Đáp ứng yêu cầu phòng, chống tội phạm và phát triển đất nước giai đoạn mới
Hiện nay, Bộ Công an đang xây dựng Hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự là một yêu cầu khách quan, tất yếu, nhằm bảo đảm công cụ pháp lý phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, phục vụ hiệu quả sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Bộ luật Hình sự năm 2015, có hiệu lực năm 2017 và các văn bản luật sửa đổi, bổ sung đã góp phần khắc phục những hạn chế, bất cập của Bộ luật Hình sự năm 1999, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đặt ra và bảo đảm hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đồng thời, thể chế hoá chính sách nhân đạo, đường lối, chủ trương cải cách tư pháp của Đảng trong tình hình mới; cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, tạo ra cơ chế hữu hiệu để bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh của đất nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước và tổ chức, góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng Bộ luật Hình sự còn bộc lộ một số vướng mắc, bất cập cần sớm tháo gỡ.
Cụ thể, Bộ luật Hình sự chưa thể chế các quan điểm, chủ trương mới Đảng về xây dựng, bảo vệ đất nước và phòng, chống tội phạm, đặc biệt là các chủ trương trong “Bộ tứ chiến lược”. Bên cạnh đó, còn nhiều quy định của Bộ luật Hình sự chưa phù hợp với tình hình, diễn biến của tội phạm trên thực tế, chưa phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội gây nhiều khó khăn cho công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm của cơ quan chức năng.
Cụ thể như: Mức định lượng làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự là tiền ở một số tội còn thấp, chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế, xã hội; phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự vẫn còn rộng, chưa phù hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật hiện tại và chưa đáp ứng các chuẩn mực quốc tế; mức hình phạt tiền, phạt tù của một số tội danh chưa thực sự phù hợp, chưa bảo đảm tính răn đe... Bên cạnh đó, Bộ luật Hình sự hiện hành cũng còn nhiều quy định chưa phù hợp về mặt kỹ thuật lập pháp, thiếu tính logic, khoa học và thống nhất;
Bộ luật Hình sự chưa có quy định để điều chỉnh đối với một số hành vi hoặc vấn đề hình sự nảy sinh trong thực tiễn, đặc biệt là các hành vi trong lĩnh vực công nghệ cao, môi trường, trật tự quản lý kinh tế, các hành vi về chức vụ,...; thiếu quy định để nội luật hóa các điều ước quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế để phục vụ yêu cầu hội nhập, nâng cao vị thế quốc gia trong thời kỳ mới.
Nhiều quy định của Bộ luật Hình sự còn chưa thống nhất trong nội dung các điều luật, mâu thuẫn trong tên của điều luật với nội dung quy định, các điều luật trong cùng một chương còn chồng chéo. Nhiều quy định của Bộ luật Hình sự còn trùng dẫm, mâu thuẫn, chưa thống nhất với quy định của các văn bản quy phạm pháp luật khác, đặc biệt là các văn bản pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự như Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Thi hành án hình sự, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự; các văn bản pháp luật trong các lĩnh vực chuyên ngành như phòng, chống ma túy, phòng, chống mua bán người, phòng, chống tham nhũng…; pháp luật về dân sự, hành chính, đất đai, đầu tư...
Bên cạnh đó, Bộ luật Hình sự còn quy định nhiều tình tiết định tính, khó chứng minh, nhiều vấn đề còn nhiều cách hiểu khác nhau gây những khó khăn nhất định cho công tác điều tra, xử lý tội phạm. Mặt khác, Bộ luật Hình sự cũng chưa cụ thể hóa các chủ trương của Đảng nhằm tạo điều kiện, cơ chế để cá nhân dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung nhằm phát triển kinh tế - xã hội.
Như vậy, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự là một yêu cầu khách quan, tất yếu, nhằm bảo đảm công cụ pháp lý phù hợp với yêu cầu của thực tiễn trong đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng như sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.