Karate: Môn võ không cần Olympic để trở nên vĩ đại

Môn võ trường tồn

Lịch sử Karate bắt đầu từ khi nào, ở đâu là câu hỏi chưa có đáp án chính thức. Mặc dù những người bên ngoài Nhật Bản có xu hướng coi Karate là tinh hoa của Nhật Bản như sushi hay hoa anh đào - một môn tập luyện dường như trường tồn với thời gian mà truyền thống của nó được bao phủ bởi sự huyền bí của Thiền tông.

Nhiều yếu tố dễ nhận biết nhất của Karate, bao gồm cả đồng phục và thứ bậc chuyên môn được chỉ định bởi các đai màu phát sinh vào những năm 1920. Nhật Bản chính thức công nhận Karate là môn võ cách đây 88 năm. Và nguồn gốc của nó hoàn toàn không phải ở lục địa Nhật Bản: Nó được sinh ra ở quần đảo Okinawa, một “vương quốc” lâu đời có nền văn hóa chịu ảnh hưởng của Trung Quốc và vẫn duy trì bản sắc riêng cho đến ngày nay.

Cuộc hành trình dài của Karate để trở thành môn võ quốc tế được cho là đã bắt đầu từ những năm 1300, khi những học viên đầu tiên của võ thuật Trung Quốc tìm đường đến Okinawa, một vùng đất gồm các hòn đảo cận nhiệt đới được bao quanh bởi những bãi biển cát trắng nằm khoảng 640 km về phía nam của lục địa Nhật Bản, 800km từ Thượng Hải, và cách Seoul 1.240 km.

Quần đảo này thường được gọi là Vương quốc Ryukyu, với ngôn ngữ, trang phục, ẩm thực và nghi lễ tôn giáo riêng. Mối quan hệ văn hóa sâu sắc của nó với đất liền vẫn được duy trì ngay cả sau năm 1609, thời điểm Nhật Bản thu phục Okinawa.

Người dân Okinawa bị cấm mang kiếm, vì vậy các nhóm nam quý tộc trẻ tuổi ngầm được thành lập để cải tiến các loại chiến đấu không vũ trang như một cuộc kháng chiến bí mật, pha trộn giữa phong cách địa phương và Trung Quốc, và đôi khi, theo truyền thuyết địa phương, sử dụng nông cụ như lưỡi hái và gậy làm vũ khí.

Môn võ kết hợp này được gọi là karate, “tay Trung Quốc”. Không có đồng phục hoặc thắt lưng màu, không có hệ thống xếp hạng và không có phong cách hoặc chương trình giảng dạy tiêu chuẩn. Đào tạo tập trung vào kỷ luật tự giác. Mặc dù Karate có thể gây chết người, nhưng các võ sư nhấn mạnh sự kiềm chế và tránh đối đầu. Nguyên tắc hòa bình này sau đó sẽ được hệ thống hóa thành quy tắc “không tấn công trước”.

Miguel Da Luz, một quan chức tại Trung tâm Thông tin Karate Okinawa, mở cửa vào năm 2017 để quảng bá nguồn gốc của nghệ thuật địa phương cho biết: “Karate Okinawa chưa bao giờ là đánh bại đối thủ hay giành chiến thắng. Nó tập trung vào sự phát triển cá nhân và cải thiện tính cách. Điều này phản ánh tính cách của người dân Okinawa. Tâm lý của hòn đảo luôn hướng đến ngoại giao hơn là sử dụng vũ lực để giải quyết tranh chấp”.

Khi võ sư Gichin Funakoshi mang Karate vào đất liền giảng dạy vào năm 1922, không ít người Nhật Bản xem đây là “một môn võ ngoại đạo và man rợ”. Nhưng với lòng nhiệt thành và những thay đổi sáng tạo, Funakoshi bắt đầu nhắm mục tiêu vào các sinh viên đại học và nhân viên văn phòng, những người cởi mở và dễ tiếp thu hơn, đồng thời thu phục họ thay đổi suy nghĩ về Karate.

Để làm cho phong cách du nhập trở nên quen thuộc và hợp khẩu vị hơn, Funakoshi và những người theo ông đã áp dụng những cách trang trí của judo, bao gồm đồng phục tập luyện, thắt lưng màu và cấp bậc. Những thay đổi này giúp Funakoshi được người đời nhớ đến như là “Cha đẻ của Karate hiện đại”. Vào cuối đời, Funakoshi đã thành công trong việc thành lập Hiệp hội Karate Nhật Bản (JKA). Tổ chức được thành lập với mục đích đưa Karate trở thành môn võ thuật mang tầm quốc tế bằng cách gửi các giảng viên giỏi nhất để truyền thụ nó trên toàn cầu.

Sau khi Funakoshi qua đời vào năm 1957 ở tuổi 88, các học trò đã lập đền thờ ông ở chùa Engakuji, một quần thể chùa trên sườn núi rợp bóng cây gần bờ biển, cách Tokyo một giờ đi tàu về phía nam.

Cùng với đó, Karate âm thầm du nhập vào Mỹ và châu Âu với rất ít bối cảnh văn hóa. Raúl Sánchez-García, giảng viên về khoa học xã hội tại Đại học Bách khoa ở Madrid, đồng thời là tác giả của cuốn “Xã hội học lịch sử về võ thuật Nhật Bản”, cho biết: “Có những tưởng tượng của phương Tây về mọi môn võ thuật. Karate chứa đầy chủ nghĩa thần bí và những câu chuyện về các giáo phái bí mật, là một phần của tầm nhìn khuôn mẫu về “phương Đông”. Đặc biệt, các bộ phim xoay quanh những tưởng tượng về những anh hùng siêu phàm, một ông già 80 tuổi có thể đánh bại mười kẻ tấn công bằng tay không”.

Những viễn cảnh huyền ảo như vậy đã được truyền đến một lượng lớn khán giả qua các bộ phim về Lý Tiểu Long đầu những năm 1970 và “Cậu bé Karate” (1984). Ryan Hayashi, một huấn luyện viên người Nhật ở Đức với lượng người theo dõi quốc tế trên YouTube cho các lớp học của mình, cho biết: “Vào giữa những năm 80, bạn có thể xếp hàng trên đường phố tại các võ đường của Mỹ. “Các giáo viên giống như những ngôi sao nhạc rock. Nhưng mọi người không thực sự biết sự khác biệt giữa Karate, Taekwondo hay kungfu”.

Karate hiện là một ngành công nghiệp toàn cầu trị giá hàng tỷ đôla, với các võ đường ở các trung tâm đô thị từ Sydney đến Paris và một thị trường khổng lồ cho các thiết bị và lớp học. Và sự phổ biến của nó không có dấu hiệu chậm lại.

Không cần Olympic để trở nên vĩ đại

Vì sự phổ biến rộng rãi của Karate, thật đáng ngạc nhiên là môn võ này đã mất quá nhiều thời gian để đến Thế vận hội, trong khi Judo đã có tên trong danh sách từ năm 1964. Một lý do là Karate, đối với tất cả các môn phái riêng lẻ của nó, đã phải chịu những cuộc đấu đá nội bộ bất tận, khi không có cơ quan quản lý được công nhận thống nhất.

JKA ban đầu, được tạo ra bởi Funakoshi và các sinh viên của ông sau Thế chiến thứ hai, đã tan rã vào những năm 1990 với một loạt các cuộc đấu tranh pháp lý với các nhóm đối thủ và kết thúc tại Tòa án Tối cao Nhật Bản. Ngay cả cơ quan hiện được Ủy ban Olympic Quốc tế công nhận, Liên đoàn Karate Thế giới (WKF), cũng không nhận được sự ủng hộ toàn cầu.

Sự phân chia phản ánh tính chất linh hoạt của môn thể thao này. Có 4 phong cách Karate chính từ lục địa Nhật Bản, bao gồm cả phiên bản của Funakoshi, Shotokan, nhưng thực tế thì vạn hoa hơn nhiều. Nghĩa đen là hàng trăm phiên bản tồn tại. Những cuộc chia rẽ thường xuyên vẫn tiếp diễn, và hầu hết mọi võ sư đều thêm thắt các đòn thế mới vào sự phát triển cá nhân của mình.

Ngoài ra, Karate bị mang tiếng xấu, với khả năng chấn thương là rất cao. Cha mẹ và ông bà không muốn con cái của họ tham gia. Cho đến những năm 1990, các giải đấu hầu như không có luật lệ và có thể rất tàn bạo.

WKF đã đưa ra các quy định cho các cuộc thi Olympic nhằm hạn chế khả năng chấn thương và giúp khán giả dễ theo dõi hơn, chẳng hạn như tinh chỉnh hệ thống tính điểm và hạn chế sử dụng vũ lực quá mức: tấn công vào các vùng cơ thể dễ bị tổn thương như cổ họng và háng, các đòn đánh hở lòng bàn tay vào mặt hoặc các kỹ thuật ném nguy hiểm. Tuy nhiên, một số người cho rằng Karate quá “sặc sỡ” hoặc phản đối rằng quy trình tính điểm được đơn giản hóa chỉ để khiến nó trở nên “thân thiện với khán giả” hơn và dễ hiểu hơn đối với người xem truyền hình.

Các võ sư ở Nhật Bản lại chính là những người phản đối quyết liệt nhất khi Karate ra mắt Olympic tại Tokyo 20. “Karate sẽ giống Judo hơn, nó sẽ mất đi một số thứ”, họ tin như vậy khi các quy tắc được hệ thống hóa cho Thế vận hội.  Các võ sư truyền thống cho rằng việc chạy theo hào quang Olympic là sự phản bội tinh thần thực sự của Karate. Một số người thậm chí nổi giận với ý tưởng gọi Karate là một “môn thể thao”.

Chính vậy, việc Karate bị loại khỏi Olympic Paris 2024 ngay sau khi ra mắt ở Tokyo 2020 không khiến những người theo học môn võ này cảm thấy phiền lòng. Mà ngược lại, việc có hay không có mặt ở Olympic cũng không ngăn được dòng chảy phát triển của Karate trên toàn cầu.