An ninh tài chính - tiền tệ trong "Cơn bão thế kỷ"
Năm 2008 thế giới nổi lên những đợt sóng to gió lớn của nạn lạm phát và giá cả nhiên liệu, lương thực tăng cao. Kinh tế nhiều nước chao đảo. Nhưng đến khi “quả bong bóng” tín dụng bất động sản ở Mỹ vỡ tung, "cơn bão tài chính thế kỷ" bùng phát và lan rộng khắp toàn cầu. Người ta đã lo ngại nguy cơ về "các cuộc xung đột tiền tệ" có thể xảy ra. An ninh tài chính - tiền tệ trở thành mối quan tâm hàng đầu của thế giới.
"Mạnh vì gạo bạo vì tiền", giàu có đến như nước Mỹ, nhiều tiền như các ngân hàng Mỹ thế mà cũng có nhà băng to đùng bị sụp đổ. Ngày 15/9/2008, ngân hàng lớn thứ tư nước Mỹ Lehman Brothers có lịch sử "oai hùng" 158 năm đệ đơn phá sản. Còn ngân hàng lớn thứ ba của nước này là Merrill Lynch phải bán cho Ngân hàng Bank of
Tiếp đó, Chính phủ Mỹ giải cứu khẩn cấp Tập đoàn bảo hiểm lớn nhất thế giới AIG với một khoản kinh phí lên tới 85 tỉ USD. Ba "quả bom tấn" này làm rung chuyển Phố Wall và chấn động mạnh đến nền tài chính toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, các nhà lãnh đạo kinh tế hàng đầu của nước Mỹ mất ăn mất ngủ và tìm cách "giải cứu" nền tài chính đang bị lâm nguy. Sau hơn nhiều ngày tranh cãi kéo dài thâu đêm và nhiều lần rơi vào bế tắc, "kế hoạch 700 tỉ USD" đã được Quốc hội Mỹ thông qua nhưng phải tới hai lần bỏ phiếu ở Hạ viện.
Chưa hết, đến cuối năm 2008, tiếp theo các định chế tài chính khổng lồ như Bear Stearns, Fannie Mae, Freddie Mac, Chính phủ Mỹ lại phải tung phao cứu hộ cho Citigroup, ngân hàng có mạng lưới dịch vụ lớn nhất thế giới.
Quyết định này được đưa ra sau khi cổ phiếu của Ngân hàng Citigroup mất đến 87% giá trị trong vòng một năm. Tính theo thị trường, giá trị của Citigroup đã giảm từ 270 tỉ USD năm 2006 xuống còn 20,5 tỉ đến khi Chính phủ Mỹ ra tay cứu. Ngân hàng này có chi nhánh ở 107 nước với đội ngũ nhân viên khoảng 300 nghìn người.
Bộ Tài chính Mỹ đầu tư 20 tỉ USD để mua cổ phiếu ưu đãi của ngân hàng này. Bộ Tài chính và Cơ quan Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FEDIC) cũng đứng ra bảo lãnh cho các khoản nợ xấu có tổng giá trị lên đến 306 tỉ USD trong sổ sách của Citigroup. Nền kinh tế Mỹ đã chính thức bước vào giai đoạn suy thoái.
Các nước có nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Đức, Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga… đều bị tác động của cuộc khủng hoảng này. Thị trường tài chính, ngân hàng, chứng khoán ở nhiều nước khác cũng bị sụt giảm nghiêm trọng. Không chỉ tác động về mặt kinh tế, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bắt nguồn từ Mỹ ảnh hưởng đến chính trị và xã hội của nhiều quốc gia. Mặc dù được dự báo là ít chịu ảnh hưởng trực tiếp từ cuộc khủng hoảng tài chính đang lan rộng hiện nay, song các nước nghèo nhất thế giới vẫn khó tránh khỏi những tác động tiềm ẩn đến viện trợ cũng như hoạt động thương mại hai chiều.
Giới nghiên cứu cho rằng, so với cuộc đại khủng hoảng 1929-1933, cuộc khủng hoảng tài chính lần này có quy mô tương đương, nhưng mức lây lan lớn hơn rất nhiều và có những vấn đề khác sự kiện tương tự ở thế kỷ trước. Điều này là do những nguyên nhân như bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng và sự phát triển mạnh mẽ của xã hội thông tin.
 |
| Đồng euro ngày càng có vị thế trên thị trường so với đồng USD. |
Sau cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á cách đây một thập niên, khái niệm "an ninh tài chính - tiền tệ" lại được đề cập và nghiên cứu sâu rộng hơn. Có thể hiểu rằng, an ninh tài chính - tiền tệ là sự bảo đảm cho hệ thống tài chính - tiền tệ hoạt động an toàn, có hiệu quả, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội và sự ổn định an ninh của mỗi quốc gia.
An ninh tài chính - tiền tệ là một bộ phận cấu thành của an ninh kinh tế. Bảo vệ an ninh tài chính - tiền tệ là việc thực hiện những nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh giữ vững sự an toàn các hoạt động của hệ thống tài chính - tiền tệ.
Ở mỗi nước, an ninh kinh tế - trong đó có an ninh tài chính - tiền tệ là những thành tố quan trọng của an ninh quốc gia. An ninh tài chính - tiền tệ có mối quan hệ biện chứng với các lĩnh vực an ninh khác trong an ninh kinh tế cũng như nhiều lĩnh vực an ninh quân sự, an ninh chính trị…
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế là xu thế phổ biến, an ninh tài chính - tiền tệ cũng phải chịu những tác động của hệ thống tài chính quốc tế, nhất là trong những thời kỳ có nhiều biến động như hiện nay.
Thực tiễn cho thấy tư duy lý luận có sự phát triển trên cơ sở kế thừa những kết quả nghiên cứu của tiền nhân. Có một thực tế là ở phương Tây, giờ đây người ta lại một lần nữa thán phục thiên tài của Karl Marx khi vạch rõ bản chất bất ổn của chủ nghĩa tư bản. Cuộc khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008 cho thấy những khuyết tật của kinh tế thị trường tự do mà chủ nghĩa tư bản cổ vũ phát triển sau những năm tháng tự cho là đã hoàn thiện.
Mặc dù hệ thống tài chính Bretton Wood bị sụp đổ từ năm 1971, nhưng do kinh tế Mỹ vẫn chiếm thế chủ đạo trong nền kinh tế thế giới nên đồng đôla Mỹ vẫn là phương tiện thanh toán và phương tiện dự trữ quan trọng trong hệ thống tài chính quốc tế.
Các định chế tài chính quốc tế lớn như IMF (Quỹ Tiền tệ quốc tế) và WB (Ngân hàng Thế giới) lần này cũng không đủ sức để "giải cứu" cuộc khủng hoảng. Một số nước như
Có một điều mà chúng ta có thể bớt lo lắng là sự phản ứng nhanh chóng nhằm ngăn chặn cơn bão tài chính đang diễn ra từ hầu hết các nước trên thế giới. Những biện pháp khẩn cấp "giải cứu" mang tính chất quốc tế cũng tăng lên và có hiệu quả hơn trước.
Các nước đã nhanh chóng rút ra những bài học từ cuộc khủng hoảng tài chính lần này như tăng cường quản lý hoạt động ngân hàng, tín dụng, nâng cao hiệu quả quản lý và sự can thiệp kịp thời của Nhà nước, định hướng tiêu dùng của xã hội theo chiều tích cực…
"Kế hoạch hành động nhanh" của Hội nghị Thượng đỉnh tài chính nhóm G-20 tại Washington - Mỹ trung tuần tháng 11-2008 (gồm 20 quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất thế giới, chiếm 85% nền kinh tế toàn cầu), nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, thống nhất quan điểm về việc cần phải có các biện pháp thúc đẩy tăng trưởng, có các quy định phù hợp đối với thị trường tài chính với sự tham gia ngày càng lớn và quan trọng của những nền kinh tế mới nổi lên. Các nước đã nhất trí rằng thế giới cần có một cơ cấu tài chính mới để thích ứng với thế kỷ XXI.
 |
| Xuất khẩu của Việt Nam cũng chịu một phần tác động của tình hình tài chính thế giới sau khi gia nhập WTO. |
Ngân hàng trung ương các nước đã ra tay, quyết định hạ lãi suất, bơm tiền kích cầu để ngăn chặn sự sụp đổ của kinh tế. Đó là một trong những giải pháp cần thiết để bảo đảm an ninh tài chính - tiền tệ ở cấp độ quốc gia và có tác động tích cực đến tài chính toàn cầu. Hàng ngàn tỉ USD, euro… dự trữ đã được đem ra sử dụng.
Đối với Việt Nam, khủng hoảng tài chính - tiền tệ toàn cầu năm 2008 đã tác động không nhỏ đến sự ổn định của an ninh tài chính - tiền tệ nói riêng và tốc độ tăng trưởng của kinh tế. Những dòng vốn lưu chuyển lòng vòng từ chứng khoán sang bất động sản, rồi vàng và lại chui vào các ngân hàng.
Cái không may cho Việt
Thể hiện rõ nhất là kim ngạch xuất khẩu giảm vì sức mua của các nước trên thế giới giảm đáng kể. Theo số liệu chính thức của Tổng cục Thống kê, kim ngạch xuất khẩu tháng 11/2008 tiếp tục đà suy giảm và đã xuống dưới ngưỡng 5 tỉ USD/tháng. Đây là tháng thứ ba liên tiếp kim ngạch xuất khẩu suy giảm…
Nhưng dường như trong cái rủi lại có cái may. Đây là tiếng chuông cảnh báo và là bài học để chúng ta củng cố và xây dựng một nền tài chính - ngân hàng lành mạnh, làm bà đỡ cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Mặt khác chúng ta cũng có thể học hỏi những kinh nghiệm thực tiễn trong quản lý và điều hành nền tài chính quốc gia, chuẩn bị các phương án và giải pháp tốt hơn để đối phó với những tình huống xấu, phòng ngừa và ngăn chặn ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính trong tương lai