Kế hoạch 628: Nỗ lực đưa những cánh chim quay trở lại bầu trời

Khi chim trời trở thành hàng hóa

Trong nhiều năm qua, sự suy giảm đa dạng sinh học tại Việt Nam đã trở thành thực tế hiện hữu. Những cánh đồng, khu rừng và vùng ngập nước vốn là nhà của hàng ngàn loài chim dần trở nên vắng lặng. Các loài chim quý hiếm, trong đó có nhiều loài nằm trong Sách đỏ thế giới dần biến mất khỏi môi trường tự nhiên.

Nguyên nhân không chỉ đến từ biến đổi khí hậu, môi trường sống mà còn xuất phát từ tình trạng săn bắt, buôn bán và tiêu thụ chim hoang dã diễn ra tràn lan, có tổ chức. Từ việc bẫy chim thủ công, giăng lưới, bắn súng săn, súng điện cho đến những đường dây vận chuyển quy mô lớn, chim trời bị biến thành hàng hóa trong chuỗi cung – cầu khép kín, từ rừng về bàn nhậu.

Có những địa phương, việc săn bắt chim từng được coi là sinh kế hoặc thú vui, trong khi thị trường tiêu thụ, từ nhà hàng đặc sản đến thú chơi chim cảnh vô hình chung tiếp tay cho hành vi vi phạm bảo vệ chim hoang dã và động vật rừng. Điều này khiến công tác bảo tồn càng thêm khó khăn, trong khi lực lượng chức năng khó kiểm soát hết các điểm nóng trải dài trên cả nước.

Trước thực trạng này, ngày 17/10/2025, Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký quy chế phối hợp triển khai Kế hoạch 628 nhằm đẩy mạnh tổ chức tuyên truyền, đấu tranh, xử lý góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ các loài động vật hoang dã, bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại Việt Nam.

Kế hoạch 628 đánh dấu sự đổi mới trong tư duy về bảo vệ động vật hoang dã tại Việt Nam và mở ra một chiến dịch tổng lực tại tất cả các địa phương trong cả nước, tập trung đánh mạnh vào các “điểm nóng” săn bắt, buôn bán và tiêu thụ động vật hoang dã.

Kế hoạch 628 vừa “đánh mạnh” vào các hành vi vi phạm, vừa đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm thay đổi tư duy, nhận thức của toàn xã hội đối với vấn đề bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ động vật hoang dã. Theo đó, lực lượng Công an phối hợp lực lượng Kiểm lâm trong cả nước quyết liệt ra quân, đồng loạt kiểm tra chợ, nhà hàng, truy xét đường dây buôn bán, đồng thời triển khai chiến dịch truyền thông với thông điệp: “Không săn bắt – Không tiêu thụ – Bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư, bảo vệ nguồn lợi thủy sản”.

Đặc biệt, bên cạnh quyết liệt ra quân kiểm tra, phát hiện vi phạm, công tác xử lý vi phạm được các lực lượng chức năng xử lý rất nghiêm minh. Việc áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự, với mức phạt lên tới 1 tỷ đồng hoặc 7 năm tù, đã tạo ra sức răn đe lớn, thay vì chỉ dừng ở xử phạt hành chính như trước đây.

Đơn cử, gần đây nhất, Phòng Cảnh sát Kinh tế Công an tỉnh Hưng Yên đã khởi tố hình sự một chủ cơ sở chim cảnh vì nuôi nhốt trái phép 20 cá thể chim quý hiếm (Họa Mi, Chích Chòe Lửa, Khướu Bạc Má) theo điều 234 BLHS 2025.

Kế hoạch 628: Dấu mốc cho một cách tiếp cận mới trong bảo vệ đa dạng sinh học

Có thể thấy, Kế hoạch 628 định hình một cách tiếp cận mới và dài hạn trong bảo vệ đa dạng sinh học tại Việt Nam. Từ tư duy “xử phạt khi có vi phạm” chuyển sang “chủ động phòng ngừa, kiểm soát và thay đổi hành vi xã hội” với cơ chế phối hợp nhịp nhàng, chặt chẽ giữa Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng sự tham gia của chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội, người dân.

Quan trọng hơn, sự ra đời của Kế hoạch 628 giúp cơ chế phối hợp liên ngành được thiết lập chặt chẽ. Lực lượng Công an, Kiểm lâm, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội cùng vào cuộc, giúp rút ngắn thời gian xử lý và xóa bỏ tình trạng chồng chéo trách nhiệm. Dữ liệu nghiệp vụ, thông tin trinh sát và chuyên môn bảo tồn được chia sẻ liên tục, tạo thành một hệ thống vận hành thống nhất và hiệu quả. Hiệu quả của Kế hoạch 628 không chỉ thể hiện qua những con số xử lý vi phạm, mà còn thể hiện ở sự phục hồi của các hệ sinh thái.

Tại Vườn Quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp), hiện nay hàng đàn chim quý đã sải cánh trở về phủ kín các cánh đồng nước. Đáng chú ý, sau 6 năm vắng bóng, đàn bồ nông chân xám, loài chim được đưa vào Sách đỏ, đã xuất hiện trở lại với 6 cá thể. Nhiều loài chim quý khác như Giang sen, vịt Mồng, Choắt mỏ thẳng đuôi đen cũng đồng loạt quay về.

Song song với đó, công tác tuyên truyền về bảo vệ động vật rừng và đa dạng sinh học, bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên được quan tâm truyền thông đẩy mạnh, từ các tổ dân phố, khu dân cư đến lan tỏa trên mạng xã hội. Qua đó, nhận thức cộng đồng có sự thay rõ rệt, chuyển sang “đồng hành” cùng lực lượng chức năng trong bảo vệ thiên nhiên. Tại nhiều địa phương, người dân đã chủ động giao nộp chim quý hiếm. Nhiều nhà hàng, cơ sở kinh doanh cũng chuyển đổi mô hình, không còn kinh doanh, tiêu thụ  động vật hoang dã...

Thực tế chứng minh, sự trở lại của những đàn chim quý không phải là phép màu, mà là kết quả của một chuỗi hành động đúng của Kế hoạch 628: từ chính sách đúng hướng, thực thi quyết liệt đến sự đồng thuận cao của toàn xã hội.