“Dịch” hay là “Diệt”
Khi thông tin về trang web http://translate.google.com.vn có chức năng phiên dịch tự động từ tiếng Việt sang tiếng Anh và ngược lại được công bố trên mạng Internet, cũng như trên một số phương tiện truyền thông đại chúng, thì giới học sinh, sinh viên cũng như những người làm công việc hành chính như thư ký văn phòng mừng còn hơn bắt được vàng bởi lẽ nếu như trước đây, để đọc hay viết – hoặc dịch một văn bản, một tài liệu, lắm người phải vật lộn hàng giờ với cuốn từ điển.
Còn bây giờ, chỉ cần gõ – hoặc copy văn bản, tài liệu ấy vào cái phần đã được định sẵn trên trang web translate rồi click chuột lên công cụ “dịch” là... xong ngay. Toàn bộ văn bản, tài liệu từ tiếng Anh chỉ trong vài giây, sẽ chuyển thành tiếng Việt ngay tắp lự.
Thế nhưng, phần mềm dịch tự động ấy đã “dịch” như thế nào? Minh Trang, sinh viên năm thứ 2 Trường đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn TP HCM kể: “Để kiểm tra, em vào một trang web chuyên về thực phẩm và dinh dưỡng, rồi copy một đoạn trong bài viết nói về sữa có chất melamine: “Melamine, which is high in nitrogen, is used to make plastics and fertilizers and experts say some amount of the chemical may be transferred from the environment during food processing”. Sau đó em đánh dấu đoạn này rồi dán nó sang trang web phiên dịch tự động. Kết quả thật... kinh hoàng”
Cái đoạn đó đã được Google dịch như sau: “Melamine là cao trong nitơ, được sử dụng để làm cho nhựa và phân bón và các chuyên gia nói rằng số tiền của một số hóa chất có thể được chuyển giao từ môi trường trong quá trình chế biến thực phẩm”.
Một “nạn nhân” nữa là cô Nguyễn Thị Ngọc, nhà ở đường Nguyễn Trãi, quận 5, TP HCM. Qua một trang web kết bạn bốn phương, cô làm quen được với John, một thanh niên người Anh, sống ở
Vốn dĩ tiếng Anh vẫn còn bập bẹ nên mỗi lần nhận được e-mail của John, cô lại đem ra một dịch vụ trên đường Lý Thái Tổ, nhờ dịch dùm rồi lúc đọc xong, cô viết trả lời bằng tiếng Việt để dịch vụ dịch sang tiếng Anh. Sau đó, cô cầm bản dịch về nhà, gõ vào hộp thư điện tử.
Thế nên lúc nghe giới thiệu về phần mềm dịch tự động, cô thở phào nhẹ nhõm vì từ nay, chuyện tình cảm riêng tư sẽ không còn phải phơi bày trước mắt anh chàng phiên dịch, cũng như mỗi lần nhận thư rồi viết trả lời, cô sẽ không phải tốn cả trăm nghìn đồng.
Và thế là khi nhận được e-mail của anh chàng John, Ngọc đã thực hiện các thao tác copy, cắt dán theo đúng hướng dẫn. Kết quả là lá thư của John được phần mềm phiên dịch tự động “dịch” như sau: “Sáng tay tôi không đi ngoài được vì trời sẽ bắt đầu mưa trong lúc rất tối vì mây thương nhớ bạn...”.
Đọc đi đọc lại mãi mà chẳng hiểu John muốn nói gì, Ngọc liền viết lại: “Anh John thương, em đã nhận được thư anh nhưng lần này em không thể hiểu được những điều anh viết. Anh có giận gì em không hay là e-mail này do một người khác viết để chọc ghẹo em...”.
Đến lúc chuyển đoạn văn ấy vào phần mềm phiên dịch, Ngọc nhận được kết quả: “John English traders, they received his message but this time she can not understand what he giận viết. Anh with what they are or not this email by another person to write a provocation em”.
Ở đây, chữ “thương” mà Ngọc dùng (thương nhớ) đã bị phần mềm phiên dịch tự động dịch thành... thương gia, còn “anh John” thì biến thành “John tiếng Anh”, “em đã nhận được thư anh” biến thành “họ đã nhận được thư của ông ấy”...
Không tin lắm về kết quả của cái gọi là “dịch tự động” này, Ngọc cầm cả thư của John lẫn bản dịch thư mình ra Lý Thái Tổ. Tới chừng nghe anh chàng phiên dịch dịch xong, thì cô mới ngã ngửa người ra. Cũng may là cô chưa gửi thư đi chứ nếu không thì có lẽ “ông nói xuôi bà nói ngược”.
Một cộng tác viên thường xuyên dịch bài cho Chuyên đề ANTG, nói: “Tôi cũng đã thử ứng dụng phần mềm phiên dịch này nhưng kết quả thì quá tệ. Câu cú lủng củng, ngữ pháp sai bét, có những chữ nó không dịch được nên nó để nguyên văn.
Đọc xong bản dịch, và nếu để cho nó trở thành một bài báo hoàn chỉnh, thì ít nhất phải mất 3 tiếng sửa chữa, biên tập. Nhưng nếu mất 3 tiếng thì thà rằng dịch thẳng còn hơn”.
Anh Phạm Chí Hùng, thư ký văn phòng của một công ty vốn 100% nước ngoài, trụ sở đặt tại Bình Dương cho biết: “Trước đây, để soạn thảo một hợp đồng kinh tế bằng tiếng Anh, tôi phải mất cả nửa ngày. Nghe bạn bè giới thiệu phần mềm translate, tôi làm thử. Ai dè lúc dịch xong, tôi phải xé béng ngay đi vì nếu trình bản hợp đồng “dịch tự động” này lên cho sếp, tôi mất việc là cái chắc”.
Từ khi ngành công nghệ thông tin bùng nổ, đã có nhiều phần mềm phiên dịch được viết ra. Lấy thí dụ như phần mềm phiên dịch từ tiếng Anh sang tiếng Pháp và ngược lại chẳng hạn, Hãng MicroTech đã huy động gần 200 người, làm việc ròng rã suốt 3 năm mà trong đó, ngoài các lập trình viên, còn có hơn 50 nhà ngôn ngữ học Anh, Pháp, gần 40 nhà văn, nhà báo để chỉnh sửa từng chữ, từng câu để sao cho khi dịch, nó hoàn toàn phù hợp và chính xác với ngôn ngữ cần dịch về mặt nội dung, cũng như có tính văn học bởi lẽ người sử dụng không chỉ dùng phần mềm đó để dịch văn bản, tài liệu, thư từ mà còn dùng để dịch thơ, dịch tiểu thuyết.
Không thể phủ nhận sự đóng góp của “đại gia” Google vào kho tàng tri thức cho nhân loại nói chung, và cho người Việt
Nhưng giá mà trước khi tung ra phần mềm phiên dịch miễn phí này, Google mời các nhà ngôn ngữ học, các nhà văn, nhà thơ Việt cùng tham gia biên tập, chỉnh sửa thì kết quả sẽ không đến nỗi như tất cả những người đã từng sử dụng translate.google.com.vn phải phát biểu: “Dịch như thế thì thà rằng đừng dịch còn hơn”