Hải Dương: Nguy cơ cạn kiệt nguồn khoáng sản
Hải Dương không phải là vùng đất có nhiều tiềm năng về khoáng sản, chủng loại khoáng sản cũng không nhiều, chủ yếu là các nguyên liệu phục vụ cho ngành sản xuất xi măng, vật liệu xây dựng.
Trái ngược với điều kiện tự nhiên, Hải Dương là một trong số địa phương có thế mạnh về sản xuất xi măng và vật liệu xây dựng khác. Chỉ riêng việc sản xuất xi măng đã có hàng chục nhà máy với đủ loại quy mô, công nghệ. Trong đó, lớn nhất là 2 nhà máy lớn là Hoàng Thạch và Phúc Sơn với công suất không ngừng gia tăng.
Bên cạnh đó, các đơn vị sản xuất gạch chịu lửa, đá vôi, sành sứ cũng đã đầu tư dây chuyền công nghệ mới nhằm đẩy mạnh sản lượng để cạnh tranh trên thị trường. Đây chính là nguyên nhân chủ yếu khiến nguồn khoáng sản của Hải Dương nhanh chóng tiến gần đến chỗ cạn kiệt.
Trước tình hình đó, từ năm 2005, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã quyết định ngừng cấp phép, gia hạn giấy phép đối với các dự án có mục tiêu khai thác khoáng sản hoặc dự án sản xuất nguyên liệu bằng nguồn khoáng sản tại chỗ (Hải Dương).
Trong khi đó, từ đầu năm 2007 đến nay, UBND tỉnh vẫn cấp mới 16 giấy phép. Như vậy, tính đến thời điểm này, trên địa bàn còn có 46 đơn vị có giấy phép còn giá trị khai thác khoáng sản, trong đó, 9 đơn vị có giấy phép do Trung ương cấp và 37 đơn vị do địa phương cấp. Đó là chưa kể đến tình trạng có rất nhiều tổ chức, cá nhân dù không có, không cần giấy phép vẫn ngang nhiên khai thác với tổng công suất không phải nhỏ.
Theo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hải Dương, những số liệu đo lường trữ lượng khoáng sản còn lại (tính đến 30/12/2006) là không đáng kể nên rất đáng lo ngại. Cụ thể: Đá vôi xi măng 73.257.488 tấn; đá sét xi măng (đất sét trầm tích biến chất cao) 29.262.986 tấn; đá vôi xây dựng 25.764.930 tấn; đất sét công nghiệp 2.944.293 tấn; cao lanh 150.400 tấn.
Với trữ lượng này, và với tốc độ khai thác trung bình dự tính thời điểm trước năm 2005 thì chỉ có thể kéo dài việc khai thác nhiều nhất là đến năm 2035. Trong khi đó, căn cứ để ước tính cho thời gian khai thác khoáng sản còn lại là tốc độ sử dụng tài nguyên thô của 2 năm gần nhất thì chỉ trong hai năm 2005 - 2006 đã khai thác 4.950.000 tấn đá vôi xi măng; 1.976.316 tấn đá sét xi măng; 5.286.047 tấn đá vôi xây dựng; 241.079 tấn đất sét công nghiệp và 17.220 tấn cao lanh. Đây là chỉ số cao hơn nhiều so với dự tính của các nhà quản lý.
Đáng chú ý, trong một bối cảnh khan hiếm nguồn nguyên liệu như vậy nhưng 2 công ty sản xuất xi măng chủ yếu trên địa bàn là Hoàng Thạch và Phúc Sơn vẫn xây dựng kế hoạch đầu tư mỗi đơn vị thêm 1 dây chuyền.
Khi các dây chuyền mới này đi vào hoạt động, nhu cầu sử dụng nguyên liệu đá và nguyên liệu làm chất phụ gia sẽ tăng lên một cách đáng kể. Theo đó, thời gian sử dụng trữ lượng còn lại của các loại khoáng sản chủ yếu trên địa bàn tỉnh Hải Dương có thể kết thúc sớm hơn so với thời điểm năm 2035.
Trong đó, kết thúc sớm nhất sẽ là đá vôi xây dựng, cao lanh, đất sét công nghiệp. Theo chúng tôi, với một trữ lượng khoáng sản đang ở mức thấp báo động như hiện nay, tỉnh Hải Dương cần thực hiện các giải pháp quản lý theo kiểu "nhà nghèo" về tài nguyên khoáng sản.
Đi liền với đó là phải tính đến việc khôi phục, hoàn nguyên môi trường các vùng khai thác. Đồng thời nên có định hướng cho các doanh nghiệp, các nhà đầu tư cần chuẩn bị nguồn nguyên liệu bền vững trước khi triển khai thực hiện dự án