Khuất tất phía sau một thương vụ mua thiết bị y tế: Vì sao bên mua từ chối nhận thiết bị?
Năm 2005, Trung tâm y tế (TTYT) huyện Thanh Trì đã ký Hợp đồng kinh tế số 01/2005/HĐKT với Công ty Điện tử công nghiệp (CDC) mua lô thiết bị trị giá trên 4,1 tỷ đồng để trang bị cho tuyến y tế xã. Mọi thủ tục theo trình tự quy định đã được tiến hành, duy có việc phía TTYT huyện Thanh Trì kiên quyết không nhận một số thiết bị với lý do không rõ nguồn gốc, xuất xứ và không đúng cấu hình đã cam kết trong hợp đồng.
Việc làm này của TTYT huyện Thanh Trì đang nhận được sự quan tâm của dư luận bởi nó chọc thẳng vào thực trạng mua sắm thiết bị y tế vốn đã xảy ra tiêu cực ở nhiều địa phương, và đòi hỏi phải minh bạch ở tất cả các khâu chứ không chỉ minh bạch mang tính hình thức trong quá trình mua sắm.
Máy "xịn" Nhật Bản, sao phải đi đường vòng?
Theo hợp đồng, trong 5 mặt hàng mua sắm nổi lên hai loại máy phía TTYT huyện Thanh Trì không nhận là máy siêu âm và máy nghe tim thai. Lý do được phía TTYT huyện Thanh Trì đưa ra là khi nghiệm thu để làm thủ tục giao nhận, không tìm thấy dòng chữ "Made in Japan" ghi trên thân máy như thường lệ minh chứng cho nguồn gốc, xuất xứ máy được sản xuất từ Nhật Bản.
Qua trao đổi, hai bên thống nhất lập biên bản gửi máy vào kho của TTYT huyện Thanh Trì để tìm biện pháp giải quyết. Sau đó, TTYT huyện Thanh Trì tiếp tục đề nghị nhà thầu cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ máy.
Công ty CDC đáp lại bằng việc cung cấp hai văn bản chứng minh xuất xứ cho lô máy là: Một bản sao kèm bản dịch có công chứng của Chứng chỉ xuất xứ hàng hoá (C/O) số A031026 của Tập đoàn Thiết bị y tế Toshiba (Nhật Bản) và một bản sao kèm bản dịch có công chứng của Chứng chỉ xuất xứ/gia công số 11996 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Singapore - Trung Quốc cấp.
Tuy nhiên, cả hai chứng chỉ này đều không được coi là hợp pháp với những căn cứ đưa ra khá thuyết phục khiến dư luận quan tâm. Cụ thể, tại chứng chỉ xuất xứ hàng hoá của hãng Toshiba mà nhà thầu cung cấp, chỉ được Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản chứng nhận chữ ký, không có C/O do cơ quan chức năng này cấp theo quy định của pháp luật Nhật Bản.
Chứng chỉ A031026 được lập cũng không đúng với mẫu quy định tại Thông tư 09 liên Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan về xuất xứ hàng hoá nhập khẩu. Nói cách khác, đây chỉ là văn bản mang tính báo cáo gửi tới các cơ quan hữu quan chứ không phải là chứng chỉ xuất xứ hàng hoá theo đúng quy định của pháp luật Việt
Chứng chỉ xuất xứ/gia công số 11996 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Singapore - Trung Quốc cấp, lại có nhiều điểm tẩy xoá, đóng dấu ghi nhận về việc tẩy xoá này sau đó kết luận: "Chúng tôi chứng nhận rằng có bằng chứng thỏa mãn rằng hàng hoá có xuất xứ/được chế tạo tại nước sản xuất ở mục 7 (tức Nhật Bản). Chứng nhận này được cấp và được chứng nhận theo sự hiểu biết và tin tưởng nhất của chúng tôi và chúng tôi không chịu trách nhiệm về mặt pháp lý".
Đọc dòng chữ này, thử hỏi người tĩnh tâm nhất liệu có đủ can đảm tin cậy vào nguồn gốc, xuất xứ của lô máy siêu âm trên hay không? Đó là chưa nói tới chi tiết dấu "cấp sau" còn thiếu theo quy định của
TTYT huyện Thanh Trì cũng chưa tiếp nhận 12 máy Doppler nghe tim thai vì lô máy này không đúng cấu hình đã ghi trong hợp đồng kinh tế. Trong hồ sơ mời thầu, cấu hình của máy Doppler được ghi rõ gồm: 1 máy chính, 1 bộ biến năng, 1 đầu dò tần số 2,5 MHz, 1 giá đỡ đầu dò và một số phụ kiện khác.
Sau khi đấu thầu, Công ty CDC đã trúng thầu bán máy Doppler tim thai FD-390 của hãng Toitu Nhật Bản sản xuất. Nhưng khi giao hàng, phía Công ty CDC giao máy không đúng cấu hình ghi trong hợp đồng nên phía TTYT huyện Thanh Trì không nhận.
Lý do phía nhà thầu đưa ra là do lỗi đánh máy trong hồ sơ dự thầu, nên đính chính lại "cấu hình của máy Doppler tim thai chỉ có 1 đầu dò, không có bộ biến năng bởi bộ biến năng chính là đầu dò 2,5 MHz".
Chất lượng thiết bị chưa rõ ràng, ai chịu trách nhiệm?
Vì nguồn gốc, xuất xứ của máy có nhiều điểm không rõ ràng, không đúng với hợp đồng ký kết, vì thế không đủ cơ sở đánh giá chất lượng thiết bị nên phía TTYT huyện Thanh Trì kiên quyết không nhận máy để sử dụng.
Đến nay, TTYT huyện Thanh Trì vẫn kiên trì đề nghị Công ty CDC cung cấp giấy tờ xuất xứ hàng hoá hợp pháp liên quan đến lô hàng trên nhưng chưa được đáp ứng. Không những thế, Công ty CDC khởi kiện ra Toà Kinh tế TAND TP Hà Nội.
Điều rất lạ là bằng nhiều chứng lý khá thuyết phục được đưa ra, nhưng toà lại xử tuyên TTYT huyện Thanh Trì phải nhận 2 loại máy trên và chịu phạt vì vi phạm hợp đồng cho Công ty CDC 220,6 triệu đồng.
Với đòi hỏi chính đáng nhằm mua được thiết bị tốt nhất để phục vụ công tác khám chữa bệnh cho nhân dân, TTYT huyện Thanh Trì kiên định quan điểm và tiếp tục kháng án lên toà cấp trên. Nhưng điều quan trọng khiến dư luận bức xúc, là đằng sau lô máy kia chính là độ tin cậy khi đem vào sử dụng khám và chữa bệnh cho nhân dân.
Với những giấy tờ có nhiều uẩn khúc trên, ai có thể bảo đảm khi đưa vào sử dụng không ảnh hưởng tới chất lượng khám sức khỏe cho người bệnh? Từ thực tế khá nhiều tiêu cực phát sinh ở các địa phương trong mua sắm thiết bị y tế, Bộ Y tế đã có Thông tư nêu rõ: "Trang thiết bị y tế tác dụng trực tiếp hoặc gián tiếp tới sức khỏe con người, vì vậy phải đòi hỏi nghiêm ngặt về độ an toàn, độ chính xác và độ tin cậy...".
Chúng tôi được biết, thiết bị y tế có cấu hình rất đa dạng, trong cùng đời máy thì giá của thiết bị sản xuất tại Nhật Bản chênh lệch rất lớn so với máy sản xuất ở nước thứ 3. Chính vì thế, việc gian lận xuất xứ máy để hưởng lời đã từng xảy ra và đó là nguyên nhân khiến chất lượng nhiều thiết bị mua sắm thời gian qua không đảm bảo. Đây là lý do để các cơ quan chức năng làm sáng tỏ thương vụ có nhiều uẩn khúc này