Khó xử lý những vụ "vỡ nợ" trên sàn OTC

Liên tục xảy ra những vụ vỡ nợ trên sàn OTC lên tới nhiều chục tỷ đồng, nhiều nhà đầu tư (NĐT) rất lo lắng vì dù hoạt động rất nhộn nhịp, nhưng khung pháp lý cho chợ giao dịch này hầu như chưa có. PV Báo CAND đã có cuộc trao đổi trực tiếp với Tiến sỹ Nguyễn Sơn, Trưởng ban Phát triển Thị trường, UBCKNN.

- Thưa ông, UBCK có ý kiến như thế nào về tình trạng giao dịch lộn xộn ở chợ OTC hiện nay?

- Theo Luật Doanh nghiệp, doanh nghiệp chưa niêm yết, có cổ phiếu thì được tự do mua bán, ngoại trừ những ràng buộc cụ thể của pháp luật. Cổ phiếu lên niêm yết trên sàn được điều chỉnh bởi Luật Chứng khoán, còn chưa niêm yết thì họ có quyền giao dịch tự do ở ngoài. Luật Chứng khoán quy định rõ: ngoại trừ Sở Giao dịch và Trung tâm chứng khoán, không một tổ chức, cá nhân nào được phép tổ chức thị trường giao dịch.

Trên thực tế, công ty chứng khoán (CTCK) nào cũng có một phòng tự doanh cổ phiếu OTC, dần dần họ đứng ra làm chuyển quyền sở hữu, nếu có DN ủy quyền quản lý số cổ đông. Nếu chỉ làm bình thường, lẳng lặng thì không sao, mà khuếch trương thành sàn thì không  phù hợp.

- Như vậy việc mua bán là nhu cầu có thực, nhưng để tổ chức thành chợ là vi phạm luật?

- Về mặt pháp lý là không được, nhưng hiện nay, sàn OTC hầu như không có luật nào điều chỉnh. Nếu CTCK tổ chức thành sàn, có môi giới, có phần mềm về mặt luật là không ổn. Tuy nhiên, phải thừa nhận thực tế là cổ phiếu những công ty không niêm yết, vẫn phải có chỗ giao dịch. Bây giờ giữa lý và tình là cả một vấn đề vì bản thân chỉ là cái bàn và cái quầy để người ta đến giao dịch, chuyển quyền sở hữu nhưng trên thực tế điều ấy nó tạo ra thanh khoản, NĐT vào tra cứu thông tin xong rồi mua bán, môi giới rồi tạo lập cho cả cổ phiếu ở đấy.

Để xử lý, Ủy ban Giám sát đã có công văn đề nghị báo cáo. Trong trường hợp cụ thể của cổ phiếu MB, NĐT A bán cho NĐT B một lượng cổ phiếu nào đó, hai người làm hợp đồng mua bán sau đó đến Ngân hàng Quân đội đề nghị chuyển giúp tên sở hữu, ngân hàng kiểm tra lại rồi chuyển tên và thu phí (200 ngàn/giao dịch). Sàn giao dịch này ngoài CTCK, nên phải chờ phía ngân hàng báo cáo. MB chỉ là công ty đại chúng nên có xem xét cũng chỉ là xem xét ở góc độ công ty đại chúng. Ủy ban không đứng ngoài cuộc.

- Hiện nay nhiều chợ OTC đã thu phí giao dịch?

- Việc thu phí chuyển quyền hiện cũng không thể xử lý được. Trước đây có trường hợp Công ty Dược Hà Tây do không muốn cổ đông chuyển nhượng nên thu phí rất cao. Thực ra vì không có ai quy định nên nói sai luật hay không là rất khó. Nhà nước chỉ quy định thu phí đối với niêm yết thôi.

- Trong vụ vỡ nợ cổ phiếu MB, vai trò của DN bảo vệ mình và bảo vệ NĐT sẽ như thế nào, thưa ông?

- Sự việc xảy ra, cổ phiếu MB bị ảnh hưởng là do họ dung túng sàn OTC, còn thật ra cổ đông họ chuyển nhượng thì họ không có trách nhiệm, còn ngân hàng chỉ có trách nhiệm chuyển đổi sở hữu. Xử những vụ việc trên chợ OTC hiện nay là rất khó, và UBCKNN phải chờ một báo cáo tổng thể trình lãnh đạo, khảo sát giữa luật pháp và thực tế.

Ngoài ra, theo nguyên tắc, NĐT phải tự tìm cơ chế bảo vệ mình, mua bán tài sản phải an toàn tránh mạo hiểm, như phải kiểm tra năng lực thanh toán của đối tác. Đấy là nguyên tắc tự bảo vệ, nhưng khổ nỗi do hám lợi ngay, nên thị trường vẫn tồn tại bán khống chuyển người này sang người khác cực kỳ nguy hiểm.

- Vậy theo ông, có cách gì để giảm thiểu rủi ro trên chợ OTC?

- Trước hết phải đẩy nhanh vào sàn Upcom để giảm thiểu thị trường tự do. Theo cơ chế, muốn giao dịch là phải đăng ký lưu ký với Ủy ban, Trung tâm lưu ký, giao dịch, mua bán phải thông qua tài khoản. Ở chợ OTC, NĐT mua bán không phải lưu ký, nên đã xảy ra bán không chứng khoán đó. Bên cạnh đó mua bán tự do nên xảy ra chuyện mất khả năng thanh toán vì người này bán cho người kia, người kia lại bán qua người thứ 3 - thứ 4...

Trên thực tế chỉ người đầu tiên chuyển quyền cho người cuối cùng mà mỗi mắt xích nâng 1 giá để ăn lãi chứ chưa chắc người bán đã có cổ phiếu. Thậm chí nếu có xuất trình cả sổ cổ đông, cũng chưa chắc đã thật vì có thể làm giả. Còn nếu vào lưu ký tập trung thì đảm bảo phải có 100% cổ phiếu để bán khi thanh toán thông  qua hệ thống ngân hàng, thì phải đảm bảo số tiền đủ để thanh toán, nên giảm thiểu rủi ro được.

- Xin cảm ơn ông!