Cần chiến lược đầu tư “thượng nguồn” cho ngành thép Hải Phòng

Theo đánh giá của Bộ Công nghiệp và Tổng Công ty Thép Việt Nam thì Hải Phòng hoàn toàn có thể phát triển mạnh và trở thành trung tâm sản xuất thép của cả nước. Song thực tế, công suất thật của các doanh nghiệp bình quân chỉ đạt 700-800 nghìn tấn/năm.

Trong 2 năm gần đây, sản lượng thép Hải Phòng chưa đạt yêu cầu, giá trị sản xuất công nghiệp ngành Thép chỉ tăng hơn 19% (chiếm 12-13% so với tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp toàn thành phố).

Các doanh nghiệp sản xuất thép lớn như Công ty cổ phần Thép Cửu Long (công suất thiết kế 1,3 triệu tấn/năm), Việt Ý (500.000 tấn/năm), Nam Đô (300.000 tấn/năm), Đình Vũ (200.000 tấn/năm)... giá trị sản xuất trong 6 tháng cuối năm 2006 chỉ còn tăng ở mức trên 10% (giảm từ 8-9% so với những năm trước đó).

Yếu về năng lực cạnh tranh sản xuất

Nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp nhất cho 16 doanh nghiệp sản xuất thép là còn yếu về năng lực cạnh tranh, khai thác nguồn phôi phục vụ sản xuất. Theo các chuyên gia ngành Thép thì lĩnh vực sản xuất thép xây dựng phải nhập khẩu trên 80% lượng phôi, lĩnh vực luyện phôi thép phải nhập khẩu hơn 90% nguyên liệu.

Tuy cái khó cho doanh nghiệp không có lượng phôi ổn định, nhất là Chính phủ đang có quyết định không cho phép nhập khẩu tàu cũ về phá dỡ vì ảnh hưởng môi trường, nhưng các doanh nghiệp lại không chủ động sản xuất phôi. Trừ một số doanh nghiệp đã khai thác nguồn quặng trong nước và cả nhập khẩu để sản xuất phôi thép như Công ty cổ phần Thép Cửu Long (sản xuất 700.000 tấn/năm)... còn lại các doanh nghiệp đều bị động nguồn nguyên liệu.

Chưa kể, thép xây dựng của Hải Phòng dường như cung đã vượt cầu, trong khi thép tấm phục vụ công nghiệp đóng tàu chưa đáp ứng được bao nhiêu. Nếu sản xuất thép tấm cần phải đầu tư lớn, phôi tốt và thiết bị hiện đại, thì cả 3 yếu tố trên các doanh nghiệp Hải Phòng còn thiếu và yếu. Và có thể coi công nghiệp cán thép ở đây chỉ ở mức trung bình trong cả nước.

Cần đầu tư “thượng nguồn”

Vẫn biết từ trước đến nay, Nhà nước luôn ưu đãi ngành Thép bằng việc duy trì thuế xuất, nhập khẩu đối với các mặt hàng thép. Nhưng khi hội nhập, hàng rào thuế quan bị dỡ bỏ thì đồng thời thép ngoại ồ ạt tràn vào thị trường Việt Nam trong khi khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp thép nước nhà còn yếu (sản lượng mới chỉ đạt 6 triệu tấn/năm) so với sản phẩm thép Trung Quốc (trên 400 triệu tấn/năm).

Chỉ cần số lẻ thép Trung Quốc tràn vào ta cũng đủ làm thị trường thép trong nước lao đao. Ngành Thép trong cả nước nói chung, các doanh nghiệp thép Hải Phòng nói riêng phải đối mặt muôn vàn thách thức để tồn tại.

Theo Giám đốc Sở Công nghiệp Hải Phòng Đỗ Quang Thịnh, các doanh nghiệp sản xuất thép thành phố Cảng buộc phải tham gia cạnh tranh quyết liệt và sòng phẳng nên không còn con đường nào khác là phải xây dựng chiến lược đầu tư "thượng nguồn". Cụ thể tập trung đầu tư sản xuất phôi, chủ động nguồn nguyên liệu.

Tuy các doanh nghiệp đã và đang triển khai đầu tư đa dạng sản xuất thép tấm, thép hình, phôi, nhưng khi các dự án đi vào sản xuất đều thiếu nguyên liệu hoặc phải tận dụng nguyên liệu kém chất lượng, nên sản phẩm khó có thể cạnh tranh.

Ví như, Công ty cổ phần Thép Cửu Long có công suất thiết kế 700.000 tấn phôi/năm, nhưng chỉ đạt tối đa 600.000 tấn/năm, không đủ cung cấp nguồn phôi cho các doanh nghiệp. Bởi vậy, bản thân các doanh nghiệp phải tập trung cho giải pháp nhập và luyện quặng, sản xuất các loại thép đặc chủng như thép đóng tàu (thép tấm, thép hình). Đặc biệt, chuyển hướng đầu tư công nghệ hiện đại sản xuất thép không gỉ (thép inox), một sản phẩm mới đang được thị trường ưa chuộng.

Với chiến lược "đi trước đón đầu", các doanh nghiệp nỗ lực tìm hướng đi riêng cho mình. Vào thời điểm hiện nay, nhiều doanh nghiệp thép Hải Phòng đang tiến hành liên doanh, liên kết với Vinashin với mục đích tạo sức mạnh nâng cao cạnh tranh như VinaKansai, Thép Cửu Long, Thép Vạn Lợi... những doanh nghiệp này tương lai tài chính vững mạnh và thị trường ổn định. Ông Lê Mạnh Hoàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thép Đình Vũ, cho biết: "Để chủ động về nguồn nguyên liệu, Công ty đang tiến hành xây dựng nhà máy sản xuất gang lỏng công suất 200.000 tấn/năm. Nhưng hiện doanh nghiệp vẫn chưa biết tìm đâu ra nguồn quặng ổn định phục vụ sản xuất...".

Lo lắng của lãnh đạo Công ty cổ phần Thép Đình Vũ cũng là nỗi lo của các doanh nghiệp thép Hải Phòng. Thế nên, để các doanh nghiệp thép chủ động bước vào hội nhập và đánh thức tiềm năng, Nhà nước cần có những biện pháp khuyến khích ủng hộ các dự án liên doanh sản xuất phôi thép và thép xây dựng, coi đó là chiến lược đầu tư "thượng nguồn"...