Những gói thầu tiết kiệm thấp của “siêu nhà thầu” liệu có thất thoát ngân sách?

Liên tiếp trúng thầu

Trên địa bàn tỉnh Hải Dương, thời gian qua có nhiều phản ánh về những dấu hiệu sai phạm trong hoạt động đấu thầu. Nhiều doanh nghiệp liên tiếp trúng hàng hoạt gói thầu tại một đơn vị chủ đầu tư với mức tiết kiệm thầu cực thấp. Đặc biệt, dù liên tiếp triển khai các gói thầu có tổng giá trị lên đến hàng nghìn tỷ đồng trong vòng nhiều năm, nhưng các doanh nghiệp này lại có kết quả tài chính, lợi nhuận kinh doanh không cao, thậm chí thua lỗ, khiến gần như không phát sinh nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp, từ đó, không đóng góp nhiều cho ngân sách nhà nước.

Đơn cử, có thể kể đến như Công ty Cổ phần Xây dựng và Thương mại Phượng Hoàng (Công ty Phượng Hoàng) những năm gần đây liên tục trúng các gói thầu lớn tại địa bàn tỉnh Hải Dương. Theo đó, từ một doanh nghiệp có hoạt động chính là sản xuất bê tông và kinh doanh các phương tiện vận tải, những năm gần đây, đơn vị này đã tích cực tham gia hoạt động đấu thầu đầu tư công trên địa bàn tỉnh Hải Dương. Điều gây chú ý là doanh nghiệp này tham dự nhiều gói thầu lớn với tổng giá trị lên tới hơn 1.500 tỷ đồng, thậm chí có những gói thầu lên tới hơn 700 tỷ đồng, nhưng đều có đặc điểm chung là có tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách ở mức “siêu thấp”.

Các gói thầu có thể kể đến như, ngày 16/12/2021, Công ty Phượng Hoàng thực hiện gói thầu thi công xây dựng thuộc dự án: “Đầu tư xây dựng đường vành đai I” (đoạn từ xã Liên Hồng đến xã Ngọc Sơn) với giá dự toán gói thầu là 281,677 tỷ đồng. Giá trúng thầu của gói thầu này là 281,412 tỷ đồng, tiết kiệm được vẻn vẹn 264,784 triệu đồng cho ngân sách nhà nước, với tỷ lệ tiết kiệm khoảng 0,1%.

Hay, trong năm 2022, Công ty Phượng Hoàng cũng trúng nhiều gói thầu khác trên địa bàn tỉnh Hải Dương như vào ngày 12/1, công ty này liên danh với Công ty CP Xây dựng số 4 Hải Dương trúng gói thầu thi công xây dựng thuộc dự án: “Xây dựng Trường THCS Quyết Thắng” (giai đoạn 1). Giá trúng thầu là 40,289 tỷ đồng, so với giá dự toán gói thầu là 40,330 tỷ đồng, với việc tiết kiệm được 41,171 triệu đồng cho ngân sách nhà nước thì tỷ lệ tiết kiệm khoảng 0,1%. Với tỷ lệ tương tự, ngày 25/7, Công ty Phượng Hoàng tiếp tục trúng gói thầu thi công xây dựng nhánh nối QL.5, thuộc dự án “Xây dựng đường trục Đông - Tây trên địa bàn huyện Kim Thành”. Dự toán gói thầu là 73,571 tỷ đồng, giá trúng thầu là 73,400 tỷ đồng, tiết kiệm được 171,000 triệu đồng - tỷ lệ tiết kiệm khoảng 0,2%.

Gần đây nhất, công ty này trúng một gói thầu khá lớn tại Hải Dương. Ngày 3/10/2022, ông Nguyễn Hoài Long - Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Hải Dương đã ký quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu thực hiện gói thầu “Thi công xây dựng công trình giao thông thuộc dự án Đầu tư xây dựng đường trục Đông - Tây, tỉnh Hải Dương”. Công ty Phượng Hoàng tham gia gói thầu với vai trò liên danh phụ, giá dự toán gói thầu là 726, 293 tỷ đồng, giá trúng thầu là 721,936 tỷ đồng, tiết kiệm 4,356 tỷ đồng - tỷ lệ tiết kiệm chỉ đạt khoảng 0,6%.

Cũng tại Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Hải Dương, có một doanh nghiệp khác cũng liên tiếp trúng thầu với tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước rất thấp, thậm chí chỉ trong ít ngày trúng liền 3 gói thầu có giá trị lên đến hàng trăm tỷ đồng. Theo thông tin thống kê trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, từ khi thành lập (năm 2008), Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Vũ Bách (Công ty Vũ Bách) đã tham gia tổng cộng 70 gói thầu, trong đó trúng thầu 68 gói, trượt 2 gói. Tỷ lệ trúng thầu lên đến hơn 97%, gần như “bách chiến bách thắng”. Theo đó, tổng giá trị trúng thầu các gói mà doanh nghiệp này đã và đang thực hiện lên đến gần 1.123 tỷ đồng. Trong đó 9,57 tỷ đồng là các gói chỉ định thầu.

Tại Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Hải Dương, ngày 24/12/2021, Giám đốc Nguyễn Hoài Long đã ký Quyết định số 1659/QĐ-BQLDA phê duyệt trúng thầu Gói thầu số 05: Thi công xử lý cấp bách cống Nhạn tại K31+780 đê tả sông Luộc và tuyến đê tả sông Luộc đoạn từ K40+550 - K42+450, huyện Ninh Giang cho Công ty Vũ Bách. Giá trúng thầu là 14.564.626.000 đồng. Trong khi đó, giá gói thầu này được phê duyệt là 14.705.970.000 đồng, tức Công ty Vũ Bách đã trúng thầu với mức tiết kiệm là 0,96%.

Cũng trong ngày 24/12/2021, Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Hải Dương Nguyễn Hoài Long tiếp tục phê duyệt kết quả trúng thầu cho Công ty Vũ Bách tại Gói thầu số 08: Thi công xử lý cấp bách cống Thượng Đỗ tại K2+164 đê hữu sông Kinh Môn và cống Thiện Đáp tại K8+764 đê tả sông Rạng, huyện Kim Thành. Công ty Vũ Bách được phê duyệt kết quả trúng thầu theo Quyết định số 1659/QĐ-BQLDA ngày 24/12/2021. Tại gói thầu này, giá trúng thầu là 10.016.435.000 đồng, chỉ tiết kiệm vỏn vẹn 43.094.000 đồng, tỷ lệ tương ứng 0,4% cho ngân sách nhà nước.

Chỉ 6 ngày trước đó, Công ty Vũ Bách đã trúng gói thầu số 12: Thi công xây dựng đường gom đường sắt Hà Nội - Hải Phòng, huyện Kim Thành tại Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Hải Dương. Gói thầu có giá mời thầu là 31.986.266.000 đồng, thời gian thực hiện 295 ngày. Công ty Vũ Bách trúng thầu trong liên danh cùng Công ty TNHH Trường Thành. Giá trúng thầu mà liên danh này được phê duyệt là 31.692.051.000 đồng. Chỉ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước khoảng 294 triệu đồng, tức tỷ lệ tiết kiệm là 0,92%.

Một điểm đáng lưu ý với doanh nghiệp này, đó là dù liên tục trúng thầu trong nhiều năm qua, thậm chí có những gói thầu hàng trăm tỷ đồng, nhưng lợi nhuận của Công ty Vũ Bách lại rất thấp, gần như bằng 0. Cụ thể, lợi nhuận chỉ đạt vài chục triệu đến hơn 1 tỷ đồng trong giai đoạn 2018-2021. Việc lãi cực thấp khiến doanh nghiệp gần như không phải đóng thuế thu nhập cho ngân sách nhà nước. Thậm chí, năm 2017, Công ty Vũ Bách còn lỗ ròng 4,5 tỷ đồng. Lỗ lũy kế khiến vốn chủ sở hữu vào cuối năm chỉ đạt 96,1 tỷ đồng trong khi vốn điều lệ đã được nâng lên mức 100 tỷ đồng.

Hay, với trường hợp của Công ty Phượng Hoàng, dù triển khai nhiều gói thầu cần mức vốn lớn, năng lực lớn nhưng doanh nghiệp này lại nợ rất nhiều, tổng nợ phải trả vào cuối năm 2021 của công ty này đã lên đến gần 1.090 tỷ đồng, tăng 76% so với thời điểm 4 năm trước.

Quy mô thực hiện các dự án trúng thầu có giá trị rất cao khiến doanh thu của Phượng Hoàng cũng rất lớn, lên đến hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Sau khi giảm nhẹ vào năm 2018, doanh thu của công ty này đã liên tục tăng và đạt gần 770 tỷ đồng vào năm 2021. Dù vậy, công ty cũng chỉ lãi rất mỏng, vài tỷ đồng mỗi năm. Năm 2021, lợi nhuận của Phượng Hoàng tăng vọt so với cùng kỳ nhưng cũng chỉ vỏn vẹn 5,4 tỷ đồng. Tỷ suất lợi nhuận ròng chỉ 0,7% tức là 100 đồng doanh thu tạo ra chưa thu về nổi 1 đồng lãi. Điều này khiến doanh nghiệp không phải đóng nhiều thuế thu nhập doanh nghiệp cho ngân sách nhà nước.

Bà Mạc Thị Thúy Nhàn - Giám đốc, người đại diện pháp luật của Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Vũ Bách cho biết: “Trong số những gói thầu kí với Ban quản lý đầu tư xây dựng tỉnh Hải Dương, có gói thầu đã hoàn thành, hiện có 2 gói thầu chưa hoàn thiện. Gói thầu này xong sẽ gối gói thầu khác. Các gói thầu liên danh, công ty chỉ có một phần rất nhỏ. Như gói thầu cầu Đồng Việt là liên danh hơn 200 tỷ đồng, công ty chỉ gần 14 tỷ đồng. Có những gói thầu không hiệu quả, tôi vẫn phải đấu. Đấu để lấy tiền nuôi quân. Lỗ là phải bỏ tiền túi ra bù hoặc đi vay. Bao năm nay lỗ nhưng vẫn phải làm”.

Về việc công ty được mệnh danh là “siêu nhà thầu”, trúng 68/70 gói, bà Nhàn cho rằng đó toàn là những gói nhỏ. Doanh nghiệp phải làm giỏi, làm tốt mới có thể đấu trúng được. “Vì doanh nghiệp nhỏ, không đủ điều kiện tham gia nên bắt buộc phải đấu từng gói nhỏ. Công ty không sai phạm gì, không nợ thuế. Còn việc vay ngân hàng, có bảo lãnh của ngân hàng là điều pháp luật cho phép. Tôi không bao giờ bán công trình, ai cần làm còn cho quân ra cấp cứu để không bị chậm tiến độ” - bà Nhàn cho biết thêm.

Hoàn thiện hệ thống pháp luật, quản lý chặt chẽ hoạt động đấu thầu

Tại phiên họp ngày 24/5, kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV, để xây dựng Luật Đấu thầu và hoàn thiện hệ thống pháp luật về đấu thầu, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, quan điểm sửa Luật Đấu thầu là hài hòa quyền lợi của Nhà nước và thông thoáng, thuận lợi cho chủ đầu tư khi mua sắm, không để xảy ra tình trạng trục lợi. Đối với doanh nghiệp nhà nước thì vốn đi vay hay vốn tự có thì đều là vốn của Nhà nước. Do đó, theo Nghị quyết 12 thì doanh nghiệp nhà nước phải có trách nhiệm bảo toàn vốn và bảo đảm hoạt động theo cơ chế thị trường, lấy hiệu quả làm chính, đảm bảo tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm, cạnh tranh bình đẳng, hợp pháp.

Việc một số doanh nghiệp liên tục trúng thầu trong một thời gian ngắn với tỉ lệ tiết kiệm thấp liệu có dấu hiệu vi phạm Luật Đấu thầu hay không? Luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng: Việc vi phạm hay không còn dựa vào nhiều yếu tố, bởi khi lựa chọn nhà thầu, giá chỉ là một phần nhỏ trong tiêu chí, vì ngoài tiêu chí này còn có tiêu chí về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật chất lượng phù hợp với yêu cầu của gói thầu.

“Nguyên nhân giúp doanh nghiệp có thể trúng thầu với tỉ lệ “siêu tiết kiệm” có thể xuất phát từ điều kiện kinh tế - xã hội địa phương vùng thực hiện gói thầu không thuận lợi, lợi nhuận về kinh tế thấp, nên không thu hút đầu tư hoặc số lượng doanh nghiệp tham gia đấu thầu ít, hoặc quy mô gói thầu không lớn” - luật sư Tuấn cho biết.

Luật sư Tuấn cũng cho rằng, khi đánh giá hồ sơ năng lực của các nhà thầu, ta cần phải xem xét kỹ đến trường hợp gói đấu thầu rộng rãi thông thường. Đối với những gói thầu có ít đơn vị tham gia mà tỉ lệ tiết kiệm chỉ dưới 1%, hoặc có trường hợp chỉ 0% thì cần phải kiểm tra, xem xét lại một cách kỹ lưỡng, tránh tình trạng không khách quan, công bằng khi lựa chọn nhà thầu để từ đó xác định có dấu hiệu vi phạm pháp luật về đấu thầu hay không...