Nhận dạng đối tượng trong... 30 giây
Để phục vụ hữu hiệu cho công tác điều tra tội phạm, nhiều năm qua, Việt
Từ những nỗ lực không mệt mỏi trong phòng thí nghiệm...
Phòng thí nghiệm mô phỏng và tích hợp hệ thống thuộc Tổng cục Kỹ thuật - Bộ Công an, nằm trên tầng 3 của một tòa nhà hiện đại ở cách trung tâm Hà Nội gần 20km. Tôi bị bất ngờ bởi không khí làm việc căng thẳng ở nơi này.
Thượng tá, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Kỷ và các cộng sự của ông tất cả đều dán mắt vào màn hình máy tính với những ký hiệu nhận dạng loằng ngoằng mà người "ngoại đạo" như tôi không thể nào hiểu nổi.
Đã nhiều tháng nay, các sĩ quan công an này hầu như không có ngày nghỉ, họ luôn luôn bận rộn với sản phẩm công nghệ nhận dạng vân tay tự động mang tên C@FRIS do họ nghiên cứu, phát triển.
TS. Kỷ cho biết: "Dù sản phẩm đã được Hội đồng khoa học đánh giá xuất sắc và đã được triển khai thử nghiệm thành công tại Công an Hà Nội từ tháng 10/2005 đến nay nhưng anh em chúng tôi vẫn chưa thỏa mãn, còn phải tiếp tục nghiên cứu để nâng cấp và hoàn thiện hơn nữa”.
Phục vụ trong Lực lượng Công an hơn 30 năm, từng tu nghiệp ở Tiệp Khắc và Pháp, TS. Nguyễn Ngọc Kỷ đã nung nấu ý định nghiên cứu về lĩnh vực nhận dạng vân tay từ rất lâu. Nghiên cứu tài liệu, ông biết ở hầu hết các nước phát triển, phương pháp nhận dạng vân tay bằng... kính lúp đã và đang được thay thế bằng công nghệ nhận dạng vân tay tự động, nghĩa là máy tính sẽ thay thế con người trong hầu hết các công đoạn.
Phần lớn các công việc phân loại, sắp xếp, xác minh căn cước và tra cứu dấu vết hiện trường đều do máy làm với tốc độ nhanh đến bất ngờ. Cùng một công đoạn, nếu người làm bằng phương pháp thủ công, thời gian tiêu phí tính bằng giờ, thậm chí bằng ngày thì khi tự động hóa bằng máy, thời gian chỉ còn tính bằng phút, thậm chí bằng giây.
Bộ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông Đỗ Trung Tá nghe giới thiệu sản phẩm C@FRIS.
Ở Việt Nam do chưa nghiên cứu được công nghệ nhận dạng vân tay tự động như của nước ngoài nên năm 1996, để phục vụ cho công tác nghiệp vụ, Bộ Công an đã phải nhập hệ thống nhận dạng vân tay Morpho VAFIS của Pháp. VAFIS đã được triển khai tại Cục Hồ sơ nghiệp vụ cảnh sát và đã góp phần khám phá thành công nhiều vụ án. Tuy nhiên, do sử dụng công nghệ của nước ngoài nên chúng ta bị động trong việc bảo trì, nâng cấp cũng như trong nhiều vấn đề khác. Vì thế, để tạo thế chủ động công nghệ, đặc biệt là những lĩnh vực công nghệ mang tính đặc thù nghiệp vụ công an, Lãnh đạo Bộ đã chủ trương và tạo điều kiện cho các cán bộ khoa học trong ngành tự tổ chức nghiên cứu và xây dựng sản phẩm nhận dạng vân tay.
Nhiệm vụ được giao cho một nhóm sĩ quan công an thuộc Phòng Thí nghiệm mô phỏng và tích hợp hệ thống thuộc Tổng cục Kỹ thuật thực hiện. Đầu năm 2005, sản phẩm công nghệ nhận dạng vân tay tự động mang tên C@FRIS hoàn thành. Nói về hiệu quả của sản phẩm này, Thượng tá, TS Nguyễn Ngọc Kỷ, Trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết: "Trong điều tra hình sự, C@FRIS được ứng dụng để tra cứu dấu vết vân tay trên hiện trường. Trong quản lý, C@FRIS là phương tiện để xây dựng các hệ thống căn cước can phạm và căn cước công dân tự động hóa”. Và, một điều quan trọng nữa, đó là C@FRIS là sản phẩm nội lực do chính các sĩ quan công an tự nghiên cứu, phát triển; một sản phẩm “made in
Những ứng dụng thành công ở Công an TP Hà Nội
Sau khi sản phẩm được hoàn thành, đầu năm 2005, được sự đồng ý của lãnh đạo Tổng cục Kỹ thuật và Ban Giám đốc Công an TP Hà Nội, C@FRIS bắt đầu được triển khai thử nghiệm tại Phòng Hồ sơ nghiệp vụ cảnh sát (PC27) Công an TP Hà Nội. Thượng tá Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Trưởng Phòng PC27, hồ hởi kể lại: “Chúng tôi rất hào hứng với các ứng dụng khoa học mới để phục vụ công tác nghiệp vụ. Vì thế, chỉ trong vòng 6 tháng, chúng tôi đã cùng nhóm nghiên cứu chuyển đổi số hóa thành công trên 20 vạn chỉ bản đối tượng hiện đang quản lý. Bắt đầu từ ngày 10/6/2005, toàn bộ các yêu cầu xác minh căn cước, trích lục tiền án tiền sự và tra cứu dấu vết hiện trường của tất cả các đơn vị thuộc Công an Hà Nội đều được khai thác trên hệ thống nhận dạng vân tay tự động C@FRIS”.
Trung tá Chu Thị Hà, Đội trưởng Đội Tàng thư căn cước can phạm cho biết: “Tra cứu bằng C@FRIS rất nhanh. Tốc độ tra cứu vân tay 10 ngón của một đối tượng chỉ mất khoảng 30 giây. Trong khi đó nếu tra cứu bằng phương pháp thủ công, tức là dùng kính lúp để soi vân tay thì phải mất ít nhất là 10 phút”. Và, Trung tá Hà chứng minh: “Đợt Hội nghị cấp cao APEC, để phục vụ công tác an ninh, chúng tôi phải xác minh danh tính tới 1.042 trường hợp. Nếu không có hệ thống nhận dạng vân tay tự động này thì cán bộ, chiến sĩ PC27 có làm đến mấy tuần cũng chẳng xong. Ấy thế mà tra cứu trên hệ thống C@FRIS chỉ mất vẻn vẹn có 14 tiếng là ra kết quả”.--PageBreak--
Nhưng, tra cứu nhanh chỉ là một trong những ưu điểm của hệ thống C@FRIS. Thượng tá Nguyễn Thị Minh Nguyệt cho biết, khi có án xảy ra, nếu dùng phương pháp tra cứu vân tay thủ công thì chỉ có thể đối chiếu được dấu vân tay thu tại hiện trường với dấu vân tay của số đối tượng hiềm nghi do Cơ quan điều tra cung cấp. Nếu không trùng thì đành phải bó tay. Nhưng khi áp dụng hệ thống C@FRIS thì dấu vân tay thu được tại hiện trường có thể đối chiếu được với hàng vạn đối tượng đã được lưu trong cơ sở dữ liệu. Mà hiện tại, Công an Hà Nội đã lưu trong cơ sở dữ liệu vân tay 10 ngón của hơn 20 vạn đối tượng nổi, nghĩa là số đối tượng có khả năng phạm tội cao. Diện đối chiếu rộng hơn, tất nhiên kết quả truy tìm sẽ khả quan hơn.
Nhóm nghiên cứu của TS. Thượng tá Nguyễn Ngọc Kỷ và các cán bộ Phòng PC 27 còn nhớ mãi chiến công đầu của C@FRIS. Đó là vào đầu tháng 9/2005 tại phường Điện Biên, quận Ba Đình, Hà Nội, xảy ra một vụ lừa đảo với thủ đoạn lần đầu tiên xuất hiện ở phía Bắc. Lợi dụng lúc chủ nhà đi vắng, chỉ có con gái 10 tuổi ở nhà trông nhà, hai đối tượng ăn vận bảnh bao lịch sự vờ là bạn cần gửi cho bố mẹ cháu bé một món quà. Tưởng thật, cháu bé đã mở cửa cho hai đối tượng này vào nhà, sau đó chúng đã đi lên tầng 2 cạy tủ lấy đi 4 cây vàng và 11 triệu đồng tiền mặt.
Công an quận Ba Đình khám nghiệm hiện trường đã thu được hai dấu vân tay đối tượng để lại ở bên cánh tủ. Dấu vết này lập tức được gửi đến Phòng PC 27 và chỉ mất khoảng vài chục phút, nhờ hệ thống nhận dạng vân tay tự động C@PRIS, thủ phạm đã lộ mặt. Kết quả tìm kiếm của C@FRIS trong cơ sở dữ liệu của hơn 20 vạn đối tượng đã được lưu trữ tại Công an Hà Nội cho thấy dấu vân tay thu được ở hiện trường chính là của Nguyễn Văn Hùng (56 tuổi), trú tại số 18 ngõ 132 Lê Lợi, Ngô Quyền, Hải Phòng.
Hùng bị bắt giữ ngay sau đó. Cho tới lúc bị bắt, Hùng vẫn không hiểu vì sao mà Công an Hà Nội lại tìm ra hắn nhanh đến thế. Sinh ra và lớn lên ở Hải Phòng nhưng Hùng khá khôn ngoan khi không gây án ở đây mà ngược lên Hà Nội “đánh quả”, xong lại về Hải Phòng. Tưởng thế là an toàn, công an có “ba đầu sáu tay” cũng chả tìm được, nào ngờ Công an Hà Nội lại có hệ thống nhận dạng vân tay tự động...
|
“C@FRIS là một sản phẩm do cán bộ trong lực lượng tự nghiên cứu phát triển, đáp ứng được các tiêu chí cơ bản của một hệ nhận dạng vân tay tự động, có giá trị về mặt khoa học cũng như ứng dụng thực tiễn phục vụ công tác nghiệp vụ của ngành Công an. Sản phẩm nếu được đưa vào ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn sẽ có ý nghĩa nâng cao tính chủ động công nghệ, thúc đẩy nhanh hơn tiến độ triển khai các dự án và tiết kiệm kinh phí cho Nhà nước”. (Trích đánh giá của Hội đồng khoa học đánh giá thẩm định sản phẩm ngày 11/8/2006) |
Gần đây Công an quận Tây Hồ tóm được “người dơi” Nguyễn Văn Duy cũng là nhờ C@FRIS. Duy vốn quê ở thôn Phao Sơn, thị trấn Phả Lại, Hải Dương, nhưng bỏ nhà lên Hà Nội sống lang thang, trộm cắp từ nhỏ. Sau nhiều lần phạm pháp nhưng do còn ở tuổi vị thành niên nên Duy bị đưa đi Trường Giáo dưỡng số 1 Ninh Bình. Ra trường, không chịu về quê, Duy lại ngựa quen đường cũ...
Tháng 7/2006, chỉ trong vòng chục ngày, trên địa bàn quận Tây Hồ xảy ra liên tiếp 3 vụ trộm cắp tài sản của người nước ngoài với cùng một phương thức: vào giờ hành chính, lợi dụng lúc chủ nhà đi vắng, kẻ trộm đã đột nhập vào nhà bằng đường “trên trời” - nghĩa là leo lên nóc rồi mở cửa tum để xuống lấy đi nhiều tài sản có giá trị.
Sau khi tiến hành điều tra, Công an quận Tây Hồ đã thu được một số dấu vết vân tay để lại tại hiện trường, tuy nhiên những dấu vết đó, nói theo từ chuyên môn điều tra hình sự là không được đẹp, tức là có những đoạn vân bị mờ. Ấy thế mà, khi các dấu vết đó được gửi tới Phòng PC27, hệ thống C@FRIS vẫn truy tìm ra thủ phạm. Dấu vân tay để lại ở hiện trường của cả 3 vụ án trên đều là của Nguyễn Văn Duy, một trong số hơn 20 vạn đối tượng đã có vân tay lưu trữ trong cơ sở dữ liệu của Công an TP Hà Nội.
Không chỉ có 2 vụ án nói trên, kể từ khi triển khai ứng dụng tại Công an TP Hà Nội, hệ thống C@FRIS đã tra cứu, góp phần khám phá thành công 19 vụ án, phát hiện chính xác thủ phạm; tra cứu xác minh căn cước gần 20.000 đối tượng, trong đó có 20 trường hợp xác minh có kết quả tung tích nạn nhân chết chưa có người nhận. Cũng cần phải nói thêm rằng, cùng với nhóm nghiên cứu của Thượng tá, TS. Nguyễn Ngọc Kỷ, các cán bộ của Phòng PC27, PC21 Công an TP Hà Nội cũng đóng góp một phần đáng kể vào thành công của sản phẩm nhận dạng vân tay tự động C@FRIS.
Phòng PC27 là một đơn vị có số lượng cán bộ nữ chiếm tới trên 70% nhưng đã đạt được nhiều thành tích xuất sắc trong nhiều năm qua: 2 lần được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Chiến công, 5 năm liền (từ 2002 đến 2006) liên tục đạt danh hiệu Đơn vị Quyết thắng.
Với tinh thần nhạy cảm tiếp thu các tiến bộ khoa học kỹ thuật để từng bước hiện đại hóa công tác hồ sơ nghiệp vụ Cảnh sát, hiện cán bộ, chiến sĩ Phòng PC27 vẫn cùng với nhóm nghiên cứu hệ thống nhận dạng vân tay tự động C@FRIS tiếp tục mở rộng diện đối tượng quản lý trong cơ sở dữ liệu tra cứu. Còn Thượng tá, TS. Nguyễn Ngọc Kỷ và nhóm nghiên cứu của ông thì vẫn đang tiếp tục mở rộng tính năng của sản phẩm C@FRIS theo hướng bổ sung thêm tính năng nhận dạng vân lòng bàn tay, chứ không chỉ nhận dạng vân tay 10 ngón như hiện nay