Từ "bến tàu nô lệ" thành di sản thế giới

• Lời kêu cứu của các di sản thế giới
• Giữ bình yên vùng đất có hai di sản thế giới
• Gắn kết di sản thế giới trong khu vực để hút khách du lịch

Kể từ năm 1978 tới nay, mỗi năm, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) đều bổ sung vào danh sách Di sản thế giới thêm những "thành viên" mới. Năm nay, tại phiên họp lần thứ 41 tại Krakow (Ba Lan), UNESCO đã thêm 21 địa điểm mới vào danh sách, nâng tổng số di sản thế giới của tổ chức lên con số 1.073.

Trong số 21 địa điểm mới, không thể không nhắc tới Bến tàu Valongo ở Brazil, nơi hàng triệu nô lệ Châu Phi đặt bước chân đầu tiên vào Brazil trên những phiến đá của bến tàu này.

Bến tàu Valongo (tiếng Bồ Đào Nha: Cais do Valongo) là một bến tàu cũ nằm tại khu vực cảng Rio de Janeiro, giữa phố Coelho e Castro và Sacadura Cabral, thuộc tiểu bang Rio de Janeiro, Brazil.

Được xây dựng vào năm 1811, đây là nơi neo đậu và buôn bán nô lệ châu Phi cho đến năm 1831, sau khi lệnh cấm Buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương có hiệu lực. Tuy nhiên, nơi đây vẫn có các hoạt động buôn bán bí mật cho đến tận năm 1888. Trong suốt 20 năm hoạt động, có khoảng 500.000 - 1.000.000 nô lệ đã được đưa đến Valongo trong tổng số 4.900.000 nô lệ được đưa đến làm việc tại các đồn điền và hầm mỏ của Brazil. Năm 1843, bến tàu đã được tu sửa để đón Công chúa Teresa Cristina của Vương quốc Hai Sicilia, người đã kết hôn với Hoàng đế Pedro II của Brazil.

Sau sự kiện này, bến tàu Valongo được gọi là Cais da Imperatriz (Bến tàu Hoàng hậu). Từ năm 1850 đến 1920, khu vực xung quanh bến tàu cũ trở thành một khu vực bị chiếm đóng bởi những người nô lệ da đen hoặc những người tự do của một số quốc gia khác, nơi mà nhà thơ Heitor dos Prazeres (1898 - 1966) gọi là Pequena Africa (Tiểu châu Phi).

Giữa thập niên 1770, những chủ nô rời bãi biển Praia do Peixe, nay được gọi là Praca 15, và đem nô lệ ra bán tại phố Direita (nay là Phố 1º de Marco). Năm 1774, một đạo luật mới đã được thiết lập để chuyển thị trường nô lệ sang Valongo theo sáng kiến của Hầu tước của Lavradio, Dom Luís de Almeida (1610 - 1671) của Bồ Đào Nha, vị vương của Brazil. Ông cho rằng: "Phong tục của họ thật khủng khiếp. Họ tới bến cảng từ bờ biển châu Phi, rồi sau đó di chuyển vào thành phố thông qua các đường phố chính.

Điều đáng nói là họ không mặc gì và ẩn chứa vô số bệnh tật". Bất chấp việc thị trường buôn bán thay đổi, bến tàu vẫn chưa được xây dựng, và việc thay thế chính là nô lệ khi xuống tàu tại cảng thì ngay lập tức bị đưa bằng thuyền tới Valongo.

Năm 1779, việc buôn bán nô lệ cuối cùng đã chính thức rời về Valongo, nơi đạt đến đỉnh điểm vào năm 1808 với lượng nô lệ gần như tăng gấp đôi, từ 15.000 lên thành 30.000, sau sự phát triển của thành phố. Và đến năm 1811, bến tàu được xây dựng và việc các con tàu chở nô lệ đã hạ thủy tại Valongo. Từ năm 1811 đến 1831, có khoảng hơn nửa triệu nô lệ đã được đưa đến Valongo. Vào cuối những năm 1820, việc buôn bán nô lệ tại đây bước vào giai đoạn đỉnh cao. Rio de Janeiro trở thành một điểm buôn bán nô lệ quan trọng và Valongo là cửa ngõ chính cho những người da đen từ Angola, Đông và Trung Tây Phi trong khi các tàu tới Maranhao và Bahia đến từ Tây Phi và Guinea.

Năm 1831, buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương đã bị cấm dưới áp lực của Anh dẫn đến việc Valongo bị đóng cửa, buộc những lái buôn sau phải sử dụng những cảng bí mật để đưa nô lệ tới Brazil. Năm 1843, một cầu tàu dày 60cm được đóng trên bến Valongo để xây dựng một điểm neo đậu mới, dự định để đón tiếp công chúa Teresa Cristina, vợ tương lai của D. Pedro II. Bến tàu sau đó được đổi tên thành Cais da Imperatriz. Nhưng sau đó nó vẫn bị chôn vùi vào năm 1911, trong cuộc cải cách đô thị do thị trưởng Pereira Passos tiến hành.

Năm 2011, trong quá trình khai quật được thực hiện như là một phần của việc phục hồi các công trình trong khu vực cảng Rio de Janeiro, hai bến tàu Valongo và Imperatriz đã được phát hiện cùng một số lượng lớn búa và các dụng cụ lao động từ Congo, Angola và Mozambique. Viện Di sản lịch sử và nghệ thuật (IPHAN) và Chính quyền thành phố Rio de Janeiro đã gửi hồ sơ địa điểm khảo cổ của bến tàu Valongo vào Danh sách Di sản thế giới dự kiến của UNESCO.

Ngoài bến tàu Valongo, năm nay UNESCO đã tôn vinh thêm nhiều địa danh vào danh sách Di sản Thế giới mới gồm Khu vực Hồ (Lake District) của Anh với vẻ đẹp hoang sơ; khu công sự Works of Defence ở Venice của Italy được xây dựng từ thế kỷ 15 đến 17; quần thể 6 hang động thuộc bang Baden Wuerttemberg, miền Tây nước Đức; các mỏ khai thác bạc cổ ở Tarnowskie Gory miền Nam Ba Lan; 4 danh thắng ở Croatia gồm các bức tường cổ của thị trấn Zadar, Pháo đài St. Nicolas ở thị trấn Sibenik, Công viên quốc gia Paklenica và khu rừng sồi đặc biệt tại miền Bắc Velebit vốn trải dài trên lãnh thổ của 12 quốc gia.

Tại châu Á, các danh thắng được UNESCO vinh danh là Di sản Thế giới mới năm nay gồm Khu bảo tồn thiên nhiên Hoh Xil trên cao nguyên Tây Tạng và đảo Gulanyu xinh đẹp thuộc tỉnh Phúc Kiến đều thuộc Trung Quốc; Khu phức hợp đền thờ Sambor Prei Kuk của Campuchia; hòn đảo chỉ tồn tại sự sống của nam giới Okinoshima, cùng 3 bãi đá ngầm lân cận, và các đền thờ Kyushu, Munakata Taisha đều ở Nhật Bản; và thành phố lịch sử Ahmedabad thuộc bang Gujarat, miền Tây Ấn Độ...