Vận động viên kiếm tiền từ quảng cáo: Làm sao cho hợp lý?

Vận động viên kiếm tiền ngoài chuyên môn và nỗi lo của người hâm mộ

Trước đây, VĐV Việt Nam không quá chú trọng vào xây dựng hình ảnh, khai thác quảng cáo mà chủ yếu tập trung vào chuyên môn. Các nhãn hàng cũng ưa thích việc lựa chọn gương mặt đại diện thương hiệu là ngôi sao giải trí, thay vì VĐV. Nhưng kể từ kỳ tích Thường Châu năm 2018, mọi chuyện khác đi rất, rất nhiều. Lần đầu tiên, những cầu thủ U23 Việt Nam như Bùi Tiến Dũng, Quang Hải, Công Phượng, hay Xuân Trường trở thành những “gương mặt quốc dân” với sức hút vượt xa khỏi “biên giới” bóng đá.

Sự xuất hiện dày đặc của họ trên các biển quảng cáo, từ những nhãn hàng phổ thông đến các dòng sản phẩm cao cấp, đã thiết lập một tiêu chuẩn mới cho giá trị thương hiệu cá nhân của VĐV tại Việt Nam. Với mỗi hợp đồng quảng cáo, các cầu thủ có thể bỏ túi hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng, tùy theo nhãn hàng, thời hạn hợp đồng… Dĩ nhiên, khoản thu nhập này đã giúp nhiều cầu thủ đổi đời, có đời sống sung túc.

Đến năm 2026, sau thành công ở VCK U23 châu Á 2026 với tấm HCĐ cùng màn trình diễn cực kỳ ấn tượng, những ngôi sao U23 Việt Nam tiếp tục trở thành tâm điểm của sự chú ý. Đình Bắc, Trung Kiên, Khuất Văn Khang… lọt vào “mắt xanh” của các nhãn hàng. Điển hình nhất là trường hợp của tiền đạo Đình Bắc. Hình ảnh cầu thủ này xuất hiện tại một sự kiện thương mại ở trung tâm thủ đô Hà Nội, giữa vòng vây của rất đông người hâm mộ và lực lượng an ninh thắt chặt, đã tạo nên một cơn sốt truyền thông thực sự.

Đình Bắc khi ấy không còn là một cầu thủ bóng đá đơn thuần mà hiện diện như một ngôi sao giải trí hạng A. Chính hình ảnh này đã khơi mào cho 2 luồng tranh luận đối lập. Những người ủng hộ cho rằng đời cầu thủ vốn ngắn ngủi và rủi ro, việc họ tranh thủ kiếm tiền khi đang ở đỉnh cao phong độ là hoàn toàn hợp lý để bảo đảm tương lai. Ngược lại, những người khắt khe hơn lại lo ngại sự hào nhoáng hay ánh đèn sân khấu sẽ làm thui chột ý chí phấn đấu của một tài năng mới chỉ vừa bước qua độ tuổi đôi mươi, khi mà chuyên môn mới là thứ cần được ưu tiên hàng đầu. Bên cạnh đó, việc nhiều cầu thủ U23 Việt Nam lứa Thường Châu không vươn được đến đỉnh cao cũng khiến người hâm mộ lo lắng. Họ lo ngại những Đình Bắc, Trung Kiên, Văn Khang sẽ không chạm đến “trần” tiềm năng của mình.

Thực trạng này không chỉ bó hẹp trong môn thể thao vua. Những VĐV tiêu biểu ở các bộ môn khác như “cô gái vàng” điền kinh Nguyễn Thị Oanh hay trước đó là xạ thủ Hoàng Xuân Vinh sau kỳ tích HCV Olympic cũng trở thành những đại sứ thương hiệu sáng giá. Trong bối cảnh công nghệ số bùng nổ, các VĐV ngày nay còn chủ động hơn trong việc tìm kiếm thu nhập. Thay vì thụ động đợi nhãn hàng gõ cửa, nhiều người đã trở thành những nhà sáng tạo nội dung (content creator) thực thụ trên mạng xã hội. Họ chia sẻ về lối sống lành mạnh, thực hiện các chiến dịch tiếp thị liên kết (affiliated marketing) để bán hàng trực tuyến dựa trên uy tín cá nhân.

Việc một kình ngư hay một VĐV võ thuật livestream chia sẻ về thực phẩm bổ sung hay trang phục thi đấu đã trở nên quá quen thuộc với người hâm mộ. Đây là nỗ lực tự thân để cải thiện đời sống trong bối cảnh chế độ đãi ngộ cho các môn thể thao cơ bản đôi khi còn chưa tương xứng với công sức bỏ ra. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc “tận dụng danh tiếng” và “bào mòn hình ảnh” vẫn luôn là một sợi chỉ mong manh mà không phải ai cũng đủ tỉnh táo để nhận diện.

Bài toán cân bằng chuyên môn

Dưới góc nhìn tích cực, sự gia tăng thu nhập từ các hoạt động ngoài chuyên môn mang lại những lợi ích to lớn mà nếu biết cách khai thác, nó sẽ trở thành động lực thúc đẩy sự nghiệp của VĐV lên một tầm cao mới. Lợi ích đầu tiên và trực tiếp nhất chính là việc giải tỏa áp lực về “cơm áo gạo tiền”. Đối với nhiều VĐV xuất thân từ hoàn cảnh khó khăn, sự bảo đảm về tài chính giúp họ đạt được trạng thái tâm lý an tâm tuyệt đối. Khi không còn phải đau đầu vì gánh nặng sinh kế cho gia đình, họ có thể giải phóng hoàn toàn trí óc để tập trung cho các giáo án huấn luyện khắc nghiệt. Sự thoải mái về tinh thần là liều thuốc quý giá nhất giúp VĐV duy trì sự hưng phấn và khát khao chinh phục, thay vì thi đấu với tâm thế lo sợ cho tương lai mờ mịt sau khi giải nghệ.

Quan trọng hơn, nguồn tiền thu được từ quảng cáo thường được các VĐV chuyên nghiệp dùng để “tái đầu tư” cho chính mình. Thể thao đỉnh cao ngày nay là cuộc đua của khoa học và công nghệ. Với nguồn lực tài chính dồi dào, VĐV có thể tự chi trả cho những chế độ dinh dưỡng đặc biệt, mua sắm các loại thực phẩm chức năng cao cấp mà họ khó lòng sử dụng nếu chỉ dựa vào ngân sách nhà nước hay CLB.

Các VĐV cũng có kinh phí để thuê các chuyên gia hồi phục riêng, bác sĩ tâm lý cá nhân hoặc đầu tư các thiết bị công nghệ cao như máy nén ép lạnh, bồn sục điều trị tại nhà để đẩy nhanh quá trình hồi phục sau chấn thương. Việc chủ động đầu tư này giúp VĐV không chỉ duy trì đỉnh cao phong độ lâu hơn mà còn kéo dài tuổi thọ nghề nghiệp thêm nhiều năm. Thay vì bị bào mòn bởi thời gian, họ sử dụng chính nguồn thu từ sự nổi tiếng để gia cố thêm sức mạnh cho bản thân.

Tuy nhiên, mặt trái của đồng tiền luôn hiện hữu nếu VĐV thiếu đi sự định hướng và kỷ luật. Việc sa đà vào các buổi quay phim kéo dài đến tận đêm khuya, việc phải di chuyển liên tục giữa các sự kiện thương mại có thể trực tiếp phá vỡ nhịp sinh học và quỹ thời gian tập luyện của một VĐV. Khi tâm trí bị chia sẻ bởi các điều khoản hợp đồng hay lịch livestream, sự tập trung dành cho chiến thuật và kỹ thuật chuyên môn chắc chắn sẽ bị suy giảm. Để tránh tình trạng này, VĐV thực sự cần một đội ngũ hỗ trợ chuyên nghiệp phía sau. Đó phải là những người đại diện có tâm và có tầm, biết cách sàng lọc các hợp đồng phù hợp, xử lý các thủ tục pháp lý và quan trọng nhất là sắp xếp lịch trình một cách khoa học nhất. Các hoạt động thương mại phải được đặt dưới sự kiểm soát chặt chẽ, chỉ diễn ra vào những quãng nghỉ hoặc giai đoạn tiền mùa giải để tuyệt đối không ảnh hưởng đến phong độ thi đấu.

Suy cho cùng, thương hiệu cá nhân của một VĐV bền vững hay không đều phụ thuộc hoàn toàn vào giá trị chuyên môn của họ trên sân đấu. Nếu không có những bàn thắng, những kỷ lục hay những tấm huy chương, sự nổi tiếng sẽ nhanh chóng tan biến như mây khói và các nhãn hàng cũng sẽ rời bỏ họ. Sự “khéo léo” trong việc kiếm tiền của các VĐV Việt Nam hiện nay chính là việc hiểu rõ thứ tự ưu tiên: chuyên môn là gốc, thương mại là ngọn.

Khi biết cách nuôi dưỡng gốc rễ vững chắc bằng sự khổ luyện và kỷ luật, phần ngọn sẽ tự khắc đơm hoa kết trái. Một VĐV thông minh là người biết biến sức mạnh của đồng tiền thành đòn bẩy để nâng tầm sự nghiệp, khiến cho mỗi hợp đồng quảng cáo không chỉ mang lại giá trị vật chất mà còn góp phần lan tỏa những giá trị tích cực của thể thao đến với cộng đồng. Ngoài ra, họ cũng sẽ truyền cảm hứng, trở thành hình mẫu để các lứa VĐV trẻ hướng đến.