Kỹ thuật hình sự "giải mã" hàng giả, góp phần sáng tỏ vụ án

Trước vấn đề này, cùng với lực lượng CAND nói chung, lực lượng kỹ thuật hình sự (Viện Khoa học hình sự (KHHS), Bộ Công an) đã làm việc tỉ mỉ, miệt mài đưa ra kết quả giám định, phát hiện được nhiều phương thức, thủ đoạn phạm tội mới liên quan đến lĩnh vực này.

Đại tá Đặng Văn Đoàn, Phó Viện trưởng KHHS cho biết, lãnh đạo Viện KHHS đã chỉ đạo triển khai đợt cao điểm đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; cao điểm đấu tranh, xử lý tội phạm sản xuất, buôn bán hàng giả trong toàn lực lượng kĩ thuật hình sự (KTHS). Đồng thời chỉ đạo hệ lực lượng "tập trung nguồn lực rút ngắn thời gian giám định đáp ứng nhanh nhất yêu cầu của cơ quan điều tra và các đơn vị nghiệp vụ", quán triệt sâu sắc tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Công an về việc tăng cường đấu tranh, xử lý quyết liệt hơn các hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, sản xuất kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng.

Xác định tính chất nghiêm trọng, cấp bách của các vụ việc, ngay từ khi tiếp nhận đề nghị trưng cầu của Cơ quan CSĐT Công an các địa phương, Đại tá Đặng Văn Đoàn đã chỉ đạo CBCS trong đơn vị tập trung giám định phục vụ điều tra; thường xuyên cùng các giám định viên giàu kinh nghiệm, có chuyên môn cao trao đổi, hội thảo để đi đến thống nhất. Tuy số lượng vụ việc nhiều, mẫu tiếp nhận lớn mà con người và máy móc có hạn nhưng được sự động viên, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Bộ, với tinh thần quyết tâm đấu tranh với tội phạm, lập thành tích trong đợt cao điểm, CBCS trong đơn vị đã làm việc không quản ngày nghỉ, giờ nghỉ, sử dụng phương tiện sẵn sàng tham gia khám nghiệm hiện trường, giám định kỹ thuật hình sự và pháp y, áp dụng biện pháp kỹ thuật phòng, chống tội phạm nhằm đáp ứng kịp thời công tác điều tra, truy tố, xét xử và các yêu cầu nghiệp vụ của Công an các đơn vị, địa phương.

Kết quả trong thời gian thực hiện cao điểm từ ngày 15/5 đến ngày 14/8, Viện KHHS đã tiến hành giám định 140 vụ liên quan đến hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả, chủ yếu là các vụ việc liên quan đến thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, hàng cấm và chất cấm, trong đó có nhiều vụ việc phức tạp, xâm phạm đến quy định của Nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm, nguy hiểm trực tiếp tới sức khỏe người tiêu dùng, gây hoang mang, lo lắng trong quần chúng nhân dân.

Công tác giám định hóa hình sự rất đa dạng, không có giới hạn về yêu cầu giám định, vì vậy phải thường xuyên sửa đổi, bổ sung và xây dựng các phương pháp, quy trình giám định mới để phù hợp với bản chất vật chất gửi giám định. Phòng giám định hóa học (Phòng 4) thời gian qua cũng đã tiếp nhận 71 vụ liên quan tới đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung, thuốc chữa bệnh, sữa, phân bón...

Qua công tác giám định đã phát hiện nhiều phương thức, thủ đoạn phạm tội mới nổi lên như: Hàng giả về hình thức (nhập khẩu, gia công, chế biến, đóng gói thành phẩm, gắn nhãn mác của các thương hiệu đã được đăng ký bảo hộ của các tổ chức trong nước và nước ngoài; ghi nhãn hàng hóa không có chỉ dẫn xuất xứ, gian lận nguồn gốc); hàng giả về chất lượng (sản phẩm sản xuất, lưu hành ngoài thị trường không đảm bảo lượng thành phần, hàm lượng các hoạt chất so với công bố hoặc trên bao bì nhãn mác sản phẩm, không khai báo thành phần gây hại, dị ứng, sử dụng các chất bị cấm… sử dụng giấy tờ pháp lý giả, khống để đăng ký, công bố sản phẩm).

Điển hình là vụ sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm xảy ra tại Công ty cổ phần Z HOLDING và các đơn vị liên quan. Theo đó, ngày 2/6/2025, Phòng 4 nhận được quyết định trưng cầu giám định của Cơ quan CSĐT Bộ Công an trong vụ sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm xảy ra tại Công ty cổ phần Z HOLDING và các đơn vị liên quan. Đây là vụ việc các đối tượng đã xây dựng công thức sản xuất không căn cứ vào hồ sơ công bố, sử dụng nguyên liệu không đủ hàm lượng dẫn đến sản phẩm thành phẩm không đạt các chỉ tiêu chất lượng như đã công bố đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước.

Sau khi sản xuất, hàng hóa được tiêu thụ chủ yếu qua các sàn thương mại điện tử (shopee, tiktok,…) và các công ty trong hệ sinh thái của Công ty Z Holding thu lợi nhuận hàng trăm tỷ đồng. Quá trình điều tra bước đầu phát hiện 200.625 sản phẩm (lon, hộp) của 26 loại sản phẩm thực phẩm bổ sung, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, trong đó có sản phẩm "Sản phẩm dinh dưỡng Hiup 27".

Các giám định viên của Phòng 4 đã khẩn trương giám định và ra kết luận khẳng định: Các lon sản phẩm ghi nhãn "Sản phẩm sinh dưỡng HiUP 27 Hương Vanilla" có các chỉ tiêu: Iron, Zinc, Omega 6 (Linoleic acid), EPA đều có giá trị hàm lượng nhỏ hơn 70% so với mức công bố và ghi trên nhãn sản phẩm; căn cứ Điểm b, Khoản 7, Điều 3, Nghị định số 98 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì sản phẩm trên là hàng giả.

Hay vụ sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón xảy ra tại Công ty TNHH Thương mại Minh Bảo An và đơn vị liên quan. Ngày 10/6, Phòng 4 nhận được Trưng cầu giám định của Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Hòa Bình trong vụ sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón xảy ra tại Công ty TNHH Thương mại Minh Bảo An và đơn vị liên quan. Đây là vụ sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ hợp pháp bán ra thị trường các tỉnh miền Bắc, miền Trung gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cây trồng, gây thiệt hại kinh tế cho người nông dân, mà còn gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Lãnh đạo Phòng 4 đã huy động lực lượng, tập trung giám định kể cả ngoài giờ để ra kết luận giám định, khẳng định, các mẫu phân bón ký hiệu PB-02YT, PB-03YT, PB-04YT có hàm lượng chỉ tiêu Bo không đạt 70% so với hàm lượng công bố trên bao bì.

Tiếp đó, ngày 27/6, Phòng 4 nhận được trưng cầu giám định của Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Thọ trong vụ việc có dấu hiệu của tội buôn bán, sản xuất hàng giả là thực phẩm (yến chưng) xảy ra tại Công ty TNHH Yến sào Tuấn Dương & TKT. Mẫu gửi giám định gồm 40 hũ yến chưng ghi các nhãn hiệu khác nhau: Yến chưng đường phèn, yến chưng nhân sâm, yến chưng tứ vị, yến chưng hạt sen, yến chưng KID IQ, yến chưng đông trùng, yến chưng đường ăn kiêng, yến chưng nguyên chất. Với mục tiêu tập trung giám định làm rõ các mẫu sản phẩm có đảm bảo chỉ tiêu chất lượng so với bản tự công bố sản phẩm hay không, tỷ lệ cụ thể để làm căn cứ phục vụ điều tra, qúa trình giám định, CBCS của Phòng 4 đã xác định, các sản phẩm yến chưng gửi giám định đều là hàng giả (các chỉ tiêu Lypid/chất béo, protein nhỏ hơn 70% như công bố trong bản tự công bố sản phẩm, TCCS).

Vụ việc có dấu hiệu tội phạm "Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng" và "Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm" xảy ra tại Công ty cổ phần Thương mại và Đầu tư Big Holding. Mẫu gửi giám định gồm các mẫu bột ghi L-Lysine HCI, D-CALCIUM, Vitamin C- Ascorbic Acid, Acid Folic, Protease, Taurine, Vitamin B6, Amylase, Vitamin B1, Thymomodulin, Vitamin D3 Oil, Vitamin D3…; thực phẩm bảo vệ sức khỏe NutriZabet, HI Beauty plus, hộp HI Beauty CREAM, kem chống nắng Hi Beauty, chai HULBO MICELLAR WATER; các hộp thực phẩm bảo vệ sức khỏe AspaLady, hỗ trợ cải thiện nội tiết tố nữ, sâm tố nữ - Maca. Đây đều là các sản phẩm đang được ưa chuộng trên thị trường. Qua công tác giám định, Viện KHHS đã khẳng định, tất cả các mẫu sản phẩm gửi giám định đều là giả. Từ năm 2019 đến nay, hệ sinh thái Big Holding đã bán những sản phẩm này thu lợi bất chính gần 4.000 tỷ đồng. Kết luận giám định của Viện KHHS là cơ sở quan trọng chứng minh hành vi phạm tội của các đối tượng.

Việc chủ động xây dựng phương án, vận dụng tốt kiến thức chuyên môn, khai thác hiệu quả các phương tiện, máy móc, CBCS KTHS với kinh nghiệm giám định đã không để xảy ra bất cứ sai sót nào. Qua đó, kết luận giám định đảm bảo đúng yêu cầu, phục vụ kịp thời cho cơ quan tiến hành tố tụng, thực hiện tốt nhiệm vụ bảo đảm trật tự an toàn xã hội trong tình hình mới.