Bảo tồn, phát triển những vùng đất ngập nước tại đồng bằng sông Cửu Long

• Sẽ thả voọc về Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng có những diện tích đất ngập nước mặn, nước ngọt tương đối lớn. Tuy nhiên trước tác động từ phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH), sự thay đổi lưu lượng nguồn nước phía thượng nguồn sông Mê kông, biến đổi khí hậu… đang làm cho các thảm thực vật, động vật, thủy sản tại các vùng đất ngập nước bị suy kiệt. 

Những năm gần đây, song song với việc bảo tồn, phát triển bền vững đa dạng sinh học, ngành chức năng các địa phương vùng ĐBSCL, trong đó có lực lượng Công an, đã quan tâm đến khôi phục lại diện tích đất ngập nước nhằm chống xói lở; tạo bãi thức ăn thu hút chim, cò cũng như sinh kế cho người dân…

Sóc Trăng có 72km bờ biển, 22km cửa sông, nằm bên bờ sông Hậu, tiếp giáp biển Đông, được bao phủ bởi đai rừng phòng hộ ven biển với hệ sinh thái rừng phong phú; có giá trị to lớn về đa dạng sinh học; cải tạo môi trường; chống xói lở; ứng phó với BĐKH và an ninh quốc phòng. 

Thời gian qua, tỉnh Sóc Trăng không ngừng triển khai các chương trình, dự án trồng rừng. Vì vậy, diện tích rừng nói chung, rừng phòng hộ ven biển nói riêng không ngừng tăng lên, góp phần tạo hành lang che chắn bảo vệ đê biển, hạn chế xói lở, ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH).

Theo Chi cục Kiểm lâm (CCKL) tỉnh Sóc Trăng, đến nay tỉnh có trên 7.355ha rừng phòng hộ (rừng ngập mặn). Thời gian qua, được sự quan tâm hỗ trợ từ các cấp, các ngành trong việc triển khai dự án bảo vệ, phát triển rừng phòng hộ ven biển giai đoạn 2011-2020; dự án trồng mới, phục hồi và bảo vệ rừng ngập mặn nhằm thích ứng với BĐKH; dự án chống xói lở, gây bồi trồng cây ngập mặn chống xói lở bảo vệ đê biển… năm 2019 tỉnh trồng thêm được 243ha rừng phòng hộ. 

Nếu như năm 2016 tỉnh chỉ có 10.653ha diện tích đất có rừng thì đến cuối năm 2019 đã tăng lên 16.258ha, trong đó diện tích rừng phòng hộ ven biển là 7.355ha. Sóc Trăng được đánh giá là địa phương thực hiện tốt nhất công tác giữ gìn, phát triển, mở rộng diện tích trồng rừng phòng hộ của cả nước, trong đó có sự góp sức của tuổi trẻ Công an tỉnh Sóc Trăng.

Song song với việc mở rộng diện tích rừng phòng hộ chắn sóng, lấn biển, ngành chức năng, chính quyền địa phương cũng tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, giao khoán bảo vệ rừng phòng hộ ở huyện Trần Đề, Cù Lao Dung và thị xã Vĩnh Châu cho các hộ dân. 

Việc làm này nhận được sự đồng thuận, ủng hộ rất cao từ cộng đồng dân cư sống gần rừng. Đây được xem là một trong những giải pháp hiệu quả của Sóc Trăng trong việc bảo vệ, phát triển vùng đất ngập nước và rừng ngập mặn. 

Ông Trần Trọng Khiêm, Chi cục trưởng CCKL Sóc Trăng cho rằng, việc giao khoán bảo vệ, chăm sóc rừng, khoanh nuôi tái sinh rừng không chỉ hạn chế được nạn chặt phá rừng trái phép, duy trì ổn định diện tích rừng trên các lâm phần được giao khoán, mà còn góp phần nâng cao đời sống của hộ gia đình nhận khoán; tạo động lực để họ tích cực tham gia bảo vệ rừng...

Bên cạnh đó, CCKL Sóc Trăng còn phối hợp với các địa phương thành lập các Tổ đồng quản lý để bảo vệ rừng, tạo sinh kế cho người dân (người dân tham gia tự nguyện, không hưởng lương, được hưởng lợi dưới tán rừng). 

Là thành viên nhóm đồng quản lý rừng ngập mặn ở ấp âu Thọ B, xã Vĩnh Hải, thị xã Vĩnh Châu, ông Thạch Soal cho biết, cách đây 20 năm, bãi bồi ven biển xã Vĩnh Hải cây cối thưa thớt, nhiều nơi bị sóng biển đánh vào cuốn trôi tài sản. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm tỉnh triển khai mô hình đồng quản lý rừng thì diện tích rừng không ngừng được tăng lên, tạo vành đai chắc chắn bảo vệ tài sản cho người dân. 

“Nếu như năm 2009, thời điểm triển khai mô hình này chỉ có 115ha rừng ngập mặn thì đến nay đã tăng lên đến 370ha. Không chỉ vậy, khi diện tích rừng được mở rộng, phát triển xanh tốt thì nguồn lợi thủy hải sản dưới các tán rừng cũng tăng. Những thành viên tham gia mô hình đồng quản lý rừng được vào khai thác củi, thủy hải sản… góp phần cải thiện cuộc sống”, ông Thạch Soal nói…

Tại vùng đệm Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Lung Ngọc Hoàng (Hậu Giang) hiện có hàng trăm hecta đất ngập nước. Tuy nhiên, những năm gần đây do người dân mở rộng sản xuất, thâm canh tăng vụ, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khiến cho sinh cảnh, đa dạng sinh học nơi đây bị suy kiệt vì chất lượng nguồn nước thay đổi. Phía trong KBTTN Lung Ngọc Hoàng cũng có nhiều thay đổi do các khu đất ngập nước phải thực hiện công năng tích trữ nước phục vụ phòng cháy chữa cháy rừng. 

“Nhiều năm nay, hàng trăm hecta đất ngập nước tại KBT phải thực hiện chức năng lưu trữ nước, nên không được cải tạo, cỏ mọc um tùm làm cho các loài thủy sinh suy giảm, nhiều loài chim, cò đã di cư đến nơi khác sinh sống”, ông Nguyễn Văn Bé, Trưởng Phòng da dạng sinh học KBTTN Lung Ngọc Hoàng, chia sẻ.

Tại Vườn Quốc gia (VQG) Tràm Chim (Đồng Tháp), trong những năm gần đây, ảnh hưởng của BĐKH đang làm cho nhiệt độ ngày càng tăng, dẫn đến tình trạng nguồn nước bị cạn kiệt, ảnh hưởng đến điều kiện sống của một số loài chim di cư, đặc biệt là Sếu đầu đỏ vì thiếu bãi ăn. 

Theo TS Dương Văn Ni (Trường Đại học Cần Thơ), một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến đa dạng sinh học của VQG Tràm Chim là thay đổi hệ sinh thái. Việc thay đổi hệ sinh thái là do ở VQG Tràm Chim nước trao đổi chỉ qua các cống, thời gian khô giảm, thời gian ngập gần như quanh năm, cây tràm xâm lấn tất cả các quần xã khác, chất hữu cơ chưa phân hủy tích tụ nhiều hơn trên mặt đất và trong kênh, rạch là điều kiện để các loài ngoại lai phát triển…

Ông Nguyễn Hoàng Minh Hải, Trưởng phòng Khoa học và Hợp tác Quốc tế VQG Tràm Chim cho biết, thời gian tới, ngoài việc giữ nước, quản lý tốt mực nước tạo môi trường sống cho các thảm thực vật, thì VQG Tràm Chim cũng đã đề xuất phục hồi 450ha lúa ma tạo nguồn gen và phục vụ phát triển du lịch. Đồng thời phục hồi khoảng 90ha đất ngập nước tạo bãi cho loài cỏ năn kim phát triển làm thức ăn thu hút Sếu đầu đỏ.