Nơi an nghỉ của một nàng công chúa Lý triều?

Sáng 11/6 tại đền Đô (Đình Bảng, Bắc Ninh), đại diện dòng họ Lý Việt Nam và nhiều nhà khoa học Viện Nghiên cứu và Ứng dụng tiềm năng con người, Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng phả học Việt Nam và lãnh đạo địa phương đã dâng hương tưởng nhớ các vị vua triều Lý.

Tiếp đó, các đại biểu đã tham dự hội thảo nhân việc phát hiện một ngôi mộ cổ tại nhà anh Phạm Văn Nam (khu dân cư số 6, phường Hải Thanh, TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình), được cho là của một công chúa triều Lý. Sự kiện này hiện đang thu hút mối quan tâm sâu sắc của giới sử học và dư luận xã hội.

Chủ trì hội thảo, Giáo sư, Viện sĩ Phạm Minh Hạc (nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo), Chủ tịch Hội đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Ứng dụng tiềm năng con người, cho rằng: “Đây là sự kiện hết sức có ý nghĩa với lịch sử, văn hoá, đời sống tinh thần-tâm linh Việt Nam… Tuy đây là một vấn đề phức tạp trong khoa học, nhưng lại rất gần gũi với dân ta, nhất là qua phong tục thờ cúng tổ tiên, các vị thành hoàng, những người có công lớn với dân với nước…, đã thành giá trị truyền thống dân tộc “ăn quả nhớ người trồng cây”, “tìm về cội nguồn”… Trong đời sống tinh thần - tâm lí cư dân trên đất Việt Nam, phạm trù thời gian “quá khứ - hiện tại - tương lai” là một dòng chảy, có sự giao lưu tinh thần của các vị tiên liệt, cha ông, tổ tiên… với những người đương thời và giữa những người đương thời với mai sau”.

Tham gia hội thảo, với tư cách thành viên của Viện Nghiên cứu và Ứng dụng tiềm năng con người, chị Hoàng Thị Thiêm kể lại một giấc mơ kì lạ của mình. Từ cuối năm 2011 đến mùa xuân năm 2012, chị đã có những giấc mơ. Trong mơ, chị gặp một người xưng là Đức vua Lý Công Uẩn, nhờ chị cứu một cháu gái tên là Lý Kiều Oanh công chúa, bị một nhà dân ở Đồng Hới (Quảng Bình) xây đè lên. Giấc mơ đó cứ lặp đi lặp lại khiến chị nghĩ mình bị hoang tưởng. Chị Thiêm báo cáo và được lãnh đạo Viện Nghiên cứu và Ứng dụng tiềm năng con người ghi nhận, ủng hộ, cử một đoàn cán bộ vào làm việc với tỉnh Quảng Bình…

Từ đây, câu chuyện về một ngôi mộ cổ được dư luận quan tâm sâu sắc, đặt ra nhiều câu hỏi cần có lời giải đáp. Nhiều ý kiến cho rằng, nếu đúng đây là mộ của Lý Kiều Oanh công chúa, sẽ là một sự kiện khảo cổ học, sự kiện văn hoá, lịch sử quan trọng góp phần làm vẻ vang dòng họ Lý và tỉnh Quảng Bình. TS Mai Hồng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng phả học Việt Nam, đã tích cực tìm hiểu, nghiên cứu. Ông cũng là người đầu tiên đọc được dòng chữ Hán trên bia mộ (do chủ nhà thu được trong khi đào móng nhà) là “Lý Kiều Oanh công chúa”.

Một phần ngôi mộ cổ đã phát lộ. Ảnh: Lê Hà.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư (Toàn thư), công chúa Kiều Oanh là con gái của vua Lý Thái Tông và Hoàng hậu Thiên Cảm. Ngay sau khi Thái Tông lên ngôi kế vị vua cha Thái tổ, ông đã lập 7 hoàng hậu, đặt phẩm cấp cho các cung nữ, hoàng hậu, phi tần 13 người, ngự nữ (gái hầu của vua) 18 người, nhạc kỹ 100 người. Ngoài ra nhà vua còn nặng lòng yêu thầm nhớ vụng một ngự nữ (nàng hầu), nhà vua vẫn kín đáo hẹn hò và ngự nữ đã sinh được một bé gái đặt tên là Kiều Oanh - mối tình của vua Lý Thái Tông với nàng ngự nữ làm cho trời cũng phải rung cảm. Bởi vậy nhà vua đã phong cho nàng hầu ấy làm Hoàng hậu, hiệu là Thiên Cảm mà “Đại Việt sử ký toàn thư” có ghi là “không biết tên”.

Sau khi sinh ra Kiều Oanh, Thái Tông giao cho người con trưởng là Thái tử Nhật Tôn nuôi dạy. Thái Tử Nhật Tôn là con trai trưởng của Thái Tông và Mai Thị Kim Thiên Hoàng hậu. Sau khi Thái Tông qua đời, Nhật Tôn lên ngôi kế vị, miếu hiệu là Thánh Tông phong cho mẹ lên làm Kim Thiên Hoàng thái hậu. Nghe nói Thiên Cảm Hoàng hậu khi còn là ngự nữ hầu hạ Thái Tông bà cũng hầu hạ cả Kim Thiên Hoàng hậu họ Mai. Kim Thiên Hoàng hậu là chủ hậu cung của Thái Tông. Thiên Cảm Hoàng hậu được Kim Thiên Hoàng hậu rất hài lòng và luôn che chở bảo vệ cho bà.

Kiều Oanh đến tuổi trưởng thành được vua cha ban sách phong cho làm công chúa, hiệu là Tân Bình (Tân Bình công chúa) gả cho Quận công Hồ Đức Cưởng. Công chúa Tân Bình được sách lập phủ đệ riêng ở tại trại Bố Chánh (sau này là phủ Tân Bình) ở cùng với chồng nơi Hồ Đức Cưởng trấn thủ.

Thời ấy, ở biên cương phía Nam nước ta luôn có giặc Chiêm Thành câu kết với giặc Tống tới gây chiến, thế giặc khá mạnh, Thái Tông e vợ chồng phò mã - công chúa khó khăn trong chức trách bảo vệ biên cương, nên nhà vua phong cho Thái tử Nhật Tôn làm Tổng Nguyên soái mang quân đi hỗ trợ vợ chồng phò mã đánh tan được giặc bảo toàn lãnh thổ.

Nhưng chẳng bao lâu, lũ giặc Chiêm Tống lại tới gây chiến. Thái tử cùng vợ chồng Lý Kiều Oanh đã cùng nhau làm nên những chiến công hiển hách tại sông Giang (sau đổi là sông Nhật Lệ); Bàu Tró… lúc đó do lực lượng không cân sức, phò mã đã bị giặc sát hại, công chúa Lý Kiều Oanh mới sinh một con gái, việc gánh vác quân cơ nặng nề khiến Lý Kiều Oanh kiệt sức. Biết mình không qua khỏi nên công chúa có gửi con cho anh trai mình là Thái tử Lý Nhật Tôn nhờ đem về kinh nuôi dạy và Lý Kiều Oanh đã thác ngay tại Phủ Tân Bình – nơi chiến sự giữa quân Đại Việt và liên quân Chiêm – Tống đang xảy ra ác liệt. Con gái của Lý Kiều Oanh được lấy chữ đầu của mẹ đặt tên cho con là Ngọc Kiều…

PGS.TS Nguyễn Lân Cường, người đã trực tiếp vào khảo sát ngôi mộ cổ này và thu được một số hiện vật quan trọng. Ông nhận định: Di hài của công chúa Lý Kiều Oanh đã được hoả táng và tro cốt vẫn nằm trong khuôn viên khu mộ. Cũng có thể mộ của công chúa nằm trong khuôn viên nhà ông Phạm Văn Nam, không nhất thiết chỉ ở trong khuôn viên của tường bao ngôi mộ. Từ những nhận định trên, TS Nguyễn Lân Cường đề nghị UBND tỉnh Quảng Bình nên xem xét và cấp phép cho Hội Khảo cổ học Việt Nam tiến hành đào thám sát…

PGS.TS Nguyễn Lân Cường với tấm bia khắc dòng chữ “Lý Kiều Oanh công chúa”. Ảnh: Duy Hiển.

Từ những nhận định trên, TS Nguyễn Lân Cường đề nghị UBND tỉnh Quảng Bình nên xem xét và cấp phép cho Hội Khảo cổ học Việt Nam tiến hành đào thám sát…

“Bằng cả trách nhiệm trước lịch sử, với hương hồn của nàng công chúa Lý Kiều Oanh, chúng tôi nguyện sẽ tiếp tục nghiên cứu, tìm tòi để cùng các nhà nghiên cứu khác đưa sự thật trở về với đúng ý nghĩa và giá trị nhân bản của nó” - TS Nguyễn Lân Cường khẳng định