Cây xăng mini: Muốn gian lận bao nhiêu cũng được

Tự chia vạch định lượng

Xuất hiện trên thị trường Hà Nội từ đầu năm 2008, cột bơm xăng mini xem ra là một hình thức bán xăng lẻ khá cơ động, đặc biệt giúp ích cho nhiều người và phương tiện gặp sự cố hết nhiên liệu dọc đường, nhất là ở các khu vực hiếm cây xăng như vùng ngoại thành, vùng sâu vùng xa. Nhiều người bán xăng còn nghĩ ra cách tiếp thị linh hoạt như chỉ cần gọi điện thoại, họ sẽ kéo cột bơm xăng mini đến tận nơi phục vụ.

Cấu tạo của cột bơm xăng mini (cây xăng mini) gồm 3 phần: bình chứa có dung tích khoảng 35 lít, pít tông bơm xăng và bình thủy tinh có vạch chia định lượng trên cùng chứa xăng bơm từ bình lên để khách hàng nhìn thấy kiểm tra trước khi chuyển sang bình chứa nhiên liệu của phương tiện. Những cột bơm xăng mini này phần lớn mang tên cơ sở sản xuất Trọng Dũng ở An Thượng, Hoài Đức, Hà Nội.

Trước khi cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra cơ sở Trọng Dũng, chúng tôi đã cùng các trinh sát Cảnh sát kinh tế "làm phép thử" kiểm tra định lượng xăng của những cột bơm mini này. Tại một điểm bán xăng tại huyện Từ Liêm, sau khi nghe chúng tôi chê lượng xăng mua có vẻ thiếu, cậu thanh niên bán hàng vui vẻ: Để cháu khuyến mại cho cô thêm "2 giật" nữa. Cậu ta đưa tay giật pít tông bơm xăng 2 lần nữa rồi chuyển phần xăng "khuyến mại" đó vào bình nhiên liệu. Quả thật, chúng tôi chưa bao giờ  gặp sự hào phóng bất ngờ của một người bán xăng nào như vậy. Từ cây xăng đến hình thức mua xăng lẻ ở chai, can nhựa dọc đường, đã bao giờ có khuyến mại?

Mua một cột bơm xăng mini bán trên thị trường, phối hợp cùng cửa hàng số 1 Công ty Xăng dầu khu vực I kiểm định thì 1 lít xăng theo vạch chia trên bình thủy tinh của cột bơm mini, khi đưa vào thiết bị bình đo chuẩn, tỷ lệ "ăn gian" khá kinh hoàng: mỗi lít xăng bị bớt xén từ 20-30%. Chẳng thế mà có thời gian, cây xăng gian lận ở Mai Dịch, Cầu Giấy, Hà Nội bị khách hàng kêu trời bởi thi thoảng, cây xăng này chơi trò treo biển nghỉ bán hàng tại các cột bơm xăng, nhưng lại cho nhân viên kéo các cột bơm xăng mini ra bán cho khách. Trên vỏ bình chứa của những cột bơm xăng mini này được sơn màu xanh đặc trưng và dán logo của Công ty Xăng dầu Petrolimex nên dẫu sao, về mặt tâm lý, khách hàng cũng cảm thấy yên tâm.

"Tác giả" của sản phẩm cột bơm xăng mini trên, là ông Dương Công Dũng, chủ Cơ sở sản xuất Trọng Dũng. Theo ông này trình bày với Cơ quan Công an thì từ đầu năm 2008, sau một chuyến đi chơi miền Nam thấy trong đó có bày bán nhiều loại cột bơm xăng mini này, ông thấy ở miền Bắc chưa có nên quyết định mua mẫu về nghiên cứu sản xuất, có cải tiến mẫu mã cho đẹp. Ông Dũng đặt hàng mỗi nơi sản xuất một bộ phận, rồi mang về cơ sở của mình lắp ráp thành phẩm. Ông Dũng tự sơn bình chứa màu xanh và dán logo Petrolimex lên các cột bơm xăng mini này mà không được phép của chủ sở hữu thương hiệu. Không những vậy, các chỉ số của bình chứa xăng chỉ được sản xuất theo cảm quan. Bình chứa được gò bằng tôn từ 1,6 - 2 ly.

Ông Dũng trình bày rằng tự ông cảm thấy như thế là đủ tiêu chuẩn về an toàn PCCC. Còn vạch định lượng trên bình thủy tinh, tùy theo yêu cầu "ăn gian" của khách hàng mà ông Dũng chia vạch. Thường thì khách hàng khi mua cột bơm xăng mini này về kinh doanh đặt ông Dũng chia vạch bớt xén 10-20%/1 lít xăng. "Thực tế những người bán hàng còn tự chia lại vạch định lượng nữa hay không thì cơ sở không thể biết được. Bởi việc chia vạch này khá đơn giản, chỉ cần dán đề can chia vạch lên bình thủy tinh" - ông Dũng cho biết. Lời khai của ông Dũng đồng nghĩa với việc đối với cột bơm xăng mini này, người bán hàng muốn ăn gian bao nhiêu cũng được.

Cột bơm xăng mini.

Cơ quan quản lý buông xuôi

Ngày 6/6, cơ quan chức năng qua kiểm tra đã thu giữ 21 cột bơm xăng mini tự chế tại cơ sở Trọng Dũng với lý do cơ sở này không xuất trình được giấy phép kiểm định. Theo trình bày của ông Dương Công Dũng,  khi tiến hành sản xuất cũng muốn tuân thủ pháp luật, xin đăng ký kinh doanh và sau đó xin kiểm định. Nhưng khi tìm hiểu thủ tục kiểm định, ông được giải thích là  sẽ "phiền phức, lằng nhằng lắm", bởi  thiết bị cột bơm xăng mini này không nằm trong danh mục kiểm định. Vậy là không cần đến giấy phép kiểm định này, cơ sở Trọng Dũng đã tiến hành sản xuất hàng loạt cột bơm xăng mini tung ra thị trường để phục vụ nhu cầu của người dân.

Cũng theo lời khai của ông Dũng thì từ khi sản xuất năm 2008 đến nay, đều đặn mỗi năm một lần Đội QLTT Hoài Đức có đến kiểm tra cơ sở. Mỗi lần kiểm tra, QLTT Hoài Đức lập biên bản phạt hành chính 1,5 triệu đồng với lý do cơ sở không có giấy phép kiểm định. Với hình thức phạt mà không có hướng dẫn cụ thể cho cơ sở như vậy nên ông Dũng ngầm hiểu là "phạt cho tồn tại". Thế là việc phạt thì cứ phạt, còn cơ sở vẫn tiếp tục sản xuất bán ra thị trường.

Vậy ở đây đặt ra vấn đề về pháp luật: Nếu không nằm trong danh mục kiểm định thì cây xăng mini được phép sản xuất  hay không có trong danh mục kiểm định là nghiêm cấm không được sản xuất?

Tìm hiểu tại  Pháp lệnh Đo lường (có hiệu lực đến 30/6/2012) và Luật Đo lường (Quốc hội ban hành năm 2011 có hiệu lực từ 1/7/2012) quy định về tiêu chuẩn đo lường và các nội dung khác liên quan, trong đó quy định rõ các phương tiện đo lường (đặc biệt đo lường trong lưu thông bán lẻ là phải kiểm định).

Trong khi đó, thực tế việc kiểm tra kiểm soát đối với cột bơm xăng mini trên thị trường hiện nay vẫn là một vòng luẩn quẩn: Vì trong  danh mục phương tiện đo lường trong mọi lĩnh vực phải kiểm định và các văn bản dưới luật khác trong lĩnh vực đo lường, chất lượng xăng dầu không có tên thiết bị cột bơm xăng mini nên các cơ quan chức năng về đo lường đã từ chối kiểm định.

Ngay cả khi Cơ quan Công an mua thiết bị cột bơm xăng mini về để kiểm định về định lượng, thì cơ quan đo lường Hà Nội cũng từ chối kiểm định với lý do không nằm trong danh mục bắt buộc phải kiểm định nên buộc Cơ quan Công an phải tự phối hợp với cơ quan kinh doanh xăng dầu để kiểm định về định lượng, từ đó đánh giá khách quan sự việc. Cơ quan cấp phép kinh doanh thì buộc phải cấp phép cho người xin phép việc sản xuất cây xăng mini (do yêu cầu thực tiễn cuộc sống) nhưng vẫn phải ghi là chỉ được lưu hành và chấp hành đúng quy định của pháp luật. Cơ quan QLTT căn cứ vào các quy định chỉ dám phạt cơ sở sản xuất, nhưng không đủ thẩm quyền để cấm sản xuất.

Đồng chí Nguyễn Xuân Hưng, cán bộ Đội Kinh tế thương mại, PC46 Công an Hà Nội phân tích, đối với việc lưu thông cây xăng mini, bán lẻ xăng trên thị trường có vi phạm định lượng, chất lượng, các cơ quan chức năng cũng né tránh kiểm tra vì việc xử phạt theo Nghị định xăng dầu, mức phạt hành chính rất cao, lên đến hàng chục triệu. Những người bán lẻ xăng dầu dưới hình thức cây xăng mini chủ yếu là những người dân vì mưu sinh mà bán thì không có tiền để chấp hành hình phạt hành chính nên thường "bỏ của chạy lấy người", gây lúng túng trong xử lý cho cơ quan QLTT.

Chính vì thực tế này mà từ khi cây xăng mini ra đời đã dẫn đến nhiều hệ lụy, không cơ quan nào nhận trách nhiệm quản lý. Mặc dù dư luận báo chí và người dân kêu nhiều từ năm 2008 đến nay nhưng không có cơ quan nào đưa ra được các biện pháp xử lý  mà chỉ  né tránh, vòng vo... và nghiễm nhiên coi việc sản xuất cây xăng mini để lưu thông trên thị trường khi không có giấy phép là điều… được phép! Do đó dẫn đến tình trạng người mua về và sử dụng cây xăng mini để kinh doanh bán lẻ xăng dầu tự tung tự tác tự chia độ. Chưa nói đến việc người kinh doanh vì lợi nhuận có thể tự pha chế thêm các chất khác vào xăng, hay bán xăng kém chất lượng cũng không ai hay. Liệu đây có phải một nguyên nhân dẫn tới hiện tượng xe tự dưng bốc cháy hàng loạt, cũng chưa cơ quan nào nhắc tới?

Nói chung thiệt hại chỉ đổ lên đầu người tiêu dùng,  không may lỡ độ đường phải mua xăng lẻ dọc đường thì chỉ còn cách trông chờ vào lương tâm của người bán xăng lẻ từ cây xăng mini.

Thế nhưng, xét cho cùng, việc có hay không cho cây xăng mini tồn tại thì với trách nhiệm tham mưu cho Bộ Khoa học - Công nghệ như Tổng cục Đo lường chất lượng, Chi cục Đo lường chất lượng của TP Hà Nội, Sở Khoa học - Công nghệ Hà Nội, UBND TP Hà Nội  cũng như các tỉnh, thành cần  phải lên tiếng chính thức. Cần thiết phải có quy chế quản lý về đo lường và quản lý (hoặc nghiêm cấm) đối với cây xăng mini, vì sự an toàn và quyền lợi của người dân