Trung Quốc: Xuất khẩu bùng nổ đầu năm 2026, vượt xa dự báo

Hoạt động thương mại của Trung Quốc khởi đầu năm 2026 với mức tăng trưởng vượt kỳ vọng, cho thấy nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vẫn duy trì sức chống chịu đáng kể bất chấp căng thẳng thương mại với Mỹ và những bất ổn địa chính trị toàn cầu. Theo số liệu do Hải quan Trung Quốc công bố ngày 10/3, trong hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của nước này tăng 21,8% so với cùng kỳ năm trước, cao vượt xa mức dự báo tăng 7,1% của các nhà kinh tế trong cuộc khảo sát của Reuters. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu cũng tăng 19,8%, cao hơn nhiều so với mức dự báo 6,3%.

Nhờ tăng trưởng mạnh ở cả hai chiều xuất và nhập khẩu, thặng dư thương mại của Trung Quốc trong hai tháng đầu năm đạt 213,6 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với mức 169,2 tỷ USD cùng kỳ năm ngoái và vượt xa dự báo khoảng 179,6 tỷ USD của thị trường. Trung Quốc thường gộp số liệu thương mại của tháng 1 và tháng 2 để giảm bớt biến động do kỳ nghỉ Tết Nguyên đán thay đổi thời điểm mỗi năm. Tuy vậy, ngay cả khi tính theo cách này, tốc độ tăng trưởng thương mại đầu năm nay vẫn được đánh giá là rất mạnh, đặc biệt khi so với mức tăng 6,6% ghi nhận vào tháng 12 năm ngoái.

Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu Trung Quốc là sự bùng nổ của lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là ngành bán dẫn. Theo dữ liệu hải quan, xuất khẩu bán dẫn của Trung Quốc trong hai tháng đầu năm tăng tới 66,5%, ghi nhận tốc độ tăng nhanh nhất trong hơn một thập niên. Giới phân tích cho rằng sự tăng trưởng này gắn liền với làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu, khiến nhu cầu đối với chip nhớ và linh kiện điện tử tăng nhanh.

Bên cạnh bán dẫn, nhiều sản phẩm công nghệ cao khác của Trung Quốc như pin lithium-ion, xe điện và tấm pin năng lượng mặt trời cũng tiếp tục ghi nhận nhu cầu lớn trên thị trường quốc tế. Nhiều chuyên gia cho rằng lợi thế về quy mô sản xuất và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh giúp Trung Quốc duy trì vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Đáng chú ý, không chỉ các ngành công nghệ tăng trưởng mạnh mà nhiều ngành sản xuất truyền thống của Trung Quốc cũng cho thấy dấu hiệu phục hồi. Xuất khẩu quần áo, dệt may và túi xách tăng trở lại sau khi từng suy giảm trong năm 2025 do cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia Đông Nam Á và Nam Á. Một số nhà phân tích cho rằng nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đang quay lại các lĩnh vực sản xuất có giá trị gia tăng thấp để tận dụng lợi thế quy mô và năng lực sản xuất.

Chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng giúp Trung Quốc giảm bớt tác động từ cuộc chiến thương mại kéo dài với Mỹ. Trong hai tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Trung Quốc sang ASEAN tăng 29,4%, sang Liên minh châu Âu tăng 27,8% và sang Hàn Quốc tăng khoảng 27%. Thương mại với ASEAN đạt hơn 1.240 tỷ nhân dân tệ, tiếp tục giữ vị trí đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc. Trong khi đó, kim ngạch thương mại song phương giữa Trung Quốc và Mỹ giảm gần 17% xuống còn 609,7 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 88,2 tỷ USD.

Các số liệu thương mại tích cực được công bố chỉ vài ngày sau khi Trung Quốc kết thúc kỳ họp chính sách thường niên “Lưỡng hội”. Tại sự kiện này, Thủ tướng Lý Cường cho biết nước này đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế khoảng 4,5-5% trong năm 2026, thấp hơn so với mục tiêu 5% của năm trước. Trong kế hoạch phát triển 5 năm mới, Bắc Kinh nhấn mạnh nhiệm vụ thúc đẩy đổi mới công nghệ và đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công nghiệp nhằm củng cố vị thế của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, môi trường thương mại quốc tế vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hiện mức thuế chung của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc ở khoảng 10% sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế mà Tổng thống Donald Trump áp đặt theo Đạo luật Quyền lực kinh tế khẩn cấp quốc tế. Dù vậy, các mức thuế khác áp dụng theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 và Điều 232 của Đạo luật Mở rộng thương mại năm 1962 vẫn còn hiệu lực đối với nhiều mặt hàng như thép, nhôm và xe hơi, với mức thuế có thể lên tới 100%.

Theo công ty phân tích China Briefing, do tồn tại nhiều loại thuế khác nhau nên mức thuế hiệu dụng đối với nhiều hàng hóa Trung Quốc xuất sang Mỹ vẫn gần 30%. Một chuyên gia thương mại nhận định: “Hệ thống thuế chồng chéo hiện nay khiến môi trường thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn còn nhiều bất ổn”.

Bên cạnh thương mại, các chỉ báo kinh tế khác của Trung Quốc cũng cho thấy dấu hiệu cải thiện. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của nước này tăng 1,3% trong tháng 2 so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức dự báo 0,8% của các nhà kinh tế và cũng là mức tăng mạnh nhất trong hơn ba năm. Sự phục hồi của lạm phát phần lớn được thúc đẩy bởi chi tiêu gia tăng trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài.

Dù vậy, triển vọng kinh tế toàn cầu vẫn là yếu tố quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu của Trung Quốc. Một số nhà kinh tế cảnh báo rằng căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông có thể tạo ra những rủi ro mới đối với thương mại toàn cầu. Việc eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng của thế giới - có nguy cơ bị gián đoạn có thể làm gia tăng chi phí năng lượng và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Mặc dù Bắc Kinh nhiều lần cam kết thúc đẩy tiêu dùng trong nước để cân bằng mô hình tăng trưởng, nhiều nhà kinh tế cho rằng xuất khẩu vẫn sẽ tiếp tục đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế Trung Quốc trong ngắn hạn.