Vì sao Nhân dân tệ tăng giá so với USD?

Lập đỉnh 9 năm với USD nhưng yếu đi trước các đồng tiền chủ chốt

Theo dữ liệu từ CNBC, đồng nhân dân tệ (CNY) vừa đạt mức cao nhất trong vòng 9 năm so với đồng USD khi giao dịch quanh 7,118 CNY/USD. Tuy nhiên, đồng tiền này lại giảm giá so với hầu hết các đồng tiền chủ chốt, từ euro đến bảng Anh và yen Nhật khiến nhiều quốc gia như Ấn Độ và Mexico bày tỏ lo ngại. Diễn biến trái chiều này không phải ngẫu nhiên mà phản ánh chiến lược có chủ ý từ Bắc Kinh, dù đang tạo ra căng thẳng với các đối tác thương mại lớn.

Xu hướng nhân dân tệ mạnh lên so với USD nhiều khả năng sẽ tiếp diễn, khi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) liên tục nâng tỷ giá tham chiếu hàng ngày và chưa có dấu hiệu sớm cắt giảm lãi suất. Trong năm 2025, nhân dân tệ đã tăng khoảng 3% so với USD, trong bối cảnh đồng bạc xanh suy yếu gần 11% theo dữ liệu LSEG - mức giảm mạnh nhất trong hơn hai thập kỷ. Áp lực này đến từ việc kinh tế Mỹ tăng trưởng chậm lại, nợ công phình to và những bất ổn xung quanh chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump.

Trên thị trường ngoài đại lục, nhân dân tệ tuần này giao dịch gần mức cao nhất kể từ sau khi ông Trump tái đắc cử tháng 11/2024. Giới chuyên gia dự báo đồng tiền này có thể tăng giá tới 7 CNY/USD trước cuối năm nay, khi Bắc Kinh đẩy mạnh các biện pháp phục hồi kinh tế và khuyến khích đầu tư trong nước. Ngược lại, so với euro, bảng Anh và yen Nhật, nhân dân tệ đã giảm lần lượt 10%, 5% và 3%, khiến hàng hóa Trung Quốc cạnh tranh hơn tại các thị trường này trong bối cảnh xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục suy giảm vì căng thẳng thương mại.

Thị trường chứng khoán “nóng”, chính sách tiền tệ “lạnh”

Nhà kinh tế cấp cao Tianchen Xu của công ty Economist Intelligence Unit (EIU) dự báo sự trái chiều này sẽ tiếp tục duy trì. Ông Xu cũng nói thêm rằng việc nhân dân tệ giảm giá so với các đồng tiền khác sẽ “có lợi cho các nhà xuất khẩu Trung Quốc vì họ ngày càng xuất khẩu nhiều hơn sang các thị trường ngoài Mỹ”.

Thực tế, cơ cấu thị trường xuất khẩu của Trung Quốc đang có sự thay đổi mạnh mẽ với chưa đầy 10% hàng xuất khẩu của Trung Quốc trong tháng 8 có đích đến là Mỹ, giảm từ mức 15% vào năm ngoái. Trái lại, xuất khẩu của Trung Quốc sang các thị trường Đông Nam Á, EU, châu Phi và Mỹ Latin đồng loạt tăng.

Kỳ vọng nhân dân tệ tiếp tục tăng giá so với USD phản ánh đặt cược rằng Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) sẽ giảm lãi suất và lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đang giảm xuống. Lợi suất của Mỹ giảm làm chênh lệch lợi suất với trái phiếu chính phủ Trung Quốc, theo đó làm gia tăng sức hấp dẫn của các tài sản Trung Quốc. Cùng với đó, nỗ lực kích thích nền kinh tế Trung Quốc cũng khiến các tài sản của nước này trở nên hấp dẫn hơn, đẩy mạnh hơn xu hướng tăng giá của nhân dân tệ so với USD.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của thị trường chứng khoán Trung Quốc đang đặt PBOC vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Chỉ số CSI 300 đã tăng 43% kể từ đáy tháng 9/2024, nhờ dòng vốn mạnh từ các quỹ nhà nước và sự tham gia ồ ạt của nhà đầu tư nhỏ lẻ rút tiền tiết kiệm để đổ vào cổ phiếu. Nếu PBOC hạ lãi suất lúc này, nguy cơ bong bóng chứng khoán tương tự giai đoạn 2014-2015 có thể tái diễn. Ngược lại, nếu giữ nguyên, tăng trưởng kinh tế có nguy cơ suy giảm thêm.

Đang có nhiều ý kiến lo ngại rằng đợt tăng điểm mạnh gần đây của chứng khoán Trung Quốc là do tình trạng dư thừa thanh khoản. Kể từ mức đáy thiết lập vào tháng 9/2024, chỉ số CSI 300 của chứng khoán Trung Quốc đến đầu tuần này đã tăng 43% nhờ hoạt động mua vào của các quỹ được nhà nước hậu thuẫn và một làn sóng nhà đầu tư nhỏ lẻ rút tiền tiết kiệm để rót vào cổ phiếu.

Lợi thế xuất khẩu nhưng căng thẳng thương mại gia tăng

Diễn biến tỷ giá hiện nay trái ngược với quan điểm đầu năm rằng Bắc Kinh sẽ làm suy yếu nhân dân tệ so với USD để bù đắp ảnh hưởng thuế quan Mỹ. Một báo cáo của Goldman Sachs đầu tháng 9 nhận định, việc nâng tỷ giá tham chiếu hàng ngày có thể được coi là “cử chỉ thiện chí” của Bắc Kinh trong đàm phán với Washington, khi chính quyền ông Trump coi đồng USD yếu hơn là ưu tiên kinh tế. Ngân hàng này cũng dự báo nhân dân tệ tại thị trường đại lục có thể đạt mức 7 CNY/USD vào trước cuối năm 2025.

Dù vậy, theo nhà kinh tế trưởng Larry Hu của ngân hàng đầu tư Macquarie, Trung Quốc đang lo ngại căng thẳng với các đối tác khác khi nhân dân tệ mất giá mạnh so với nhiều đồng tiền chủ chốt. Ông cho biết tỷ giá hối đoái thực tế của nhân dân tệ - thước đo sức cạnh tranh sau khi điều chỉnh lạm phát đã giảm xuống mức thấp nhất từ tháng 12/2011. Điều này giúp hàng hóa Trung Quốc rẻ hơn, nhưng đồng thời làm thặng dư thương mại của Bắc Kinh với nhiều nước gia tăng.

Việc nhân dân tệ giảm giá như vậy giúp giá hàng hóa Trung Quốc trở nên rẻ hơn ở các thị trường xuất khẩu của nước này, từ đó dẫn tới mất cân đối thương mại gia tăng và gây căng thẳng trong quan hệ giữa Bắc Kinh với các đối tác thương mại chính như Ấn Độ.

Ấn Độ đã kêu gọi các nền kinh tế mới nổi BRICS hành động khi thâm hụt thương mại với Trung Quốc đạt 77,7 tỷ USD trong 8 tháng đầu năm, tăng 16% so với cùng kỳ 2024. Mexico cũng đề xuất nâng thuế nhập khẩu ôtô từ châu Á, đặc biệt là từ Trung Quốc, từ 20% lên 50% để bảo vệ sản xuất trong nước.

Ông Stephen Jen, Giám đốc điều hành Eurizon SLJ Capital, nhận định Bắc Kinh đã tận dụng sự yếu đi của USD để khiến nhân dân tệ vừa mạnh hơn so với bạc xanh, vừa yếu hơn so với các đồng tiền khác - một dạng “phá giá cơ hội”. Theo ông, một đồng nhân dân tệ được định giá hợp lý hơn có thể giúp Trung Quốc cải thiện quan hệ quốc tế, nhưng phản ứng từ Ấn Độ, Mexico và nhiều đối tác khác cho thấy Bắc Kinh đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn trong việc cân bằng lợi ích kinh tế và ngoại giao.