khi đó, toàn tỉnh chỉ có 28 điểm thu nhận hồ sơ và duy nhất một bộ thiết bị cấp Căn cước lưu động. Nhu cầu của người dân ngày càng tăng, nhưng khả năng đáp ứng lại hạn chế. Nếu lựa chọn phương án đầu tư thêm thiết bị theo cách thông thường, mỗi bộ có giá khoảng 210 triệu đồng, Công an tỉnh Thanh Hóa thời điểm đó có 27 đơn vị Công an cấp huyện thì kinh phí đầu tư cho toàn tỉnh vào khoảng 5,67 tỷ đồng. Đây là nguồn kinh phí lớn so với ngân sách của Công an tỉnh Thanh Hóa, đồng thời cũng nằm ngoài khả năng của đại đa số các đơn vị Công an cấp huyện nếu muốn tự trang bị. Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ là “làm sao để cấp căn cước nhanh hơn”, mà còn là “làm sao để người dân được phục vụ thuận tiện nhất với chi phí thấp nhất”.

Từ chính những trăn trở đó, Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Thanh Hoá đã lựa chọn một hướng đi khác, không phụ thuộc hoàn toàn vào thiết bị, mà tối ưu cách tổ chức, vận hành. Sau quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, mô hình cấp Căn cước công dân lưu động đã ra đời.

Không còn cảnh người dân phải vượt hàng chục cây số đến trụ sở Công an mà cán bộ, chiến sĩ mang theo thiết bị, trực tiếp đến tận xã, thôn, thậm chí vào bệnh viện, đến từng nhà để làm thủ tục. Mô hình này không chỉ giải quyết “điểm nghẽn” về khoảng cách địa lý, mà còn thể hiện rõ tinh thần phục vụ nhân dân. Hiệu quả nhanh chóng được khẳng định. Việc triển khai đồng bộ trên toàn tỉnh giúp tiết kiệm hơn 4 tỷ đồng cho ngân sách, đồng thời giảm đáng kể chi phí xã hội. Quan trọng hơn, cách làm này đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong phương thức phục vụ, từ “người dân đến cơ quan Công an” sang “Công an chủ động đến với người dân”.

Ông Vũ Thế Vinh, Chủ tịch xã Yên Thắng chia sẻ: “Việc triển khai cấp Căn cước công dân lưu động ngay tại cơ sở đã mang lại hiệu quả rất rõ nét. Người dân không phải đi xa, tiết kiệm thời gian, chi phí, trong khi chính quyền địa phương cũng thuận lợi hơn trong công tác quản lý dân cư, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”.

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả thực tiễn, mô hình còn được ghi nhận bằng những giải thưởng uy tín: Giải Nhất Hội thi sáng tạo kỹ thuật Thanh Hóa và được vinh danh trong Sách vàng sáng tạo Việt Nam năm 2021. Nhưng giá trị lớn nhất không nằm ở danh hiệu, mà ở sự lan tỏa niềm tin của nhân dân đối với lực lượng Công an.

Khi dữ liệu trở thành “trợ thủ” của công tác Công an

Nếu mô hình cấp Căn cước lưu động là minh chứng cho sự sáng tạo trong cải cách hành chính, thì các giải pháp ứng dụng dữ liệu lại cho thấy bước chuyển sâu hơn về tư duy. Trước đây, công tác quản lý hành chính chủ yếu dựa vào kiểm tra, xử lý khi vi phạm đã xảy ra. Dữ liệu chủ yếu phục vụ lưu trữ, tra cứu nhưng trong bối cảnh mới, dữ liệu không còn là “kho lưu trữ thụ động”, mà trở thành nguồn tài nguyên có giá trị, có thể khai thác để phục vụ phòng ngừa tội phạm. Nhận thức rõ điều đó, Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đã chủ động nghiên cứu, đề xuất nhiều giải pháp mang tính ứng dụng cao. Tiêu biểu là việc sử dụng dữ liệu Căn cước công dân gắn chip để hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn hành vi mua bán trẻ sơ sinh, mang thai hộ trái phép; hay khai thác dữ liệu dân cư, dữ liệu lưu trú để phục vụ đấu tranh với tệ nạn mại dâm… Điểm cốt lõi của các giải pháp này nằm ở cách tiếp cận, thay vì “chờ vi phạm xảy ra mới xử lý”, lực lượng chức năng sử dụng dữ liệu để nhận diện sớm dấu hiệu bất thường. Thông qua việc phân tích, đối sánh, liên kết nhiều nguồn dữ liệu, có thể phát hiện những “mẫu hình” tiềm ẩn, từ đó chủ động triển khai biện pháp phòng ngừa. Đây chính là bước chuyển quan trọng, từ “đấu tranh bị động” sang “đấu tranh chủ động”, từ “quản lý hành chính” sang “quản trị dựa trên dữ liệu”.

Thiếu tá Hoàng Đình Ngọc, cán bộ trực tiếp tham gia xây dựng các giải pháp, cho biết: “Từ những khó khăn của người dân, chúng tôi xác định phải chủ động đổi mới, sáng tạo, đưa ra các giải pháp phù hợp, nhằm nâng cao chất lượng phục vụ và hiệu quả công việc. Xuất phát từ thực tế nhiều người dân gặp khó khăn trong việc đi lại làm Căn cước, chúng tôi luôn trăn trở tìm cách để phục vụ tốt hơn. Tinh thần đó cũng được áp dụng khi nghiên cứu các giải pháp về dữ liệu, làm sao để dữ liệu thực sự phát huy giá trị”.

Hai đề tài ứng dụng dữ liệu nói trên đã vượt qua hàng trăm đội thi trong và ngoài nước, lọt vào nhóm giải pháp xuất sắc tại cuộc thi Data for Life năm 2023 và 2024. Đây không chỉ là sự ghi nhận về mặt chuyên môn, mà còn khẳng định hướng đi đúng đắn của Công an Thanh Hóa trong bối cảnh chuyển đổi số. Dù vẫn đang trong quá trình thử nghiệm, hoàn thiện, nhưng các giải pháp đã cho thấy tiềm năng lớn trong việc xây dựng các hệ thống hỗ trợ phát hiện, phân tích, cảnh báo. Khi được triển khai đồng bộ, những hệ thống này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm, tệ nạn xã hội. Xa hơn, đây còn là nền tảng để hình thành hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản lý xã hội hiện đại. Trong đó, mỗi dữ liệu không chỉ được lưu trữ, mà còn được “đánh thức”, phân tích, kết nối để tạo ra giá trị.

Từ mô hình cấp Căn cước công dân lưu động đến các giải pháp ứng dụng dữ liệu trong phòng, chống tội phạm, có thể thấy một điểm chung xuyên suốt, tất cả đều xuất phát từ thực tiễn và hướng tới phục vụ nhân dân. Đó không chỉ là những sáng kiến kỹ thuật, mà là biểu hiện sinh động của tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy và khát vọng đổi mới của người chiến sĩ Công an trong thời đại số. Trong hành trình ấy, dữ liệu không còn là những con số khô khan, mà trở thành “cầu nối” giữa lực lượng Công an với nhân dân; trở thành công cụ giúp phát hiện, phòng ngừa tội phạm; và quan trọng hơn, là nền tảng để nâng cao chất lượng phục vụ. Khi mỗi dòng dữ liệu được khai thác hiệu quả, mỗi giải pháp công nghệ được triển khai đúng hướng, thì mục tiêu “Vì nhân dân phục vụ” không còn là khẩu hiệu, mà trở thành những giá trị cụ thể, hữu hình trong đời sống. Và cũng từ đó, hình ảnh người chiến sĩ Công an Thanh Hóa hiện lên rõ nét hơn: bản lĩnh, sáng tạo, gần dân, hiểu dân và luôn nỗ lực vì cuộc sống bình yên của nhân dân.