Trung Quốc thử thành công máy phóng điện từ trên hàng không mẫu hạm

Công nghệ máy phóng điện từ của hàng không mẫu hạm Phúc Kiến luôn là tâm điểm chú ý của các nước. Đoạn video lần đầu tiên minh họa trực quan khả năng cất cánh mượt mà của 3 loại máy bay trên tàu sân bay nhờ công nghệ này.

Trung tâm Tin tức và Truyền thông của Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) đã đăng bài viết trên tài khoản WeChat chính thức của lực lượng này cho biết đây là một bước đột phá khác trong lịch sử phát triển tàu sân bay của Trung Quốc và có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình chuyển đổi và xây dựng Hải quân Trung Quốc.

Theo tài khoản WeChat “Yuyuan Tantian” thuộc Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) giải thích, thì tầm tấn công của tàu sân bay liên quan trực tiếp đến bán kính chiến đấu của máy bay trên tàu sân bay. Sàn nhảy cầu của 2 tàu sân bay đầu tiên của Trung Quốc là Liêu Ninh và Sơn Đông được thiết kế nghiêng lên trên để tăng góc cất cánh của máy bay, kết hợp với lực đẩy của chính máy bay, thì máy bay trên tàu sân bay có thể cất cánh. Tuy nhiên, phương pháp cất cánh này đặt ra những hạn chế đáng kể đối với máy bay trên tàu sân bay, nếu máy bay quá nặng, việc cất cánh sẽ khó khăn hơn. Còn hệ thống máy phóng điện từ được trang bị trên tàu sân bay Phúc Kiến có thể cung cấp lực đẩy máy phóng, cho phép máy bay cất cánh với đầy đủ nhiên liệu và đạn dược.

Bài viết trích dẫn lời chuyên gia quân sự Trung Quốc Trương Quân Xã cho biết, kết hợp với tầm bắn của máy bay và tên lửa trên tàu sân bay, bán kính tác chiến của nhóm tác chiến tàu sân bay Phúc Kiến có thể được mở rộng đáng kể, giúp Hải quân Trung Quốc có khả năng tấn công và phòng thủ từ xa.

Máy phóng điện từ

Vậy thì máy phóng điện từ thực chất là gì? Tại sao việc phóng thành công 3 loại máy bay trên tàu sân bay bằng máy phóng điện từ lại thu hút nhiều sự chú ý ở cả Trung Quốc và nước ngoài? CCTV đã dẫn lời bình luận của nhà bình luận quân sự Trương Học Phong cho biết các tàu sân bay đang hoạt động trên thế giới hiện sử dụng 2 phương pháp cất cánh chính. Một là kiểu “nhảy cầu” như đã được sử dụng trên tàu Liêu Ninh và Sơn Đông.

Ưu điểm của phương pháp này là dễ thực hiện hơn về mặt kỹ thuật, nhưng lại có một số hạn chế nhất định về loại máy bay được phóng và hiệu suất phóng tương đối thấp. Hai là cất cánh bằng máy phóng, sử dụng máy phóng để tăng tốc máy bay trực tiếp dẫn đến tốc độ cất cánh. Điều này cho phép máy bay cất cánh ở trọng lượng tối đa - tức là khi được nạp đầy nhiên liệu hoặc đạn dược - và có thể hỗ trợ cất cánh cho nhiều loại máy bay  hơn, đặc biệt là máy bay cảnh báo sớm cánh cố định. Tuy nhiên, việc phát triển máy phóng khó khăn hơn và đòi hỏi quy trình sản xuất cao hơn.

Trong phương pháp cất cánh bằng máy phóng này, được coi là có khả năng giải phóng năng lực của tàu sân bay tốt nhất, có máy phóng hơi nước và máy phóng điện từ. Tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Nimitz của Mỹ, USS George Washington xuất hiện ở biển Tây Philippines vào tháng 7 năm nay, được cho là đang sử dụng máy phóng hơi nước. So với máy phóng điện từ, công nghệ máy phóng hơi nước tương đối hoàn thiện và Hải quân Mỹ đã có hàng thập kỷ kinh nghiệm sử dụng công nghệ này, nhưng hiệu suất kém xa so với công nghệ điện từ.

Máy phóng điện từ nhẹ hơn và nhỏ hơn, giúp giảm nhu cầu về thiết bị phụ trợ trên tàu như dầu thủy lực, nước ngọt và hơi nước, bố trí các bộ phận cũng linh hoạt hơn, có thể tối ưu hóa bố trí bên trong tàu sân bay, kiểm soát tốt hơn tình trạng quá tải của máy phóng và phóng được nhiều loại máy bay  hơn, tăng tính linh hoạt trong thiết kế tàu sân bay và có khả năng cải thiện khả năng sinh tồn của tàu sân bay.

Phúc Kiến và USS Gerald R. Ford

Phúc Kiến là tàu sân bay đàu tiên của Trung Quốc được thiết kế và chế tạo hoàn toàn độc lập, cũng là tàu sân bay sử dụng động cơ thông thường lớn nhất thế giới tính theo lượng giãn nước. Quan trọng hơn, đây là tàu sân bay thứ 2 trên thế giới, sau USS General R. Ford, được trang bị máy phóng điện từ. Là tàu sân bay có thể so sánh với USS General R. Ford của Mỹ, việc Trung Quốc công bố video thử nghiệm của tàu Phúc Kiến đã ngay lập tức thu hút nhiều sự chú ý của truyền thông Mỹ.

Ngày 23/9, trang The National Interest có bài viết nhận định rằng Trung Quốc đã có bước tiến lớn trong công nghệ tàu sân bay. Bài báo cho biết máy phóng điện từ vẫn là một công nghệ tương đối mới trong cỗ máy chiến tranh hải quân. Quân đội Mỹ đã gặp phải nhiều vấn đề với công nghệ này, từng dẫn đến việc trì hoãn đưa tàu sân bay USS General R. Ford vào hoạt động. Bài báo trích dẫn báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ vào tháng 8 năm nay, cho biết mục tiêu về độ tin cậy của hệ thống có thể sẽ không đạt được cho đến năm 2030.

Các nhà phân tích cho biết, trong khi máy phóng điện từ của Mỹ sử dụng động cơ cảm ứng tuyến tính phức tạp, thì của Trung Quốc ngay từ đầu đã lựa chọn giải pháp trực tiếp và đơn giản hơn. Giải pháp này được cho là sử dụng bánh đà để lưu trữ và giải phóng động năng, sau đó truyền động năng này đến tang trống, từ đó kéo cáp thép kết nối với máy bay. Thiết kế này cho phép Trung Quốc bỏ qua giai đoạn máy phóng hơi nước và tiến thẳng đến giai đoạn máy phóng điện từ.

Trang mạng The War Zone của Mỹ, ngày 22/9, có bài viết cho rằng những hình ảnh công khai về 3 loại máy bay hoạt động đồng thời trên tàu sân bay thật đáng kinh ngạc. Đây cũng là một trong những động thái mới trong tuyên bố của Trung Quốc về sức mạnh không quân trong năm nay, đánh dấu một bước tiến lớn trong quá trình thử nghiệm tàu sân bay của Trung Quốc. Bài viết chỉ ra rằng USS General R. Ford là tàu sân bay đầu tiên sử dụng máy phóng điện từ, nhưng vẫn chưa có máy bay tàng hình F-35C nào được phóng từ tàu sân bay bằng máy phóng này. Tuy nhiên, J-35 - máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ thứ 5 trên tàu sân bay của Trung Quốc đã làm được điều đó, trở thành máy bay tàng hình đầu tiên trên thế giới sử dụng máy phóng điện từ. Trước đây, người ta từng dự đoán F-35C của Mỹ sẽ mất vài năm để cất cánh từ tàu sân bay USS General R. Ford. Bài báo cũng cho biết, Mỹ đã trải qua nhiều năm thử thách trong việc làm chủ công nghệ máy phóng điện từ, trong khi hệ thống của Trung Quốc dường như đang hoạt động trơn tru trong các cảnh quay chính thức.

Còn trang mạng của Học viện Hải quân Mỹ trích dẫn lời Ben Lewis, đồng sáng lập trang web PLA Tracker, chuyên theo dõi sự phát triển của PLA, ngày 22/9, cho biết một khi khi tàu Phúc Kiến được đưa vào biên chế, Trung Quốc có thể sẽ có năng lực triển khai J-35 ở chuỗi đảo thứ nhất và khu vực Tây Thái Bình Dương với sự hỗ trợ của máy bay cảnh báo sớm cánh cố định.

Mặc dù nhiều hãng truyền thông Mỹ đã so sánh hàng không mẫu hạm Phúc Kiến với USS General R. Ford, cho rằng tàu sân bay USS General R. Ford không chiếm ưu thế, thì CNN vẫn lưu ý rằng mặc dù cả hai đều tương đương nhau về công nghệ máy phóng điện từ, nhưng tất cả các tàu sân bay Mỹ đều chạy bằng năng lượng hạt nhân, nghĩa là chúng có thể hoạt động vô thời hạn miễn là nguồn cung cho phép, trong khi Phúc Kiến sử dụng nhiên liệu thông thường và phải thường xuyên cập cảng hoặc tiếp nhiên liệu trên biển.

Sắp đưa vào biên chế?

Hàng không mẫu hạm Phúc Kiến, hạ thủy tháng 6/2022, đã hoàn thành 8 lần chạy thử nghiệm trên biển tính đến tháng 5 năm nay. Ngay sau lễ duyệt binh ngày 3/9, Trung Quốc đã công bố lệnh hạn chế giao thông trên tuyến đường thủy nước sâu tại cửa sông Dương Tử ở Thượng Hải, được cho là để phục vụ cho lần chạy thử nghiệm trên biển thứ 9.

CNN dẫn lời cựu Đại úy Hải quân Mỹ Carl Schuster cho biết cuộc thử nghiệm cất, hạ cánh thành công bằng máy phóng của tàu Phúc Kiến có nghĩa là chỉ còn vài tuần nữa là tàu này chính thức được biên chế vào PLA. Còn Ben Lewis cũng cho rằng mặc dù thử nghiệm máy phóng có thể đã hoàn tất vào đầu năm, nhưng việc quyết định công bố video trong lần thử nghiệm thứ 9 này cho thấy Phúc Kiến có thể sắp đến giai đoạn đưa vào hoạt động.

Trương Học Phong phân tích, việc cả 3 loại máy bay trên tàu sân bay được kiểm duyệt trong cuộc duyệt binh đầu tháng 9 cho thấy chúng đều đang được biên chế vào PLA, điều này cũng có nghĩa là khi tàu sân bay Phúc Kiến đi vào hoạt động, sẽ được trang bị hệ thống chiến cơ trên tàu sân bay hoàn chỉnh, chứ không phải chỉ một tàu sân bay duy nhất.

Thẩm Dật, giáo sư Khoa Chính trị quốc tế thuộc Đại học Phúc Đán đã có bài viết phân tích ý nghĩa của video phóng máy phóng của tàu Phúc Kiến từ một góc độ khác. Ông cho biết, thời điểm công bố video khá thú vị vì cùng ngày, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân đã tiếp phái đoàn Mỹ do Adam Smith, thành viên cấp cao của Ủy ban Quân lực Hạ viện Mỹ dẫn đầu. Thẩm Dật cho biết tàu sân bay Phúc Kiến đã chính thức công bố việc phóng thành công 3 máy bay cất cánh từ tàu sân bay bằng máy phóng điện từ trong thời gian phái đoàn Quốc hội Mỹ có chuyến thăm Trung Quốc đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: Quan hệ Trung - Mỹ đang bước vào một giai đoạn mới dựa trên tương quan sức mạnh.

Rõ ràng là việc thử nghiệm thành công máy phóng điện từ trên tàu sân bay Phúc Kiến thể hiện bước tiến vượt bậc về chất trong công nghệ tàu sân bay của Trung Quốc, có thể so sánh với công nghệ tàu sân bay của Mỹ. Điều này cũng khiến sự cạnh tranh quân sự giữa Trung Quốc và Mỹ trực tiếp và gay gắt hơn.

Cùng với việc tàu sân bay Phúc Kiến chính thức được đưa vào hoạt động, cục diện trên biển ở Tây Thái Bình Dương có thể không còn là nơi một bên có lợi thế áp đảo nữa, mà sẽ bước vào trạng thái bình thường mới của đối đầu và cân sức kéo dài.