Luật Hải quan: Vừa sửa đổi đã phát sinh bất cập
Qua một thời gian ngắn triển khai Luật Hải quan sửa đổi (có hiệu lực từ 1/1/2006) đã cho thấy còn nhiều bất cập cần phải tiếp tục chỉnh sửa về quy trình thủ tục hải quan đối với loại hình nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất hàng xuất khẩu và hàng chuyển cửa khẩu.
Hiện tại, những quy trình mới này đang trong giai đoạn dự thảo, cần phải trưng cầu ý kiến trước khi áp dụng chính thức. Theo đó, để thực hiện một hợp đồng xuất khẩu sản phẩm sản xuất từ nguyên vật liệu nhập khẩu (NVLNK), doanh nghiệp phải thực hiện các bước thủ tục hải quan (mới) theo trình tự sau: Đăng ký hợp đồng, danh mục NVLNK, đăng ký định mức; xuất khẩu sản phẩm; thanh khoản và hoàn thuế. Việc đăng ký định mức và thanh khoản tùy theo lượng tờ khai và nhân lực của từng đơn vị cấp Chi cục để bố trí thực hiện cho phù hợp.
Có thể tổ chức bộ phận chuyên trách từng phần việc đối với những nơi có lượng tờ khai của loại hình này lớn. Đối với hàng hóa XNK của loại hình này nếu chuyển cửa khẩu, kể cả trường hợp đăng ký tờ khai tại một Chi cục Hải quan, nhưng hàng do Chi cục Hải quan khác kiểm tra thực tế thì bắt buộc phải thực hiện theo quy trình chuyển cửa khẩu. Quy định này nhằm chống hiện tượng doanh nghiệp lợi dụng chính sách nhập khẩu ưu đãi thuế để tiêu thụ nội địa.
Về công tác kiểm tra hồ sơ thanh khoản của doanh nghiệp, nếu tờ khai có nghi vấn thì đối chiếu với tờ khai lưu tại Chi cục; kiểm tra kết quả trên bảng thanh khoản. Trường hợp số liệu thanh khoản của doanh nghiệp có sai sót thì yêu cầu doanh nghiệp giải trình và báo cáo lãnh đạo Chi cục xem xét chỉ đạo xử lý.
Đối với những vướng mắc về thủ tục không thu thuế, hoàn thuế, truy thu thuế: Công chức hải quan được giao nhiệm vụ tại bước này được phép đề xuất hướng giải quyết không thu thuế, hoàn thuế hoặc truy thu thuế trình lãnh đạo Chi cục ra quyết định hoặc báo cáo cấp trên đối với những vướng mắc vượt thẩm quyền giải quyết của Chi cục.
Hàng hóa XNK chuyển cửa khẩu là hàng hóa do doanh nghiệp mở tờ khai tại địa điểm làm thủ tục hải quan ngoài cửa khẩu (trong nội địa) nhưng thực tế xuất khẩu, nhập khẩu qua một cửa khẩu khác. Theo quy trình này, trước đây do chưa có quy định chặt chẽ nên vẫn còn một số sơ hở dễ bị doanh nghiệp lợi dụng trục lợi. Có thời kỳ rộ lên như một "phong trào".
Để khắc phục tình trạng này, nhiều ý kiến cho rằng cần làm tốt công tác quản lý và giám sát hàng hóa giữa cơ quan hải quan nơi XNK hàng hóa và địa điểm trong nội địa. Quy định như vậy nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng việc nhập nguyên liệu sản xuất nhưng không đưa vào sản xuất xuất khẩu mà đem tiêu thụ trong nước, hoặc làm thủ tục xuất khẩu nhưng thực chất lại vận chuyển hàng về tiêu thụ thị trường trong nước. Mặt khác, cần phải thực hiện nguyên tắc trao đổi thông tin thường xuyên giữa Chi cục Hải quan cửa khẩu và Chi cục Hải quan trong nội địa để quản lý được quá trình vận chuyển của hàng hóa. Nhưng như thế nào là trao đổi thường xuyên?
Thực tế cho thấy, nếu bó hẹp thông tin trao đổi bằng điện thoại, fax thì khó có thể "thường xuyên" được, bởi khối lượng công việc của hải quan cửa khẩu rất lớn, đòi hỏi thời gian thông quan nhanh chóng. Theo chúng tôi, lúc này cần phải phát huy tác dụng của chương trình hiện đại hóa ngành Hải quan. Nghĩa là phải số hóa các dữ liệu ngay từ cửa khẩu nhập khẩu, việc chuyển đổi sẽ nhanh chóng, kịp thời hơn qua hệ thống mạng LAN của ngành. Và như thế, hàng hóa XNK chuyển khẩu sẽ ít có "kẽ hở", chính sách ưu đãi khó bị lợi dụng để điều chuyển vòng vo hòng trốn thuế gây thiệt hại cho nền kinh tế đất nước