"Thuốc AI" là gì?

08:15 16/09/2025

“Thuốc AI” đang trở thành từ khóa nóng trong ngành dược phẩm toàn cầu. Nhưng thuốc AI là gì, vì sao thế giới chi hàng tỷ USD nghiên cứu và Việt Nam cần chuẩn bị khung pháp lý ra sao?

“Thuốc AI”: khái niệm mới trong ngành dược

“Thuốc AI” là cách gọi ngắn gọn cho những loại thuốc được trí tuệ nhân tạo tham gia phát hiện hoặc thiết kế. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà khoa học trong việc chọn mục tiêu điều trị, dựng cấu trúc phân tử và thử nghiệm thủ công, AI được dùng để xử lý khối dữ liệu y sinh khổng lồ, từ đó đề xuất các phân tử thuốc tiềm năng.

Tương lai AI điều chế thuốc cho con người. Nguồn: eonsr.com.

Công nghệ này hứa hẹn rút ngắn đáng kể quá trình nghiên cứu vốn mất 10-15 năm và tiêu tốn hàng tỷ USD, khi có thể loại bỏ sớm những ứng viên kém hiệu quả, giảm số phân tử cần tổng hợp từ hàng nghìn xuống chỉ còn vài trăm.

Xu hướng toàn cầu: đầu tư tỷ đô, nhưng chưa có sản phẩm thương mại

Các công ty như Recursion (Mỹ), Insilico Medicine (Trung Quốc) hay Xaira Therapeutics (Mỹ) đã thu hút hàng tỷ USD để phát triển thuốc bằng AI. Một số ứng viên như REC-994 (cho bệnh dị dạng hang mạch não) hay ISM001-055 (cho xơ phổi vô căn) đã đi đến pha II thử nghiệm lâm sàng, chứng minh độ an toàn bước đầu. Tuy nhiên, đến nay chưa có thuốc AI nào chính thức được cấp phép lưu hành. Điều đó cho thấy dù AI mang lại lợi thế trong giai đoạn phát hiện và sàng lọc, phần thử nghiệm lâm sàng, vốn chiếm chi phí lớn nhất, vẫn là rào cản khó vượt qua.

Kinh nghiệm quốc tế: mỗi nơi một cách quản lý

Mỹ đang thử nghiệm mô hình “regulatory sandbox” - “mô hình thử nghiệm pháp lý có kiểm soát”, cho phép doanh nghiệp kiểm nghiệm thuốc AI trong phạm vi giám sát chặt chẽ. Liên minh châu Âu (EU) chọn cách quản lý nghiêm ngặt hơn: Đạo luật AI năm 2024 xếp AI trong y tế vào nhóm rủi ro cao, bắt buộc minh bạch dữ liệu, giải thích thuật toán và có sự giám sát con người. Trong khi đó, Trung Quốc thúc đẩy mạnh mẽ các công ty AI y tế như Insilico, đồng thời siết chặt quy định về dữ liệu cá nhân để bảo đảm an toàn.

Việt Nam: tiềm năng lớn nhưng thiếu hành lang pháp lý

Thị trường dược phẩm Việt Nam đạt 7,7 tỷ USD năm 2023 và dự kiến vượt 10 tỷ USD trong những năm tới. Nhu cầu thuốc đặc trị ngày càng cao do quá trình già hóa dân số và sự gia tăng bệnh mãn tính. Đây là cơ hội lớn để Việt Nam tận dụng AI trong nghiên cứu dược phẩm. Tuy nhiên, hiện Việt Nam chưa có khung pháp lý cụ thể cho việc ứng dụng AI trong phát hiện thuốc. Các quy định hiện hành vẫn áp dụng cho quy trình truyền thống, chưa đề cập đến vấn đề dữ liệu y sinh chuẩn hóa, quyền sở hữu trí tuệ với phân tử do AI đề xuất hay cơ chế phê duyệt thử nghiệm lâm sàng cho thuốc AI. Khoảng trống này khiến Việt Nam đối diện nguy cơ bị chậm chân trong cuộc đua toàn cầu.

Để không bỏ lỡ cơ hội, Việt Nam cần sớm xây dựng khung pháp lý cho thuốc AI. Trước hết là quy định rõ về dữ liệu y sinh: dữ liệu nào được phép dùng để huấn luyện AI, cách bảo mật ra sao và trách nhiệm khi rò rỉ thông tin thế nào. Tiếp đó, cần thiết lập cơ chế thử nghiệm lâm sàng dành riêng cho thuốc AI, với sự tham gia của cả nhà khoa học y sinh và chuyên gia công nghệ. Đồng thời, chính sách sở hữu trí tuệ phải phân định rõ quyền lợi của doanh nghiệp, nhà khoa học và các bên liên quan.

Vậy “thuốc AI” là gì?

“Thuốc AI” hiện vẫn là khái niệm mới, chưa có sản phẩm nào ra thị trường, nhưng rõ ràng đang trở thành xu hướng không thể đảo ngược. Với thị trường dược phẩm tăng trưởng nhanh, Việt Nam có cơ hội tham gia vào cuộc chơi này. Nhưng nếu không nhanh chóng xây dựng hành lang pháp lý, chúng ta sẽ chỉ đứng ngoài quan sát, nhập khẩu thành quả từ nước khác với chi phí cao. Ngược lại, một khung pháp lý tiên tiến, minh bạch và phù hợp sẽ mở đường để Việt Nam tận dụng được AI, hướng tới phát triển thuốc mới vì sức khỏe cộng đồng.

Huy Tuấn

Ngày 9/5, thông tin từ Phòng Cảnh sát kinh tế cho hay, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thanh Hóa vừa khởi tố vụ án hình sự “Gây ô nhiễm môi trường” xảy ra tại Công ty TNHH Dịch vụ và Chăn nuôi NewHope Thanh Hóa. Đồng thời, Cơ quan điều tra cũng ra lệnh bắt tạm giam các bị can để điều tra, làm rõ hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật.

Bé gái 4 tuổi bị mẹ ruột và nhân tình của mẹ bạo hành dẫn tới tử vong tại Hà Nội ngày 6/5. Ở xã Hiệp Hoà (TP Hồ Chí Minh), bé trai 2 tuổi cũng bị mẹ ruột và người tình đánh đập tàn nhẫn phải nhập viện ngày 2/5 trong tình trạng đa chấn thương nghiêm trọng. Liên tiếp những vụ trẻ em bị người thân bạo hành dã man những ngày qua khiến dư luận vừa xót xa vừa phẫn nộ.

Những mùa tuyển sinh gần đây, nhiều cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe liên tục mở rộng tổ hợp xét tuyển. Bên cạnh các tổ hợp truyền thống như B00 (Toán, Hóa, Sinh), không ít trường bổ sung các tổ hợp có môn Ngoại ngữ, Tin học, thậm chí là môn Ngữ văn. Xu hướng này đang tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều trong dư luận, nhất là khi ngành Y, Dược vốn được xem là lĩnh vực đặc thù, liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người.

Trong quá trình triển khai tháo gỡ khó khăn các vướng mắc của dự án, yêu cầu phải đi vào thực chất, xác định rõ nguyên nhân của các tồn tại, vướng mắc; xác định cụ thể vấn đề của từng dự án; xác định rõ thẩm quyền; đồng thời kịp thời đề xuất giải pháp tháo gỡ nhằm khơi thông nguồn lực cho phát triển…

Dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì xây dựng đang nhận được sự quan tâm lớn của dư luận với những nhóm chính sách thể hiện tính đột phá trong tư duy xây dựng pháp luật. Các nhóm chính sách này vừa thể hiện tính khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước đồng thời cũng nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm, đảm bảo tính phòng ngừa, răn đe tội phạm, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội.

Sáng 9/5, đồng chí Cấn Đình Tài, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước, Ủy viên Hội đồng tư vấn đặc xá năm 2026, dẫn đầu đoàn công tác của Văn phòng Chủ tịch nước đã đến kiểm tra công tác đặc xá tại Trại giam Tống Lê Chân (Cục Cảnh sát Quản lý trại giam, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng (Cục C10) – Bộ Công an, đóng quân tại xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai).

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường dù các quy định về công chứng và chứng thực giao dịch đất đai ngày càng nghiêm ngặt, nhưng trên thực tế, một lượng khổng lồ các giao dịch vẫn được thực hiện thông qua hình thức "giấy viết tay".

Với tổng chiều dài gần 140 km, tổng mức đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng, hai dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương đang được kỳ vọng trở thành trục giao thông chiến lược kết nối Tây Nguyên với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Không chỉ mở ra không gian phát triển mới cho Lâm Đồng, hai tuyến cao tốc còn được xem là “cú hích” quan trọng thúc đẩy liên kết vùng, phát triển logistics, du lịch và thu hút đầu tư.

Dọc dải bờ biển miền Trung, không khó để bắt gặp những dòng nước đục len qua cửa xả, âm thầm chảy ra biển; những mùi hôi lẫn trong gió vốn mặn mòi; hay những vệt rác dồn lại ở cửa sông sau mỗi con nước. Từ các cơ sở chế biến thủy sản ven bờ đến dòng nước sinh hoạt theo kênh mương, những áp lực lên môi trường biển không còn xuất hiện riêng lẻ, mà đang tích tụ thành nhiều lớp xả thải chồng lên nhau, kéo dài và âm thầm.

©2004. Bản quyền thuộc về Báo Công An Nhân Dân.
®Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Báo Công An Nhân Dân.
English | 中文