Máy tán sỏi giá rẻ vẫn “xa” bệnh nhân nghèo

Chuyện chiếc máy tán sỏi giá rẻ do các chuyên gia Trung tâm Công nghệ laser sáng chế, sản xuất sau nhiều năm vẫn "treo" ngoài bệnh viện, trong khi hàng vạn bệnh nhân sỏi thận mong mỏi đến ngày chữa bệnh đã cho thấy, khoảng trống lớn từ công trình nghiên cứu tới thực tiễn cuộc sống chưa được khỏa lấp.

Gian nan máy tán sỏi giá rẻ đầu tiên tại Việt Nam

Từ năm 1994, các chuyên gia Trung tâm Công nghệ laser Viện Ứng dụng công nghệ đã xây dựng và thực hiện dự án cấp Nhà nước: "Hoàn thiện và chuyển giao công nghệ tán sỏi tiết niệu bằng sóng xung kích từ ngoài cơ thể cho Bệnh viện Đa khoa Quy Nhơn", kinh phí đầu tư khoảng 4,5 tỷ đồng.

Dự án này lập tức thu hút sự quan tâm của dư luận, bởi thời điểm này cả nước mới có 2 máy tán sỏi (1 máy mua của nước ngoài đặt tại Bệnh viện Bình Dân, TP HCM) và một máy tại Hà Nội, trong khi hàng ngàn bệnh nhân sỏi thận đang có nhu cầu cấp bách lấy sỏi.

Mục tiêu của dự án là thử nghiệm, hoàn chỉnh là làm chủ công nghệ ứng dụng sóng xung kích trong lĩnh vực tán sỏi tiết niệu tại Việt Nam; hoàn thiện công nghệ chế tạo các phụ kiện tiêu hao cho máy tán sỏi ngoại nhập và chọn phương án chế tạo toàn bộ thiết bị cho những năm sau này; tổ chức chuyển giao công nghệ cho Bệnh viện Quy Nhơn và các cơ sở y tế khác...

Với ý tưởng ấy, Tiến sĩ Trần Ngọc Liêm, Giám đốc Trung tâm Công nghệ laser cùng nhóm các nhà khoa học Bệnh viện Quy Nhơn, Viện Kỹ thuật Quân sự, Bệnh viện Việt - Tiệp và một số đơn vị khác đã ngày đêm nghiên cứu, tham quan, học tập thiết bị tán sỏi của các nước phát triển như Nhật Bản, Nga, Singapore, Đức, Pháp... với mong muốn một ngày gần nhất sẽ chế tạo thành công máy tán sỏi Việt Nam.

Trước đó, khát vọng chế tạo máy tán sỏi mang thương hiệu Việt Nam đã thôi thúc nhóm tác giả cùng nhà đầu tư bỏ tiền mua một máy tán sỏi nguyên mẫu trị giá 170 ngàn USD để nghiên cứu.

Kết quả thử nghiệm tại Bệnh viện Việt - Tiệp (Hải Phòng) rất khả quan: Trong 4 tháng, đã tán sỏi đạt kết quả tốt cho 1.000 bệnh nhân, mở ra hướng xã hội hóa thiết bị y tế thu hút sự quan tâm của đông đảo bệnh nhân và các nhà quản lý. Giữa lúc dự án đang tiến triển thì nguồn kinh phí UBND tỉnh Bình Định hỗ trợ dự án bị giảm một nửa (1,5 tỷ đồng) do trận bão số 5 gây hậu quả nặng nề.

Trong điều kiện cực kỳ khó khăn về xưởng nghiên cứu, chế tạo, lại gặp sự cố dò điện cao áp khiến bác sĩ Nguyễn Minh Tân, một thành viên trong nhóm nghiên cứu bị tai nạn cận kề cái chết, đã có lúc tưởng như máy tán sỏi khó có thể ra đời. Nhưng với sự nỗ lực chung của nhóm tác giả, máy tán sỏi ngoài cơ thể LIMED ESWL98/LTTD mang thương hiệu Việt Nam ra đời với nhiều ưu việt.

Làm gì để máy tán sỏi giá rẻ đến với người bệnh nghèo?

Ưu việt của máy tán sỏi do Trung tâm Công nghệ laser sản xuất là giá rất rẻ (khoảng 40 ngàn USD), trong khi máy của nước ngoài giá từ 200 đến 300 ngàn USD, có loại cả triệu USD. Đáng kể là 90% thiết bị máy tán sỏi này có thể sản xuất trong nước, khắc phục tình trạng máy ngoại nhập khi hỏng phải "đắp chiếu" chờ phụ tùng và chuyên gia nước ngoài.

Điều quan trọng là phụ tùng thay thế rẻ, giá thành thấp sẽ giảm chi phí cho bệnh nhân có nhu cầu tán sỏi. Như thế, dễ dàng phổ cập giúp chữa bệnh cho bệnh nhân tuyến huyện, vùng sâu, vùng xa, nhất là bệnh nhân nghèo.

Nhưng Trung tâm Nghiên cứu khoa học không thể sản xuất hàng loạt máy loại này phục vụ yêu cầu chữa bệnh, vì đơn giản họ không có chức năng sản xuất kinh doanh.

Mặt khác, đây là loại thiết bị công nghệ cao, giá trị lớn đòi hỏi đầu tư dây chuyền sản xuất với giá trị cũng rất lớn, mà điều này vượt quá khả năng của các cơ sở nghiên cứu khoa học. Đó là chưa kể tới xu hướng "xính" hàng ngoại khiến hầu hết các cuộc thầu mua thiết bị y tế nói chung, máy tán sỏi thận nói riêng đều không muốn mua hàng nội.

Trước tình hình đó, nhóm tác giả chỉ còn cách sản xuất cái một đi đôi với vận động lãnh đạo các bệnh viện, trước hết là bệnh viện ở các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quy Nhơn... sử dụng. Kết quả là đã có tới 30 máy tán sỏi do Việt Nam sản xuất đến với Bệnh viện 103, Thanh Nhàn, ICAO, Xanh - Pôn, Bắc Giang... cứu chữa cho hàng ngàn lượt bệnh nhân lành bệnh.

Kỹ sư Lê Mạnh Tuấn, người đã có sáng chế thành công dao mổ điện cao tần cho biết: Việc nghiên cứu thành công máy tán sỏi với mức đầu tư công sức trí tuệ lớn mà không sản xuất hàng loạt phục vụ người bệnh là một lãng phí lớn. Trên thực tế, thường thì 500.000 người dân cần một máy tán sỏi. Trong khi nước ta hầu hết bệnh viện tuyến huyện đều có nhu cầu sử dụng máy tán sỏi, nhưng không phải đâu cũng có kinh phí trang bị.

Tiến sĩ Trần Ngọc Liêm thừa nhận, máy tán sỏi do chúng ta sản xuất còn nhiều điểm chưa bằng thiết bị của một số nước phát triển, nhưng nếu không sản xuất để từng bước hội nhập thì bao giờ chúng ta mới tự lực tự cường được thiết bị trong lĩnh vực y tế?

Chính sự quan tâm đến sản xuất loại thiết bị như thế này mới tạo ra kinh phí đầu tư trở lại cho các nhà khoa học hoàn thiện sản phẩm sáng chế của mình đáp ứng yêu cầu của thị trường. Bởi thế, một vườn ươm công nghệ là hết sức cần thiết để nơi đó, nhà khoa học gặp nhà đầu tư chắp nối các ý tưởng phục vụ sự phát triển khoa học công nghệ đất nước