Thi hành án tử hình trên thế giới và ở Việt Nam

Trung Quốc áp dụng hình thức xử bắn đối với các tội phạm nguy hiểm như tham nhũng nghiêm trọng, giết người, ma túy, tội phạm có tổ chức… Thường thường, nhiều tử tội được đưa ra pháp trường cùng một lúc và bị xử bắn tập thể trước sự chứng kiến của hàng vạn người dân. Điều này có ý nghĩa răn đe, phòng ngừa tội phạm rất lớn. Còn các tử tội khác được đưa vào buồng giam và tiêm thuốc độc gây chết người.

Ở một số nước Hồi giáo, việc tử hình được thực hiện bằng ném đá đến chết hoặc thiêu sống. Phụ nữ theo đạo Hồi nếu ngoại tình hoặc hành nghề mại dâm sẽ phải chịu hình phạt này trong khi đó ông theo đạo Hồi có quyền lấy tới... 4 vợ.

- Đến cuối năm 2004, trên thế giới còn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ đang áp dụng hình phạt tử hình, trong đó có nhiều nước như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Liên bang Nga, Indonesia v.v... - 61 quốc gia đã loại bỏ hoàn toàn án tử hình. - 14 quốc gia như Canada, Tây Ban Nha, Nam Phi… loại bỏ án tử hình cho các tội phạm hình sự thường nhưng vẫn áp dụng án tử hình cho các tội đặc biệt nguy hiểm. - Một số nước như Philippines trước đây đã bãi bỏ án tử hình nhưng nay khôi phục lại ở một số trọng tội. - Năm 2003, thế giới có 2.756 người bị kết án tử hình và 1.146 bị thi hành án tử hình, trong đó riêng Trung Quốc có 726 người bị thi hành án tử hình. Con số này ở Iran là 108, tại Arập Xêút là 50.

Xưa kia ở một số nước châu Âu, tử hình được thực hiện bằng chém. Bị án được đưa lên máy chém để thực hiện hình phạt. Trong Bảo tàng Cách mạng Việt Nam còn lưu giữ các máy chém mà thực dân Pháp đã sử dụng để sát hại nhiều chiến sĩ cách mạng nước ta, trong đó có đồng chí Hoàng Văn Thụ, Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương đầu những năm 40 của thế kỷ trước. Những năm 1950 - 1960, với Luật 10/59 chính quyền Ngô Đình Diệm đã lê máy chém đi khắp miền Nam để đàn áp, sát hại các chiến sĩ cách mạng. Máu của hàng nghìn, hàng vạn chiến sĩ cách mạng đã đổ dưới các máy chém tàn bạo của chính quyền Mỹ - Diệm. Tại Bảo tàng Di tích chiến tranh Việt Nam còn lưu giữ lại hình ảnh các chiến sĩ cách mạng cuối cùng ở miền Nam bị chính quyền Mỹ - ngụy sát hại bằng máy chém, tàn bạo như thời Trung cổ.

Các hình thức cẩu đầu trảm, long đầu trảm rất phổ biến trong lịch sử Trung Quốc cổ đại. Ngoài ra, trong lịch sử các triều đại phong kiến Việt Nam còn có các biện pháp cho voi giày, tùng xẻo hoặc ném bị án vào vạc dầu sôi. Ngay sau khi lên ngôi vua, Đinh Tiên Hoàng đã cho đặt các vạc dầu sôi lớn tại kinh đô để trừng phạt những ai phạm tội chống lại vua và triều đình. Các hình phạt tử hình của các triều vua nhà Nguyễn từ Vua Gia Long đến Vua Bảo Đại vẫn còn rất khốc liệt. Chỉ cần xem sự trả thù của Nguyễn Ánh đối với Vua Quang Toản và các quần thần cũng đủ thấy các hình thức voi giày, ngựa xé xác là vô cùng man rợ.

Đổi mới hình thức thi hành án tử hình ở Việt Nam như thế nào?

Điều 259 Bộ luật tố tụng hình sự nước ta năm 2003 quy định “Hình phạt tử hình được thi hành bằng xử bắn”. Bộ Công an được giao chủ trì tổ chức thi hành hình phạt tử hình.

Từ năm 1974, Bộ Công an đã có chỉ thị “Về việc thi hành án tử hình” trong đó quy định tiến hành thống nhất thi hành án tử hình.

Trong một số tập của bộ phim Cảnh sát hình sự cũng đã quay cảnh các vụ thi hành án tử hình. Tại pháp trường, đội thi hành án gồm 5 chiến sĩ công an bắn giỏi được lựa chọn, sẽ bắn một loạt súng trường thẳng vào tim phạm nhân. Để kết thúc việc thi hành án tử hình, cán bộ chỉ huy đội bắn thêm một phát súng ngắn vào thái dương của phạm nhân gọi là viên đạn ân huệ. Sau khi đã thi hành án tử hình, Cơ quan Công an có trách nhiệm làm giấy báo cho thân nhân, gia đình phạm nhân biết.

Thực tiễn cho thấy, việc thi hành hình phạt tử hình bằng xử bắn có tác dụng răn đe tội phạm, tuyên truyền phòng ngừa tội phạm cao. Tuy nhiên, biện pháp này làm cho thi thể  tử tội không nguyên vẹn và có ảnh hưởng nhiều tới tâm lý, tư tưởng cán bộ chiến sĩ thi hành án nhất là số cán bộ công an đã tham gia xử bắn nhiều hoặc xử bắn các tử tội là nữ, hoặc trực tiếp được giao trói, bịt mắt tử tội và được giao bắn viên đạn ân huệ vào thái dương phạm nhân. Rất ít cán bộ trẻ xung phong vào các đội công tác này.

Trong quá trình thi hành hình phạt tử hình cũng đã xuất hiện nhiều vướng mắc như kiểm tra căn cước, xác định vân tay của tử tù, hoãn thi hành án, gia đình xin nhận xác bị án về mai táng. Đã có nhiều vụ án phải hoãn thi hành án, điển hình là các tử tù Siêng Phênh và Nguyễn Khánh Lộc đã đề nghị hoãn thi hành án để khai ra một số kẻ đồng phạm đang còn giấu mặt ngoài xã hội. Bên cạnh đó có nhiều trường hợp gia đình tự ý đào lấy xác người thân về mai táng sau khi hình phạt tử hình đã được thi hành.

Về pháp trường thi hành án tử hình, các địa phương rất khó tìm địa điểm để làm, nhất là các tỉnh đồng bằng. Có tỉnh như Nghệ An phải đi xe 140km mới có địa điểm thi hành án tử hình. Vì vậy, cần xây dựng những pháp trường cố định để thi hành án tử hình. Pháp trường cần được xây dựng ở các nơi dễ đi lại, có điều kiện cho nhân dân xem, có tường chắn đạn, gần nơi chôn cất bị án.

Để góp phần hoàn thiện công tác thi hành án tử hình, Nhà nước cần nghiên cứu, áp dụng 2 phương thức: xử bắn hoặc tiêm thuốc độc. Hình phạt tử hình được thi hành bằng xử bắn đối với những kẻ phạm tội là chủ mưu nguy hiểm cầm đầu các băng nhóm tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Các trường hợp tử hình khác nên thi hành bằng tiêm thuốc độc tại buồng giam như một số nước