Hàng Việt Nam vào thị trường Nhật Bản khi thuế suất bằng 0

Tuy nhiên, nguy cơ vướng vào những vụ kiện của các doanh nghiệp Việt Nam cũng gia tăng, do nhiều điều khoản chặt chẽ đã được ghi rõ tại Hiệp định VJEPA.

Lợi thế lớn trước lộ trình miễn giảm thuế

Ông Vũ Đức Giang, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam thở phào nhẹ nhõm khi cuối cùng, Hiệp định VJEPA cũng được ký kết. Sản phẩm dệt may Việt Nam chủ yếu được xuất sang Mỹ, EU và Nhật Bản. Theo cam kết từ Hiệp định, nhiều mặt hàng dệt may vào Nhật sẽ có thuế suất thuế nhập khẩu bằng 0. Đây là cơ hội lớn để giá thành sản phẩm hạ xuống, từ đó thêm lợi thế cạnh tranh khiến hàng dệt may chiếm lĩnh thị phần lớn hơn trên thị trường Nhật.

Ông Phan Thế Ruệ, nguyên Thứ trưởng Bộ Công thương, Trưởng phái đoàn đàm phán VJEPA của Việt Nam cũng phấn khởi tuyên bố: "Hiệp định VJEPA sẽ có hiệu lực ngay trong nửa đầu năm 2009. Trong thời gian 10 năm tới, hai nước sẽ cơ bản hoàn tất lộ trình giảm thuế để xây dựng một khu vực thương mại tự do song phương hoàn chỉnh.

Theo đó, tính theo số liệu của năm 2006, khoảng 94,53% kim ngạch xuất khẩu sang Nhật và 87,66% kim ngạch xuất khẩu của Nhật vào Việt Nam sẽ được miễn thuế. Dự kiến 7.264/9.111 mặt hàng Việt Nam vào Nhật Bản được hưởng thuế suất bằng 0.

Các mặt hàng có lộ trình giảm, miễn thuế mạnh mẽ nhất chính là những mặt hàng truyền thống, thế mạnh của Việt Nam như thủy sản, nông sản, hàng dệt may, sắt thép, hóa chất, linh kiện điện tử... Khoảng 5, 6 năm nay, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Nhật Bản luôn cân bằng, thậm chí, có thời kỳ chúng ta đã xuất siêu sang Nhật".

Cam kết đẩy mạnh giúp đỡ Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực, trong lễ công bố Hiệp định VJEPA tổ chức tại Bộ Công thương, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Mitsuo Sakaba nêu rõ: Phía Nhật sẽ cấp một khoản vay ODA lãi suất thấp để mỗi năm đào tạo khoảng 200-300 y tá tại Nhật. Sau khi tốt nghiệp, các y tá sẽ được ở lại làm việc lâu dài tại Nhật. Bên cạnh đó, Nhật Bản hỗ trợ xây dựng hệ thống kiểm định tay nghề và hệ thống cấp chứng chỉ cho y tá và hộ lý Việt Nam.

Trong vòng 1 năm kể từ khi ký kết VJEPA, hai bên sẽ nối lại việc đàm phán về di chuyển lao động, nhằm tiếp tục cải thiện điều kiện tiếp cận thị trường cho y tá, hộ lý và lao động các ngành nghề khác của Việt Nam. Theo các điều khoản từ VJEPA, Nhật Bản cũng giúp Việt Nam xây dựng Trung tâm Vệ sinh an toàn thực phẩm, hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật, cải thiện môi trường kinh doanh, hợp tác về nâng cao năng lực trong các lĩnh vực du lịch, quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ, giao thông vận tải, sở hữu trí tuệ v.v...

Nhiều hàng rào kỹ thuật phải vượt qua

Tuy nhiên, trên thực tế, các DN Việt Nam không thể quá lạc quan trước việc ký kết Hiệp định VJEPA, cũng tại lễ công bố Hiệp định VJEPA, ông Phan Thế Ruệ cảnh báo.

Đơn giản, bởi Nhật Bản là một thị trường rất khó tính, luôn có các hàng rào kỹ thuật gắt gao cho hàng hóa nước ngoài. Một phần hàng hóa nông sản, hải sản chế biến của Việt Nam dù có dây chuyền công nghệ tiên tiến, nhưng lại chưa thể kiểm soát được nguồn nguyên liệu đầu vào, mà đây cũng là đòi hỏi bắt buộc từ phía đối tác Nhật.

Kiểm tra, khống chế dư lượng kháng sinh, thuốc bảo vệ thực vật trong nguyên liệu chế biến hàng nông sản, các hóa chất bị nhiễm trong quá trình chăn nuôi thủy hải sản là điều nằm ngoài tầm với của DN chế biến xuất khẩu. Nhưng ngược lại, không vượt qua được những quy định ngặt nghèo về vệ sinh an toàn thực phẩm, hàng nông thủy sản Việt Nam vào Nhật vẫn tiếp tục manh mún, bị động, và không tận dụng được lợi thế từ việc miễn giảm thuế...

Dệt may là mặt hàng được hưởng lợi nhiều nhất khi VJEPA có hiệu lực. Ông Phạm Xuân Hồng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam tính toán, lộ trình giảm thuế khiến các nguyên phụ liệu có nguồn gốc từ Nhật, hoặc ASEAN được giảm 10% thuế nhập khẩu. Điều này giúp cho đối tác từ Nhật tích cực đến tìm bạn hàng tại Việt Nam để tận dụng thế mạnh về giá.

Ông Hồng dự báo, các DN Nhật đang có xu hướng chuyển đơn hàng nhập khẩu dệt may từ Trung Quốc, Banglades sang Việt Nam, nhất là khi VJEPA đi vào cuộc sống... Nhưng ông Hồng cũng công nhận, người tiêu dùng Nhật rất kỹ tính, chỉ chấp nhận những sản phẩm hoàn hảo, không có sai sót dù chỉ là đường kim mũi chỉ, hay cái cúc áo, cái khuy bấm. Vậy nên, muốn chinh phục thị trường này, DN trong nước trước hết phải nghiêm khắc với chính mình, tự đặt ra cho mình những quy chuẩn khắt khe về kỹ thuật, mỹ thuật và đặc biệt, cả những tiêu chuẩn liên quan tới môi trường, an toàn lao động...

Chủ động tạo thêm cơ hội khi hai nước Việt - Nhật tự do hóa thương mại, ông Phan Thế Ruệ phân tích: Các DN Việt Nam phải nghiên cứu thật kỹ Hiệp định, nắm chắc và chi tiết các quy định của phía bạn để hàng hóa xuất khẩu không bị trả lại hoặc bị vướng bởi các ràng buộc kỹ thuật khác. Phía Nhật đã tạo nhiều thuận lợi cho hàng nông sản, thủy hải sản của ta. Mặc dù vậy, điểm yếu của DN trong nước là ít chịu đầu tư tìm hiểu, tiếp cận thị trường bạn.

Việc cần làm ngay là các DN phải nhanh chóng tận dụng mọi lợi thế trên giấy tờ, biến lợi thế từ bàn đàm phán thành cơ hội trên thực tế để thâm nhập, nắm bắt thị trường Nhật Bản, ông Ruệ nhấn mạnh. Nếu DN Việt Nam làm chủ được mình, khả năng xuất siêu sang Nhật sẽ càng mở rộng và từ Nhật, hàng hóa Việt Nam thêm bản lĩnh để xâm nhập các thị trường khó tính khác nữa...