Dư luận xã hội đang rất quan tâm tới dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam - Ninh Thuận 1, sẽ khởi công vào năm 2014 và phát điện vào năm 2020. Bên lề Hội nghị thông tin đại chúng về điện hạt nhân được tổ chức vào sáng 21/2, PV Báo CAND đã có cuộc phỏng vấn TS Sueo Machi, nguyên Phó Tổng Giám đốc IAEA, nguyên Ủy viên Ủy ban Năng lượng nguyên tử Nhật Bản, điều phối viên Diễn đàn Hợp tác hạt nhân châu Á, xung quanh câu chuyện làm thế nào để xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân hiệu quả, an toàn.
PV: Ông đánh giá như thế nào về mối quan hệ hợp tác giữa IAEA và Việt Nam trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử?
TS Sueo Machi: Tôi đã từng làm việc cho IAEA 12 năm. Tôi nghĩ, IAEA có vai trò rất quan trọng trong việc giúp đỡ Việt Nam ứng dụng bức xạ và phát triển điện hạt nhân. Trụ sở của IAEA đặt tại Vienna (Áo), Việt Nam cũng có tòa đại sứ ở Vienna, nên hai cơ quan thường xuyên trao đổi thông tin cho nhau. Chính phủ Việt Nam đã có chủ trương xây dựng nhà máy điện hạt nhân cách đây 10 năm. Với kinh nghiệm của mình, IAEA đã giúp đỡ nhiều cho Việt Nam, cả về đào tạo nguồn nhân lực lẫn chia sẻ kinh nghiệm.
PV: Theo ông, những yếu tố nào có thể giúp đảm bảo an toàn cao nhất cho việc vận hành nhà máy điện hạt nhân? Với điều kiện riêng của Việt Nam thì có cần lưu ý thêm điều gì không?
TS Sueo Machi: Trong thiết kế, nhà máy của Việt Nam đã đảm bảo yếu tố an toàn. Nếu trong quá trình vận hành có xảy ra lỗi nào đó thì cũng sẽ có hệ thống khắc phục. Tuy nhiên, vai trò của người vận hành nhà máy điện hạt nhân rất quan trọng, đòi hỏi phải được đào tạo chuyên sâu thông qua thiết bị mô phỏng. Khâu bảo dưỡng nhà máy cũng rất cần thiết để tránh những sự cố đáng tiếc.
PV: Nhật Bản sẽ giúp Việt Nam xây dựng nhà máy điện hạt nhân thứ hai. Ông có thể giới thiệu một chút về công nghệ mà Nhật Bản sẽ chuyển giao cho Việt Nam?
TS Sueo Machi: Tôi rất vui khi Thủ tướng Chính phủ hai nước Việt Nam và Nhật Bản đạt được thỏa thuận hợp tác để Nhật Bản giúp Việt Nam xây dựng nhà máy điện hạt nhân thứ hai. Với kinh nghiệm 45 năm vận hành nhà máy điện hạt nhân của mình, Nhật Bản sẽ chuyển giao công nghệ cho Việt Nam. Nhật Bản hiện có hai công nghệ: lò áp lực và lò nước sôi. Quyết định lựa chọn công nghệ nào là phụ thuộc vào Chính phủ Việt Nam. Khi Việt Nam đã lựa chọn công nghệ, Nhật Bản sẽ chuyển giao toàn bộ.
PV: Ngoài công nghệ, Nhật Bản có giúp đỡ gì thêm cho Việt Nam, chẳng hạn như tài chính hay đào tạo nguồn nhân lực?
TS Sueo Machi: Nhật Bản sẽ giúp đỡ Việt Nam trọn gói. Trên thực tế, trong năm 2010, Nhật Bản đã đào tạo cho Việt Nam 50 - 60 lượt cán bộ trong lĩnh vực điện hạt nhân. Sắp tới, Nhật Bản sẽ tiếp tục giúp Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực phục vụ việc vận hành nhà máy điện hạt nhân. Còn về tài chính, tôi không phải nhà băng nên chưa thể nói được gì (cười).
PV: Ông có thể so sánh một chút về công nghệ của Nga và Nhật Bản sẽ được áp dụng trong hai nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam?
TS Sueo Machi: Tôi không biết nhiều về công nghệ của Nga. Nhưng dù là Nga hay Nhật Bản thì đó đều là công nghệ lò nước nhẹ, nguyên lí hoạt động giống nhau, chỉ có đôi chút khác biệt về hệ thống điều khiển. Công nghệ của Nga đã được kiểm chứng từ năm 1954, đã được nhiều nước trên thế giới sử dụng như: Cộng hòa Séc, Hungary, Bungari... Tôi đã từng đến nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Nga tại Obninsk, thậm chí tới cả nơi chế tạo bom nguyên tử, tôi thấy công nghệ của Nga rất an toàn.
 |
| Mô hình nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam. |
PV: Khi xây dựng nhà máy điện hạt nhân, điều đầu tiên và cũng khó khăn nhất là thuyết phục người dân khu vực đó chấp nhận. Người dân cũng có lí khi lo ngại về mức độ an toàn và ảnh hưởng tới môi trường do nhà máy mang lại. Từng là lãnh đạo của IAEA và Nhật Bản trong lĩnh vực điện hạt nhân, ông có chia sẻ gì?
TS Sueo Machi: Việt Nam và Nhật Bản có nhiều điểm khác biệt. Nhật Bản đã từng hứng chịu thảm họa bom nguyên tử, lại là quốc gia nghèo tài nguyên. 80% người dân Nhật Bản chấp nhận nhà máy điện hạt nhân để đảm bảo an toàn năng lượng quốc gia. Tuy nhiên 50% trong số ấy vẫn lo ngại làm sao để vận hành nhà máy điện hạt nhân an toàn. Nhật Bản hiện có 53 tổ máy điện hạt nhân, ngoài ra còn có 2 tổ máy đang xây dựng và 14 tổ máy đang chuẩn bị xây dựng. Ở Nhật Bản, thủy điện chỉ chiếm 4% tổng sản lượng điện, điện hạt nhân chiếm 14%. Mục tiêu của Nhật Bản là tới năm 2030 đưa tỷ lệ điện hạt nhân lên 50% tổng sản lượng điện của quốc gia.
Còn ở Việt Nam, tài nguyên dầu khí, than đá có nhiều nhưng nhu cầu điện năng của xã hội rất cao, do đó đòi hỏi phải có nguồn năng lượng mới. Điện mặt trời sạch nhưng giá thành đắt gấp 10 lần điện hạt nhân, lại không thu được về ban đêm. Nguồn điện từ gió cũng đắt gấp 2 lần điện hạt nhân. Phát triển điện hạt nhân là tất yếu ở Việt Nam. Người dân không nên quá lo ngại về độ an toàn của nhà máy, vì hiện nay công nghệ đã rất tiên tiến. 45 năm qua, ở Nhật Bản các nhà máy điện hạt nhân vẫn hoạt động an toàn. Hơn nữa, theo thiết kế, nhà máy điện hạt nhân của Việt Nam cũng rất an toàn.
PV: Xin cảm ơn ông vì cuộc phỏng vấn