Có nên phá rừng khộp để trồng cao su ở Đắk Lắk?
Tỉnh Đắk Lắk đang có dự định chuyển đổi 69.557ha rừng nghèo, trong đó có 53.122ha rừng khộp (chiếm 76% diện tích) sang trồng cao su. Đây là một chủ trương hết sức quan trọng, có tầm ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội, cũng như môi trường của Đắk Lắk.
Và chính vùng đất này, trước đây dự án trồng điều đã thất bại hoàn toàn, làm Nhà nước mất trắng hàng trăm tỷ đồng. Chính vì vậy, dự án phá rừng khộp để trồng cao su đã thu hút được sự quan tâm lớn của dư luận xã hội, đặc biệt là các nhà khoa học.
Một thực tế cho thấy đã có nhiều dự án phát triển cây công nghiệp và một số cây trồng khác trên đất rừng khộp không thành công, mà điển hình nhất là phát triển cây điều ở huyện Ea Súp. Hàng trăm tỷ đồng được đổ ra và hàng ngàn ha rừng khộp bị san phẳng để trồng điều, nhưng năng suất bình quân chỉ đạt 17kg/ha.
Đâu là nguyên nhân? Theo ý kiến của nhiều nhà khoa học thì rừng khộp là một hệ sinh thái rừng rất đặc trưng. Nó được hình thành trong những điều kiện khắc nghiệt. Vì vậy sinh trưởng của cây rừng khộp rất chậm, nhưng đồng thời cũng khó thay thế bằng cây trồng khác.
Tiến sỹ Tôn Nữ Tuấn Nam, Viện KHKT Nông - Lâm nghiệp Tây Nguyên cho biết, điều kiện đất đai khí hậu vùng Ea Súp khắc nghiệt, tầng đất canh tác mỏng, khả năng úng ngập trong mùa mưa cao, lượng bốc thoát hơi nước và nhiệt độ cao trong các tháng mùa khô ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng và phát triển của nhiều loại cây trồng, nhất là các cây công nghiệp dài ngày, như điều, cao su và cả cây rừng trồng.
Và vì vậy phát triển cao su tại vùng này cần phải cân nhắc kỹ. Cao su là cây rất sợ ngập nước và mực nước ngầm nông, nhưng thực tế ở Ea Súp phần nhiều bị ngập nước trong mùa mưa và có mực nước ngầm treo dao động từ 40 - 100 cm.
Nếu trồng cao su ở vùng này phải có giải pháp chống ngập úng tốt và chi phí đầu tư phải cao hơn rất nhiều so với các vùng khác, nhưng năng suất cũng chỉ bằng 30 - 40% so với vùng đất S1.
Tiến sỹ Phạm Quang Khánh, Phân viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp miền Trung cảnh báo: "Đất lâm nghiệp dự kiến chuyển sang trồng cao su đều là đất rừng tự nhiên, tuy được gọi là rừng nghèo nhưng là loại rừng quý hiếm và rất đặc trưng của vùng Tây Nguyên nước ta, đó là rừng lá rộng rụng lá (rừng khộp). Vì vậy các dự án chuyển đất rừng sang trồng cao su cần phải được xem xét kỹ tác động môi trường, nhằm tránh tình trạng cây cao su không có hiệu quả mà rừng tự nhiên lại bị mất".
Thạc sĩ Trần Ngọc Duyên, Trường Đại học Tây Nguyên cũng cho biết, phát triển cao su trên đất rừng khộp rất khó khăn do nhiều yếu tố hạn chế: Lượng bốc thoát hơi nước trong mùa khô quá nhiều; đất đai chủ yếu kém thích hợp đến không thích hợp vĩnh viễn; phần diện tích đất thích hợp rất nhỏ, manh mún…
Kết quả nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Đất - Phân bón và Môi trường Tây Nguyên (Viện Thổ nhưỡng - Nông hóa) cũng cho thấy: Đất rừng khộp có đặc trưng khô hạn trong mùa khô, dễ ngập úng trong mùa mưa.
Đất có tỷ lệ cát cao và kết vón bề mặt lớn làm cho khả năng giữ ẩm kém, dễ mất nước trong mùa khô, mặt khác mùn và các dinh dưỡng khác cũng rất dễ bị rửa trôi trong mùa mưa. Tỷ lệ cát cao cũng dễ làm cho cây cao su đổ khi gặp gió lớn. Đất có hàm lượng mùn và dinh dưỡng thấp nên cây cao su chống chịu sâu bệnh kém, đồng thời phải chi phí đầu tư cao nhưng năng suất thấp… Nhiều nhà khoa học khác cũng có những ý kiến tương tự.
Vì thế một chuyên gia trong lĩnh vực cây trồng của Tây Nguyên đã nói với chúng tôi: Nếu lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk không cân nhắc kỹ chủ trương chuyển đổi rừng khộp trồng cao su, để phá trên 53.000 ha rừng khộp trồng cao su mà sau đó không thành công thì không chỉ mất mát lớn về kinh tế mà còn dẫn tới thảm họa lớn về môi trường…