Nâng tầm thể thao Việt Nam: Không thể chỉ tập trung vào vận động viên

Các HLV cũng xứng đáng được nhận đãi ngộ tốt

Nhiều năm qua, câu chuyện “cơm áo gạo tiền” luôn là rào cản vô hình kìm hãm khát vọng của những người làm nghề thể thao. Một thực tế xót xa là trong khi các quốc gia láng giềng như Indonesia hay Thái Lan sẵn sàng chi hàng tỷ đồng tiền thưởng cho một tấm HCV, thì tại Việt Nam, mức đãi ngộ cho cả VĐV lẫn HLV vẫn còn khá khiêm tốn. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, một luồng sinh khí mới đã xuất hiện khi Chính phủ quyết định thực hiện lộ trình tăng lương và phụ cấp mạnh mẽ cho lực lượng nòng cốt này.

Trước đây, thu nhập trung bình của nhiều HLV đội tuyển quốc gia - những người trực tiếp “nhào nặn” nên các nhà vô địch - chỉ duy trì ở mức 10-15 triệu đồng/tháng. Đây là con số quá thấp nếu đặt trong tương quan với áp lực công việc, thời gian xa gia đình và trách nhiệm nặng nề với màu cờ sắc áo. Theo chính sách mới, thu nhập của HLV trưởng đội tuyển quốc gia hiện đã được nâng lên mức 28-30 triệu đồng/tháng; các HLV đội tuyển khác cũng nhận mức 18-20 triệu đồng/tháng, chưa kể các khoản phụ cấp theo ngày tập trung.

Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là tăng thêm vài con số trong tài khoản, mà là sự thừa nhận xứng tầm đối với "chất xám" trên băng ghế huấn luyện. Khi nỗi lo về tài chính, sinh hoạt… được cởi bỏ, các HLV mới có thể toàn tâm toàn ý nghiên cứu chiến thuật, cập nhật xu hướng thế giới thay vì phải làm thêm nghề tay trái để mưu sinh. Đây chính là viên gạch đầu tiên để thể thao Việt Nam xây dựng một đội ngũ HLV chuyên nghiệp, có chiều sâu, đủ sức đối trọng với các đối thủ trong khu vực và châu lục. Nếu không có những người thầy giỏi được đãi ngộ xứng đáng, chúng ta không bao giờ có thể tạo ra những học trò xuất chúng ở tầm vóc Olympic.

Cùng với HLV, mức lương của VĐV đội tuyển quốc gia cũng ghi nhận mức tăng kỷ lục. Tiền công tập luyện dự kiến tăng từ 270.000 đồng lên 540.000 đồng/ngày. Nếu tính tổng cộng cả tiền công và tiền ăn (dinh dưỡng), một VĐV trọng điểm chuẩn bị cho ASIAD 20 có thể nhận mức đãi ngộ tương đương 25-30 triệu đồng/tháng. Đây là bước tiến vượt bậc, giúp rút ngắn khoảng cách đãi ngộ với các nước khu vực, tạo động lực để những tài năng như Trịnh Thu Vinh hay Phạm Quang Huy vững tâm hướng tới mục tiêu 5-6 HCV tại Nhật Bản vào tháng 9 sắp tới.

Bên cạnh tiền lương, tiền thưởng cũng đã được điều chỉnh. Trước đây, 1 tấm HCV Olympic sẽ nhận mức thưởng 350 triệu đồng. Con số này được tăng lên 10 lần, chạm mốc 3,5 tỷ đồng/HCV, rất ấn tượng. Chính sách đãi ngộ mới từ đầu năm 2026 không chỉ giúp ổn định cuộc sống mà còn tạo ra động lực lớn để giúp các VĐV cố gắng hơn trong hành trình chinh phục những đỉnh cao châu lục và thế giới.

Bịt kín “lỗ hổng” y học thể thao

Mặc dù chính sách tiền lương đã có những bước tiến dài, nhưng nhìn thẳng vào thực tế thi đấu tại ASIAD 19 hay SEA Games vừa qua, chúng ta cần phải thừa nhận rằng: Đãi ngộ cho VĐV và HLV là điều kiện cần, nhưng chưa phải là điều kiện đủ để nâng tầm thành tích. Một trong những điểm yếu lớn nhất của thể thao Việt Nam hiện nay chính là hệ thống y học thể thao và đội ngũ chuyên gia hỗ trợ, những người vốn vẫn đang đứng ngoài rìa của dòng chảy đầu tư trọng điểm.

Từ lâu, lãnh đạo Cục Thể dục Thể thao đã thẳng thắn thừa nhận: Hệ thống y học thể thao nước nhà chưa theo kịp yêu cầu của thể thao thành tích cao hiện đại. Tại các giải đấu lớn, hình ảnh các bác sĩ đội tuyển phải hoạt động quá tải, một mình phụ trách cho hàng chục VĐV đã trở nên quá quen thuộc. Khi số lượng nhân sự y tế không đủ, chúng ta chứng kiến những cảnh tượng xót xa: Các VĐV phải tự massage, xoa bóp và hồi phục cho nhau sau những giờ tập luyện vắt kiệt sức lực. Điều này không chỉ khiến ngành thể thao nhận đánh giá tiêu cực từ dư luận mà còn cực kỳ nguy hiểm về mặt chuyên môn, bởi việc xoa bóp, chăm sóc sai phương pháp có thể làm trầm trọng hơn các chấn thương tiềm ẩn.

Y học thể thao hiện đại không chỉ dừng lại ở việc chữa trị chấn thương, mà còn bao gồm vật lý trị liệu, hồi phục chức năng, dinh dưỡng chuyên biệt và tâm lý chiến. Ở các cường quốc thể thao như Nhật Bản hay Hàn Quốc, Singapore, mỗi VĐV trọng điểm thường có một ekip đi kèm bao gồm bác sĩ riêng, chuyên gia vật lý trị liệu và chuyên gia dinh dưỡng. Ngược lại, tại Việt Nam, chuyên gia vật lý trị liệu đúng nghĩa vẫn còn là một khái niệm xa xỉ ở nhiều bộ môn. Việc hồi phục không đúng cách, không kịp thời dẫn đến thực trạng VĐV dễ tái phát chấn thương, hoặc không thể đạt được trạng thái thể lực sung mãn nhất vào đúng thời điểm quan trọng.

Thành tích đỉnh cao là kết quả của một chuỗi cung ứng khoa học. Nếu VĐV là người thực hiện cú sút hay phát súng cuối cùng, thì đội ngũ y tế là những người đảm bảo “cỗ máy” con người đó vận hành không sai sót. Tại ASIAD 19, thể thao chỉ giành được 3 HCV, một phần nguyên nhân được chỉ ra là do công tác hồi phục thiếu hiệu quả. Mục tiêu 5-6 HCV tại ASIAD 20 sẽ mãi chỉ là giấc mơ trên giấy nếu chúng ta không có một cuộc “đại phẫu” trong công tác hậu cần.

Đầu tư cho y học thể thao cần được coi là đầu tư cho thành tích. Chúng ta cần thuê các chuyên gia vật lý trị liệu nước ngoài, những người có kiến thức và kinh nghiệm chuyên sâu, để đi cùng các đội tuyển trọng điểm như bơi lội, bắn súng hay điền kinh. Đồng thời, cần xây dựng các trung tâm hồi phục chất lượng cao ngay tại các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia (Nhổn, Thủ Đức, Đà Nẵng) với trang thiết bị hiện đại như bồn tắm đá, máy nén áp lực, và các thiết bị phân tích cơ học vận động…

Bên cạnh đó, mảng dinh dưỡng cũng cần sự bứt phá. Hiện nay, VĐV Việt Nam chủ yếu vẫn ăn theo thực đơn “nhà bếp tập thể”, thiếu sự cá nhân hóa cho từng nhóm cơ hay từng giai đoạn thi đấu. Một kình ngư cần lượng calo và thực phẩm bổ sung khác hoàn toàn một xạ thủ. Việc có chuyên gia dinh dưỡng thiết kế bữa ăn riêng lẻ cho từng VĐV trọng điểm là yêu cầu bắt buộc của thể thao thành tích cao chuyên nghiệp.

Cuối cùng, không thể bỏ qua vai trò của các chuyên gia tâm lý. Trong những môn thể thao như bắn súng, nơi tâm lý quyết định đến 90% thành bại, việc thiếu bác sĩ tâm lý là một thiếu sót chí mạng. Những xạ thủ như Trịnh Thu Vinh hay Phạm Quang Huy cần một người giúp họ giải tỏa áp lực từ những kỳ vọng của người hâm mộ trước mỗi phát bắn quyết định. Trước đây, xạ thủ huyền thoại Hoàng Xuân Vinh từng giành HCV Olympic khi anh thi đấu trong tâm lý thoải mái, không có nhiều kỳ vọng. Nhưng ở đấu trường SEA Games vốn có đẳng cấp thấp hơn, anh lại không thể hiện tốt do chịu nhiều áp lực.

Đã đến lúc khái niệm "nâng tầm thể thao Việt Nam" phải được hiểu một cách toàn diện hơn. Một tấm huy chương ASIAD không chỉ lấp lánh mồ hôi của VĐV, trí tuệ của HLV mà còn phải mang đậm dấu ấn của khoa học y học hiện đại. Chỉ khi nào chúng ta xây dựng được một hệ sinh thái hỗ trợ chuyên nghiệp, nơi VĐV chỉ việc tập trung thi đấu, còn mọi vấn đề về sức khỏe, dinh dưỡng và tâm lý đã có chuyên gia lo liệu, khi đó giấc mơ vươn tầm Olympic mới thực sự trở thành hiện thực bền vững. Nâng đãi ngộ cho con người là nước đi đúng, nhưng hãy để sự đầu tư đó lan tỏa đến cả những “người hùng thầm lặng” phía sau cánh gà.