Cân tải trọng xe: Mỗi lần cân chênh nhau cả… chục tấn

10h trưa 6/8, chúng tôi có mặt tại trạm cân lưu động tỉnh Hà Nam đặt tại Km 11+800 đường tỉnh 494 ngay trước mỏ đá Kiện Khê thuộc địa phận huyện Thanh Liêm. Đây là một trong những trạm cân đầu tiên mà Tổng cục Đường bộ cấp cho các địa phương từ cuối năm 2013 và cũng là trạm cân đã bị đâm hỏng vào cuối năm 2013.

Đó là lúc 1h5 ngày 27/12/2013, chủ phương tiện điều khiển xe ôtô mang biển kiểm soát 90T-5678 lưu thông với tốc độ cao đã cố tình đâm thẳng vào vị trí đặt bàn cân khiến cho cột giám sát thiết bị chiếu sáng hồng ngoại bị đổ và hư hỏng. Hệ thống dây dẫn kết nối các thiết bị trên cột bị đứt. Mặt cân 2 vệt bị cong vênh hư hỏng. Băng truyền dẫn hai bên bị biến dạng, hệ thống dây dẫn mặt cân bị đứt. Ước tính sơ bộ thiệt hại vào khoảng 500 triệu đồng.

Công an tỉnh Hà Nam đã bắt giữ kẻ phá hoại ngay sau đó và Tùng đã bị xử với mức án 2 năm tù treo, bồi thường 50 triệu đồng. Nhiều người cho rằng, mức án trên là quá nhẹ, không đủ sức răn đe. Đây được coi như vụ phá hoại đầu tiên nhằm vào trạm cân, mở đầu cho hàng loạt các vụ phá hoại về sau.

Là địa phương cung cấp cát, đá, sỏi, đất sét cho cả khu vực phía Bắc nên lưu lượng xe qua lại trên địa bàn này rất lớn. Để chống xe quá tải, ngoài trạm cân lưu động này, tỉnh Hà Nam còn lập thêm 6 cân xách tay khác tại các tuyến đường tỉnh: ĐT 495B, 494B (huyện Kim Bảng, ĐT491 (huyện Lý Nhân), ĐT491 (TP. Phủ Lý) và QL38 (huyện Duy Tiên), QL37B (huyện Bình Lục). Đây là điểm ra vào các nhà máy xi măng, mỏ vật liệu nối với QL1A.

3 lần cân chiếc xe này, sai số mỗi lần chênh nhau hơn 1 tấn.

Chỉ sang bãi đất phía đối diện trạm đang có cả ngàn khối đá đủ các loại kích cỡ, Thượng tá Nguyễn Khánh Trường, Phó trưởng phòng Cảnh sát giao thông (CSGT) Hà Nam bảo rằng cả bãi đá đó là hàng hạ tải. Theo quy định, tất cả xe chở quá tải sẽ phải hạ tải mới được lưu thông tiếp. Do nơi này đặt ngay cổng mỏ đá nên các lái xe thường chọn cách đổ đi cả thùng để chở xe khác.

Từ khi đặt trạm cân ở đây, chưa có xe nào đến lấy lại chỗ hàng hạ tải này bởi thay vì phải thuê máy xúc ra múc đá lên thùng, họ vào luôn trong mỏ chở xe khác còn rẻ hơn. Thành ra bãi chứa càng ngày càng nhiều đá. Để giải quyết hàng ngàn khối đá bị bỏ lại này, UBND tỉnh đã có chủ trương sẽ cho các huyện làm đường giao thông nông thôn.    

Theo Đại tá Trần Trọng Đạo, Trưởng phòng CSGT đường bộ, đường sắt tỉnh Hà Nam, sau hơn 3 tháng triển khai xử lý xe quá tải, đã có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt là phần lớn số xe cơi nới thùng đã tự cắt bỏ phần cơi nới. Không những thế, để giải quyết tận gốc xe chở quá tải, Hà Nam đã đặt trạm cân tại các điểm bốc hàng, điểm nối với QL1A và buộc lái xe vi phạm quay lại để hạ tải.

Tuy nhiên, bất cập nhất hiện nay chính là chất lượng trạm cân đang làm khó lực lượng chức năng khi xử lý vì kết quả không chính xác. Đã có tình trạng vẫn một chiếc xe, nhưng mỗi lần cân lại cho kết quả khác nhau tới vài tấn nên lái xe không chấp nhận kết quả.

Sau 3 lần cân là 3 kết quả khác nhau.

11h, chiếc xe tải BKS 90C-018.39 chở đá đi từ trong mỏ ra được yêu cầu vào trạm cân. Lần thứ nhất đi qua trạm, cân báo chiếc xe chở quá tải 8,85 tấn, tương đương với 93,2%. Không chấp nhận kết quả này, lái xe đề nghị được cân lần thứ hai, kết quả lần hai chiếc xe quá tải 7,75 tấn, tương đương 79,7%. Nhìn vào kết quả này, lái xe yêu cầu được cân lần thứ 3. Và lần này, cân báo chiếc xe chở quá tải 6,37 tấn, tương đương 67,1%.

Mặc dù theo quy định, xe chở quá tải trên 50% với xe có trọng tải từ 5 tấn trở lên là có mức phạt như nhau, tuy nhiên, cho rằng mỗi lần cân đều có kết quả khác nhau tới hơn 1 tấn nên lái xe Lại Hùng Cường cho rằng cân không chuẩn.    

Nhưng, không chỉ ở Hà Nam mới có tình trạng cân mỗi lần một kết quả. Tại trạm cân tỉnh Nghệ An, chúng tôi cũng chứng kiến chiếc xe tải 76K-7904 sau 3 lần cân cũng cho ra 3 kết quả khác nhau nên lái xe đã không ký vào biên bản vi phạm với lý do 3 lần cân kết quả không khớp nhau. 

Trong câu chuyện với chúng tôi, Trung tá Bùi Quang Thanh, Trưởng phòng CSGT đường bộ, đường sắt Công an Quảng Bình cho biết tại địa phương này đã có hơn 20 trường hợp lái xe khiếu nại vì kết quả mỗi lần cân khác nhau tới vài tấn. Trong khi sai số cho phép của thiết bị cân giữa các lần là 3% thì thực tế, ngày 20/12/2013, khi cân chiếc xe đầu kéo 75C-001.28, kết quả giữa hai lần cân chênh nhau tới… 10 tấn; ngày 7/5/2014, khi cân chiếc xe đầu kéo 77H-7989, kết quả giữa hai lần cân chênh nhau 9,72 tấn.

Trưa 7/8, tại trạm cân lưu động tỉnh Quảng Bình đặt tại đầu phía bắc cầu sông Gianh, chúng tôi cũng chứng kiến lái xe Ngô Đức Anh điều khiển chiếc xe tải BKS 75C- 007.82 chở ngói từ Quảng Ninh đi Huế sau 3 lần vòng đi vòng lại để cân cũng nhận được 3 phiếu cân với 3 kết quả khác nhau.

Thực tế, do kết quả mỗi lần cân có chênh lệch quá lớn như vậy đang khiến cho lực lượng chức năng khó xử lý bởi kết quả cân là căn cứ để xử lý vi phạm. Theo Trung tá Bùi Quang Thanh, Trưởng phòng CSGT đường bộ, đường sắt Công an Quảng Bình, thì tình trạng này đã tạo ra sự nghi ngờ, bất đồng, gây bức xúc cho lái xe, chủ hàng, thậm chí dẫn đến việc khiếu nại, khiếu kiện.

Không chỉ cân không chính xác, ghi nhận của chúng tôi tại các trạm cân đều có tình trạng bị trục trặc khi gặp trời mưa.

Mới đây, khi trao đổi với chúng tôi, Chánh Thanh tra kiêm Phó Vụ trưởng Vụ An toàn giao thông Tổng cục Đường bộ Việt Nam Đặng Văn Chung, thừa nhận tình trạng cân hỏng. Theo ông Chung có nhiều lý do cân hỏng, cả do lỗi sản xuất lẫn  do người sử dụng. Vì vậy mà Tổng cục Đường bộ đã phải tổ chức tập huấn lại cho lực lượng vận hành trạm cân trong cả nước.

Lý giải việc cân có sai số, ông Chung cho rằng đây không phải là cân bán hàng nên Tổng cục Đường bộ đã đưa cả chỉ số môi trường vào để tính sai số trong phạm vi cho phép với các trạm cân, nên nếu quá tải 10% thì không xử phạt. Tuy nhiên, từ thực tế cân sai đến cả chục tấn như vừa qua, rõ ràng cần phải kiểm tra lại chất lượng cân