Chuyên gia thật, chuyên môn “ảo”

09:24 15/06/2025

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, nhiều người được gọi là chuyên gia nhưng lại thiếu nền tảng chuyên môn thực thụ. AI đang giúp con người làm việc nhanh hơn, nhưng cũng dần thay thế tư duy độc lập, đặt ra thách thức lớn cho chất lượng lao động tương lai.

Trung Quốc chặn AI trong kỳ thi Gaokao

Từ học sinh ôn thi đến nhân viên văn phòng, AI đang trở thành công cụ không thể thiếu. Nhưng khi máy móc đảm nhận phần lớn công việc tư duy, nhiều người bắt đầu "quen" với việc có câu trả lời sẵn, mà không cần hiểu rõ bản chất vấn đề. Một thế hệ chuyên gia thật nhưng kiến thức ảo đang dần hình thành. Đầu tháng 6 vừa này, Trung Quốc đã bất ngờ vô hiệu hóa hàng loạt công cụ AI như Qwen, Doubao và Yuanbao trong kỳ thi đại học Gaokao để ngăn chặn gian lận.

Sẽ ra sao nếu bác sĩ “ảo” khám chữa bệnh cho người thật? Nguồn: China Daily.

Dù là biện pháp nhất thời, quyết định này làm dấy lên lo ngại sâu sắc: nếu AI có thể giải đề thay học sinh, liệu năng lực thật còn được đào tạo? Không chỉ trong giáo dục, ở nhiều ngành nghề, AI đang hỗ trợ viết báo cáo, lập trình, phân tích số liệu, thậm chí tư vấn chiến lược. Người dùng có thể tạo ra sản phẩm chỉ bằng vài câu lệnh, mà không cần hiểu cách thức vận hành. Theo thời gian, chính những người được gọi là “chuyên gia” cũng mất dần nền tảng chuyên môn thực sự.

Khi AI thay tư duy, năng lực con người bị bào mòn

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế ILO, khoảng 14% công việc toàn cầu đang đứng trước nguy cơ bị thay thế bởi AI và tự động hóa. Dự báo của công ty nghiên cứu Anthropic cho biết, tới năm 2030, có thể một nửa công việc văn phòng cấp thấp sẽ biến mất, khi AI đảm nhận phần lớn quy trình lặp lại.

Nguy hiểm hơn, con người không chỉ mất việc, mà còn mất đi kỹ năng. Nhiều nhân viên trẻ hiện nay có thể sử dụng AI để viết báo cáo nhanh chóng, nhưng khi được yêu cầu trình bày quy trình hoặc phân tích sâu, lại lúng túng. Tình trạng này đang tạo ra một lớp nhân sự "rỗng kiến thức", dù hồ sơ năng lực có vẻ hoàn hảo.

Chất lượng thật không thể đến từ kỹ năng đi tắt

Các chuyên gia gọi đây là hiện tượng "chuyên môn ảo" – tức năng lực biểu hiện bên ngoài không phản ánh đúng trình độ thực sự bên trong. Giống như một ngôi nhà xây bằng vật liệu nhẹ, nếu không có nền móng vững chắc, sẽ dễ dàng sụp đổ khi có biến động. AI có thể giúp tăng tốc công việc, nhưng không thể thay thế tư duy phản biện, sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề – những yếu tố cốt lõi để duy trì chất lượng chuyên môn.

Việc sử dụng AI mà không kiểm soát sẽ khiến con người đánh mất năng lực, dẫn tới sự suy giảm không chỉ cá nhân mà cả toàn ngành. Trong ngành y, một số bác sĩ trẻ hiện nay sử dụng AI để hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh, lập kế hoạch điều trị và tra cứu phác đồ. Điều này giúp tối ưu thời gian, nhưng cũng dẫn đến tình trạng lệ thuộc.

Một số cơ sở y tế tại Mỹ từng ghi nhận trường hợp bác sĩ không thể đưa ra quyết định lâm sàng khi hệ thống AI tạm ngưng hoạt động, do thiếu khả năng phân tích độc lập. Một nghiên cứu của Đại học Stanford cho thấy 27% sinh viên y khoa dựa vào AI như ChatGPT để làm bài kiểm tra lâm sàng, nhưng lại không thể giải thích cơ sở của quyết định khi bị hỏi ngược.

Những ví dụ này cho thấy, nếu chỉ dựa vào công cụ mà thiếu nền tảng chuyên môn, ngay cả ngành nghề đòi hỏi tính chính xác cao như y tế cũng có thể đối mặt với hậu quả nghiêm trọng.

Làm sao để công nghệ bổ trợ, không thay thế con người?

Giải pháp không nằm ở việc cấm AI, mà là trang bị kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm. Các chương trình đào tạo cần chú trọng vào tư duy phân tích, kỹ năng kiểm tra và xác thực thông tin, thay vì chỉ dạy cách sử dụng công cụ.

Ở cấp độ doanh nghiệp, cần thiết lập cơ chế đánh giá năng lực thực sự, thay vì chỉ dựa vào sản phẩm đầu ra. Trong môi trường học đường, nên khuyến khích học sinh sử dụng AI như một trợ lý, chứ không phải người làm bài hộ.

Về phía chính sách, các quốc gia cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng để quản lý việc tích hợp AI vào lao động, tránh tình trạng “bằng giả, kiến thức giả, năng lực ảo”. Chuyên môn thật cần nhiều hơn một câu lệnh AI. Trong một thế giới nơi AI có thể viết, nói, tính toán thay con người, điều quan trọng nhất không phải là tốc độ hay sự tiện lợi, mà là giữ lại năng lực tư duy và hiểu biết sâu sắc.

Một xã hội phát triển không thể đặt tương lai vào tay những “chuyên gia thật” chỉ biết dựa vào “chuyên môn ảo”. Giữ vững giá trị thật trong kỷ nguyên số là thách thức, nhưng cũng là điều kiện sống còn để con người không bị chính công nghệ mình tạo ra làm lu mờ.

Huy Tuấn

Chiều 20/2 (tức mùng 4 Tết), người dân từ các tỉnh thành đã dần quay trở lại Thủ đô dù chưa kết thúc kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Tuy nhiên, ghi nhận của PV Báo CAND tại khu vực cửa ngõ phía Nam Thủ đô, tình hình giao thông diễn ra thuận lợi, người dân đi lại thông suốt. Lực lượng CSGT cùng với Công an cơ sở ứng trực tại tất cả các điểm nút ra vào thành phố để đảm bảo TTATGT cũng như triển khai thêm thiết bị công nghệ cho hoạt động giám sát, xử lý vi phạm giao thông trên tuyến.

Trong ngày 20/2 (mùng 4 Tết Bính Ngọ), người dân từ các tỉnh đã dần quay trở lại Thủ đô sớm song tình hình giao thông tại Hà Nội và các cửa ngõ được ghi nhận là khá thuận lợi và thông suốt, không xảy ra ùn tắc nghiêm trọng kéo dài như những năm trước.

Ngày 20/2, Ban tổ chức Lễ hội Du lịch Chùa Hương 2026 thông báo hoàn trả tiền đã đặt mua vé thắng cảnh từ 00h ngày 20 đến 24h ngày 22/2 qua các hình thức trực tiếp và trực tuyến. Ban tổ chức cũng thực hiện miễn phí gửi xe ô tô các loại tại các bến xe do Ban tổ chức quản lý.

Sau khi ăn trứng cá rồng - một loại cá cảnh, 13 người ở Thanh Hóa nhập viện với triệu chứng đau bụng, nôn, tiêu chảy nghi ngộ độc. Bộ Y tế yêu cầu khẩn trương điều tra làm rõ.

Sau ba ngày đầu năm, thị trường hàng hóa cả nước trong ngày Mùng 4 Tết Bính Ngọ 2026 đã dần hoạt động trở lại. Nguồn cung được tăng cường, hệ thống phân phối mở cửa đồng loạt, sức mua ở mức vừa phải nên giá cả nhìn chung ổn định, không có biến động bất thường.

Những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, người dân khắp cả nước nô nức rủ nhau đi lễ. Trong các điểm đến tâm linh trên địa bàn Thủ đô Hà Nội, Phủ Tây Hồ luôn là một trong những nơi thu hút rất đông đảo người dân về dâng hương, làm lễ đầu năm.

Khoảng 4h sáng ngày 20/2, sau 3 giờ tích cực tìm kiếm, Công an xã Tây Yên Tử và Tổ bảo vệ Công ty Dịch vụ Tây Yên Tử đã nhanh chóng tìm kiếm, đưa 4 du khách bị lạc trong rừng khi tham quan Khu du lịch tâm linh – sinh thái Tây Yên Tử, thuộc xã Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Ninh về nơi an toàn.

Khi sắc xuân bắt đầu lan tỏa trên từng con phố, cũng là lúc nền kinh tế Việt Nam khép lại một năm với nhiều dấu ấn đáng nhớ. Năm 2025 trôi qua trong bối cảnh thế giới đầy biến động, nhưng cũng là năm Việt Nam ghi tên mình đậm nét hơn trên bản đồ thương mại toàn cầu, bằng những con số xuất khẩu (XK) kỷ lục và sự trưởng thành rõ rệt của thương hiệu “Made in Vietnam”.

Khi những cành đào trước ngõ vừa hé nụ, khói hương trầm ngày Tết còn vương trong sương sớm, thì ở nhiều trụ sở Công an trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, một ca trực mới đã bắt đầu. Không pháo hoa, không tiếng chúc Tết rộn ràng, thay vào đó là ánh đèn phòng làm việc xuyên Tết, là tiếng bàn phím gõ nhịp đều đều, là những dòng dữ liệu dân cư được cập nhật chính xác đến từng chi tiết. Với lực lượng Công an Thanh Hóa, Tết không chỉ là thời khắc sum vầy, mà còn là “thời gian vàng” để tăng tốc, hoàn thiện mục tiêu chuyển đổi số, bảo đảm quyền lợi thiết thực nhất cho nhân dân.

Ngoại hình “chuẩn người mẫu”, bộ vest đen lịch sự, cặp kính đen cùng phong cách đầy… lãng tử khi xuất hiện cùng dàn xe chuyên dụng của lực lượng Cảnh vệ CAND khiến Trung uý Phùng Thế Văn trở thành hiện tượng đặc biệt được quan tâm trong dịp đại lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9 (A80). Nhưng có lẽ, đến thời điểm hiện tại, vẫn ít người biết tường tận về người lính đặc nhiệm trẻ vẫn được cộng đồng mạng, nhất là người trẻ ví von là “soái ca Cảnh vệ” A80 này.

Chỉ trong 6 ngày (từ ngày 27 Tết đến mùng 3 Tết), qua công tác tuần tra, kiểm soát; lực lượng chức năng đã phát hiện, lập biên bản 717 trường hợp vi phạm, tạm giữ 261 phương tiện. Các trường hợp phần lớn vi phạm liên quan đến các lỗi: nồng độ cồn, tốc độ, chở hàng quá khổ, quá tải và các lỗi tiềm ẩn nguy cơ cao gây TNGT.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文