Đàn Tiên Cái Khế, di tích độc đáo ở Cần Thơ

Người ta đồn rằng, bài thuốc do Tiên ban đã cứu sống rất nhiều người. Từ địa điểm Tiên giáng, người dân lập chùa Chánh Minh thờ phụng. Sau, chùa Chánh Minh được đổi thành tên Hiệp Minh mà người dân thường gọi là Đàn Tiên Cái Khế. Ngày nay, ngôi chùa vẫn còn hiện hữu tại đường Huỳnh Thúc Kháng, TP Cần Thơ. Trong quyển “Danh thắng miền Nam”, nhà văn Sơn Nam có viết: “Hồi những năm đầu của thế kỷ này (thế kỷ XX) Cần Thơ là nơi nổi danh với đạo tu tiên, cụ thể là việc cầu cơ. Thí dụ như đình Bình Thủy thờ ông Đinh Công Chánh, còn Đàn Tiên Cái Khế thì thỉnh mời chư Tiên về cho thi phú...".

Thời xưa tiên giáng trần bằng cơ bút

Ông Nguyễn Văn Chiểu, còn có tên là Phan Thông Chiểu - Trưởng ban Hộ tự chùa Hiệp Minh cho biết, ngôi chùa này do chính ông nội của ông tạo lập. Ngôi chùa xuất xứ từ một thú vui tao nhã của giới quan lại, trí thức Việt - Pháp hồi cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Đó là trò cầu cơ.

Theo các tài liệu về tâm linh thì cơ bút là một phương tiện huyền thuật của giới phù thủy, đạo sĩ châu Mỹ, châu Âu lan truyền sang các nước châu Á vào năm 1848 (?).

Nguồn này kể rằng, vào năm 1848, ở thị trấn New York (nay là thành phố thịnh vượng nhất nước Mỹ) tại ngôi nhà của Meckman, hàng đêm có kẻ nào đó cứ gõ cửa quấy rầy. Khi ra mở cửa thì không thấy ai. Gia đình Meckman cắt cử người theo dõi để bắt kẻ quấy rầy. Họ đã kinh ngạc khi nhận ra rằng, chẳng có ai gõ mà do cánh cửa tự dịch chuyển tạo ra tiếng gõ. Nghĩ rằng thủ phạm là gió, họ không quan tâm nữa và chấp nhận ngủ chung với tiếng gõ hàng đêm.

Một đêm nọ, cô bé Mess Kate nổi hứng vỗ tay nhại tiếng gõ thì cánh cửa đáp lại. Cô bé thử gõ khác nhịp cánh cửa. Cánh cửa nhại theo nhịp tiếng vỗ tay của cô bé. Thích thú với phát hiện này, cô bé thường xuyên vỗ tay chơi trò tiết nhịp với cánh cửa cho đến khi bà mẹ bắt gặp.

Bà mẹ cất tiếng bảo cánh cửa: "Hãy gõ đúng tuổi của bé Mess Kate". Cánh cửa phát ra tiếng gõ đúng số tuổi cô bé khiến bà Meckman kinh hoảng. Bà đi báo với Hội đồng thị trấn (cũng giống như Hội đồng nhân dân). Hội đồng thị trấn tổ chức cơ quan nghiên cứu và mời các tu sĩ, các nhà khoa học, cảnh sát đến tìm hiểu điều tra liên tục. Sau 3 lần tổ chức hội thảo tranh luận, không ai đưa ra được lời giải thích đáng thuyết phục. Trong khi đó, cô bé vẫn tiếp tục chơi trò chơi vỗ tay - gõ cửa cùng cánh cửa.

Thế rồi những người dân địa phương quá khích đã tự kết luận rằng, gia đình Meckman là phù thủy. Họ đã cầm gậy gộc đến tấn công tàn bạo gia đình Meckman.

Điều lạ là, sau khi cả gia đình Meckman bị thảm sát, hiện tượng cửa tự gõ từ New York lan dần khắp nước Mỹ rồi theo chân giới thương gia lan sang các nước châu Âu.

Tại New York, một nhà nghiên cứu tên là Lears Post đã âm thầm tìm đến ngôi nhà hoang phế của Meckman thử "trò chuyện" với cánh cửa. Ông đề nghị cánh cửa phát tiếng gõ theo ký tự mặc định: 1 tiếng là chữ a, 2 tiếng là chữ b… Căn cứ vào đó, ông ráp thành câu. Sau khi thỏa thuận, ông ta phát hiện ra rằng, tiếng gõ cửa là cái cách "âm hồn liên lạc với người sống". Ông Lears Post trở thành người đầu tiên biết cách liên lạc với người ở thế giới bên kia mà người ta gọi là thông công (?!).

Sau đó các luật sư J. Edmonds, tiến sĩ E.Mapes (Viện sĩ Viện Hàn lâm Mỹ), giáo Sư Robert Hare (Đại học Pensylvania) đã đầu tư nhiều thời gian nghiên cứu chuyên sâu hiện tượng này đã tổng kết lại thành một luận án về phương pháp thông công với cõi vô hình. Trong đó có phương pháp tạo một dụng cụ gõ cân bằng, có mũi gõ. Đó là một thanh gỗ nhỏ, tròn, nhẹ. Phần chuôi là một chiếc rổ úp ngược và nặng hơn phần đầu gõ một chút. Người chơi dùng tay nâng ở giữa thanh gỗ tạo thành chiếc cân rất nhạy để "âm hồn" đẩy phần chuôi lên tạo thành tiếng gõ theo mẫu tự.

Luận án này không được các nhà khoa học khác chào đón cũng như Viện Hàn lâm Mỹ công nhận, nhưng được nhiều người ở châu Mỹ, châu Âu đặt mua để chơi trò cầu cơ bút. Trò chơi này trở thành một thứ mốt trong các gia đình trí thức, quyền quý lúc bấy giờ. Đại văn hào Pháp Victor Hugo cũng là một người đam mê cơ bút.

Những điều trên đều được nhắc trong quyển "Traté de Métaphysique" của tiến sĩ Charles Richets (Pháp); Các số 3, 5, 7 của tạp chí Revue Sprite xuất bản năm 1914 tại Pháp; Luận án "Thông công với cõi vô hình" của tiến sĩ người Anh William Crockes tại Đại hội Thần học thế giới tại London (Anh) năm 1914.

Bàn Tiên nơi sân Tiên.

Tuy nhiên, một số nguồn khác lại cho rằng, cơ bút xuất xứ từ các đạo sĩ phái Minh Sư, Minh Đường, Minh Lý ở khu vực châu Á lan sang châu Âu. Họ cho rằng, đời Ngũ Đế ở Trung Hoa các bậc tiên tại thế đã biết cầu cơ. Thậm chí họ cho rằng thời Vua Trần Nhân Tông đã có cầu cơ bút để nhờ Tiên giúp ý kiến trị quốc. Vì không có tài liệu nào trích dẫn nên nguồn này được xem là truyền thuyết.

Cho đến ngày nay, hai nguồn trên vẫn chưa được minh định. Riêng tại Việt Nam, có lẽ cơ bút du nhập vào từ những người "phản Thanh phục Minh" thuộc phái Phật Đường Nam Tông Minh Sư Đạo mà người ta thường hay gọi tắt là Minh Sư Đạo. Tín ngưỡng này dựa trên thuyết lý của Thiền Tông, Đạo giáo và Nho giáo. Khi vào Việt Nam, Minh Sư đạo biến phương châm hành động thành "phản Pháp phục Việt" và phân thành 5 nhánh gọi là Ngũ Chi Minh Đạo.

Trong quá trình phát triển ở Việt Nam, đạo Minh Sư đã góp phần phục vụ dân tộc, tham gia kháng Pháp, chống Mỹ. Nhiều Phật Đường của Minh Sư là cơ sở cách mạng, nuôi giấu cán bộ. Đại Lão sư Nguyễn Giác Nguyên trụ trì chùa Nam Nhã Phật Đường được tặng Bằng khen của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và chùa Nam Nhã Phật Đường được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa Quốc gia.

Những tín chủ phái này tôn thờ thuyết "phổ độ chúng sinh, chân tu tự thoát", sống theo Nho, tôn thờ Phật và đắc đạo thành tiên tại thế. Họ quan niệm, con người sống trong 3 cõi: âm phủ, thế gian và cõi trời. Và họ đã nghĩ ra cách liên lạc giữa 3 cõi ấy với nhau qua hình thức gọi là cơ bút. Điểm khác biệt là cơ bút của trường phái này không gõ mà vẽ bóng chữ Hán hoặc chữ Nho trên mặt bàn.

Vào những năm đầu thế kỷ XX, những sinh viên của phong trào Duy Tân đã đem cơ bút gõ kiểu châu Âu từ đạo Omoto của Nhật về Việt Nam.

Vào thời điểm đó, việc cầu cơ bút trở thành một phong trào thịnh hành ở các tỉnh phía Nam. Khắp Sài Gòn và các thị trấn, thị xã, đâu đâu người ta cũng thấy các quan chức lập đàn cầu cơ. Giới bình dân cầu cơ để trò chuyện cùng hồn ma bóng quế. Giới chức việc thì cầu cơ với Tiên, Thánh để xướng họa thơ văn.

Tại chùa Nam Nhã Phật Đường giới trí thức yêu nước Duy Tân thường lập đàn cầu cơ (gọi là Đàn Cầu Tiên, gọi tắt là Đàn Tiên) với một vị Tiên trưởng xưng tên là Đinh Công Chánh để đánh cờ, làm thơ, bốc thuốc nam. Thật ra, đó là những cuộc họp kín kháng Pháp. Khi có người lạ đến, buổi họp kín lập tức trở thành buổi cầu cơ.

Trong số những người đến cầu cơ xin thuốc nam có ông Phạm Ngọc Ngưu rất tín ngưỡng Đàn Tiên. Sau khi học hỏi được cách lập Đàn Tiên, ông về khu vườn nhà mình ở rạch Cái Khế, Cần Thơ cất một căn nhà lá có sàn gỗ để lập đàn. Cùng trợ giúp việc xây cất đàn với ông Ngưu còn có một số thân hào, trí thức như: Từ Thiện Phước, Trần Ngọc Diệm, Đoàn Hữu Lương, Hồ Anh Tuấn, Hồ Văn Vĩnh, Hồ Thị Chiêm, Trương Văn Giáp, Phán Chánh Tâm, Phan Thông Tánh, Phan Thông Ngạn, Phan Thông Ý, Phan Thông Giai… Ngôi đàn ấy được tổ chức cầu cơ thỉnh Tiên cho thuốc chữa bệnh đầu tiên vào ngày 1/7/1907, thu hút hàng trăm người dân đến dự. Điều lạ là hầu hết những bài thuốc nam Tiên cho đều trị bệnh hiệu nghiệm như… thuốc tiên. Sau, Đàn Tiên này được đổi tên thành chùa Quang Xuân.

Tương truyền rằng, bên vợ ông Ngưu có người tên là Phan Thông Lý, chức Hương Cả nên được gọi là Cả Lý. Ông Cả Lý cho rằng Đàn Tiên là trò nhảm nhí nên không tham dự.

Ông Cả Lý có người con trai thứ 9 tên Phan Thông Sung bỗng dưng bị ngã bệnh rồi câm hẳn. Xót con, ông Cả Lý buộc lòng đến Đàn Tiên xin thuốc. Chỉ sau vài thang thuốc, Phan Thông Sung có thể nói bập bẹ và dần dà chứng câm mất hẳn (?).

Thế là ông Cả Lý nguyện hiến 6.000m² đất để xây cất thêm một Đàn Tiên vào năm 1911, cách chùa Quang Xuân vài trăm mét để tỏ lòng thành kính. Đàn mới được người dân gọi là chùa Chánh Minh, sau đổi thành tên Hiệp Minh.

Ông Chiểu và một trong những pho y thuật chứa các bài thuốc Tiên viết chữ Nôm.

Tuy sinh sau chùa Quang Xuân, nhưng chùa Hiệp Minh thu hút nhiều người đến cầu cơ xin thuốc hơn. Vào ngày 8/8/1916, Hội đồng Hương chức làng Thới Bình chấp đơn của ông Cả Lý xin được chứng thực lập chùa. Đốc phủ Tổng Định Bảo, Cần Thơ chứng thực. Từ đó ngôi chùa Hiệp Minh tức ngôi Đàn Tiên Hiệp Minh chính thức hoạt động công khai.

Mỗi ngày đầu tháng (âm lịch) và rằm, "sám chủ" đều tổ chức Đàn Tiên thỉnh thuốc chữa bệnh cho dân chúng. Điều kỳ lạ là trong trận dịch tả kinh hoàng vào nửa đầu thế kỷ XX, đã giết chết hàng ngàn người ở miền Tây Nam Bộ. Hầu như giới y học của chính quyền Pháp thuộc bó tay, không đủ sức ngăn chặn nạn dịch, bỏ mặc cho người dân chết như rạ thì những bài thuốc Tiên ở Đàn Hiệp Minh lại tỏ ra công hiệu, cứu sống được rất nhiều người bệnh.

Hiện, trong chùa Hiệp Minh vẫn còn lưu giữ rất nhiều bộ sách thuốc Nam viết bằng chữ Nôm do Tiên ban từ những cuộc cầu cơ thuở xưa. Ông Phan Thông Chiểu rất mong những người biết chữ Nho phối hợp dịch ra tiếng Việt để các nhà Đông y nghiên cứu những bài thuốc xưa.

Ngày nay, Tiên không còn về cho thuốc, làm thơ nữa nhưng những người hậu sinh trong họ tộc ông Cả Lý vẫn thay phiên nhau trông giữ cúng bái đều đặn di tích nơi Tiên từng về ngự. Di tích Đàn Tiên Cái Khế - Chùa Hiệp Minh.

Ở giữa gian tiền điện và chánh điện là một khoảng sân rộng trồng đầy hoa kiểng được gọi là sân Tiên Ngự. Giữa khoảng sân ấy vẫn còn một bộ bàn đá, mặt sa khoáng được mua từ Pháp. Giai thoại kể rằng, đó là nơi Tiên uống rượu, ngâm thơ và đấu cờ.

Ngoài vườn kiểng cạnh chánh điện có một tháp nhỏ được cho là nơi giam giữ những linh hồn ma quỷ quấy phá dân lành được xây vào những năm xảy ra nạn dịch tả nên gọi là tháp quỷ. Ông Phan Thông Chiểu cho biết, ngôi tháp này chưa từng được khai phá xem bên trong có gì. Những bô lão địa phương cho biết, ngày xưa còn bé, các cụ hay đến tháp quỷ gõ tay vào. Mỗi lần bị gõ, bên trong tháp vang lên tiếng lộc cộc đáp trả khiến mọi người hoảng vía ù té chạy.

Trong lần giáng thế cuối cùng, các Tiên giáng cơ e ngại đời sau tò mò mở tháp nên đã đưa hết các linh hồn tội lỗi đi nơi khác. Từ đó, tháp không còn vang tiếng lộc cộc mỗi lần bị gõ nữa (?).

Hiện nay, Đàn Tiên Cái Khế được Giáo hội Phật Giáo Việt Nam TP Cần Thơ quản lý về mặt tổ chức. Dù Tiên không giáng thế nữa nhưng di tích Đàn Tiên vẫn còn để người dân địa phương có niềm tin hướng về cõi chân, thiện, mỹ