Miền Trung: Mỗi tỉnh một khu kinh tế

Những tín hiệu khả quan ban đầu

Hiện các KKT có cảng nước sâu như Dung Quất, Vũng Áng, Nghi Sơn, Chân Mây, Vân Phong… đã và đang là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư với những dự án đầu tư công nghiệp nặng nhờ hệ thống cơ sở hạ tầng được đầu tư có chiều sâu, với tổng nguồn vốn hàng chục nghìn tỷ đồng (vốn ngân sách Nhà nước chiếm khoảng 20%). Thu hút được khoảng 300 dự án đầu tư trong nước và nước ngoài, với tổng vốn đăng ký đạt khoảng trên 30 tỷ USD (50 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký gần 20 tỷ USD).

Trong vòng 3 năm gần đây, KKT Chân Mây đã thu hút nhiều dự án lớn, trong đó có những nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài. Ngay trong tháng 8 vừa qua, KKT này đã khởi công 2 dự án với tổng vốn gần 1 tỷ USD.

Ông Hồ Sĩ Nguyên - Trưởng ban Quản lý KKT Chân Mây - Lăng Cô đánh giá: Kết quả này đã phản ảnh một quá trình chuẩn bị lâu dài của tỉnh cũng như những điều kiện thuận lợi sẵn có về giao thông đường bộ, đường sắt và nằm giữa hai sân bay quốc tế Phú Bài, Đã Nẵng, là cửa ngõ của tuyến hành lang kinh tế Đông Tây nối với các nước kinh tế vùng sông Mê Kông. KKT mở Chu Lai đã từng được biết đến là KKT mở đầu tiên của Việt Nam.

Công ty CP Ôtô Trường Hải - điểm sáng hiếm hoi của KKT mở Chu Lai.

Bước vào năm 2009, dù bị ảnh hưởng của suy thoái kinh tế thế giới, nhưng cũng đã thu hút được 3 dự án đăng ký đầu tư gần 10 triệu USD, nâng tổng số dự án ở Khu KTM Chu Lai lên con số 50, với tổng vốn đầu tư 794 triệu USD. Hiện, đã có 30 dự án đang đi vào hoạt động với tổng vốn đăng ký 362 triệu USD.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các ngành chức năng ở tỉnh Quảng Nam thì so với tiềm năng sẵn có, hệ thống hạ tầng đã được đầu tư thì hiệu quả thu hút như vậy là chưa cao, chưa có dự án nào "xứng tầm" ngoài dự án của Công ty CP ôtô Trường Hải. Một doanh nghiệp cũng đã từng điêu đứng trước cơn khủng hoảng kinh tế và chỉ thực sự "tỉnh lại" nhờ gói kích cầu của Chính phủ đầu năm 2009.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định, ông Lê Hữu Lộc cũng không thể đưa ra những đánh giá lạc quan về hiệu quả thu hút đầu tư của KKT Nhơn Hội trong thời điểm này, bởi theo đánh giá thì hệ thống hạ tầng được qui hoạch trên 12 nghìn ha và đầu tư theo hình thức đa ngành, đa lĩnh vực của Nhơn Hội vẫn chưa đủ sức hút các nhà đầu tư.

Trong khi đó ở các tỉnh khác, hạ tầng đã xong từ nhiều năm nay, cơ chế ưu đãi đã dọn sẵn, thế nhưng "thảm đỏ" vẫn chỉ lác đác vài nhà đầu tư qua lại.

Ngay như KKT Vân Phong với những điều kiện khá thuận lợi cùng những chỉ số thu hút đầu tư khá ấn tượng là 82 dự án với tổng vốn đầu tư trên 15 tỷ USD; trong đó có nhiều dự án có quy mô lớn, mang tính động lực phát triển không chỉ của vùng mà cả nước như Cảng trung chuyển quốc tế, riêng giai đoạn khởi động vốn đầu tư 185 triệu USD; Tổ hợp lọc hóa dầu Nam Vân Phong vốn đầu tư 4,5 tỷ USD; Trung tâm nhiệt điện Vân Phong vốn đầu tư 3,8 tỷ USD; Khu đô thị mới Tu Bông và Khu du thuyền cao cấp vốn đầu tư 3,5 tỷ USD cũng đã từng bị "khựng" lại một thời gian dài do khủng hoảng.

Thành công nhất cho đến thời điểm này có thể nói là KKT Dung Quất với 147 dự án đăng ký, tổng vốn khoảng 10 tỷ USD. Mặc dù bị ảnh hưởng suy thoái kinh tế toàn cầu, nhưng 9 tháng đầu năm 2009, KKT Dung Quất đã thu hút 12 dự án, với tổng vốn đăng ký đầu tư khoảng trên 6 nghìn tỷ đồng. KKT Dung Quất đã có 51 dự án xây dựng hoàn thành và đi vào sản xuất-kinh doanh đạt hiệu quả kinh tế cao, giải quyết việc làm cho 12 nghìn lao động, trong đó có 60% là lao động địa phương.

Trưởng ban quản lý KKT Dung Quất, ông Nguyễn Xuân Thuỷ nhấn mạnh: Trong những năm tới, KKT Dung Quất vẫn tập trung thu hút đầu tư và phát triển theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực mà trọng tâm là công nghệ lọc hoá dầu.

Có tiếng nhưng vẫn thiếu miếng

Nếu đánh giá một cách khách quan, các KKT miền Trung ngoài việc thành công bước đầu trong lĩnh vực quảng bá, thu hút dòng vốn đầu tư có tính khả thi, thìn trên thực tế vẫn chưa thoát ra khỏi bệnh trầm kha "đói vốn".

Một trong những rào cản lớn hiện nay làm ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư chủ yếu vẫn do ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Thực tế số doanh nghiệp đăng ký vào các KKT miền Trung đã giảm mạnh so với những năm trước.

Tình trạng một số doanh nghiệp đăng ký đầu tư vào các KKT nhưng chậm triển khai làm ảnh hưởng đến tiến độ phát triển của toàn khu đang là hiện tượng phổ biến. Nhiều dự án đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp, đô thị có biểu hiện chiếm giữ đất gây bất bình đối với nhân dân địa phương.

Ông Hồ Sĩ Nguyên, Trưởng ban Quản lý KKT Chân Mây - Lăng Cô nói: Nguyên nhân chính là nguồn vốn tự có của doanh nghiệp chỉ đảm bảo khoảng 20-30% tổng mức đầu tư, phần còn lại phải "cậy nhờ" vào các tổ chức tín dụng với lãi suất cao nên khó triển khai dự án.

Ngoài ra, công tác đền bù, tái định cư và giải phóng mặt bằng chậm cũng là nguyên nhân khiến các nhà đầu tư lo ngại. Việc đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng ở các KKT miền Trung hiện nay còn kém, chưa đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư, nhất là hạ tầng về giao thông, viễn thông...

Sân bay Chu Lai - với qui mô của một sân bay quốc tế và nằm giữa 2 KKT lớn của miền Trung cũng mới chỉ dám mở đường bay nội địa, Chu Lai - TP HCM (4 chuyến bay/tuần). Hay như Cảng biển Kỳ Hà (Quảng Ngãi) cũng chỉ là cảng nhỏ tiếp nhận tàu 5.000 tấn, chưa mở được các tuyến vận tải quốc tế là những ví dụ điển hình cho hình thức "đầu tư lớn - hiệu quả thấp".

Việc ra đời hàng loạt KKT ở miền Trung trong những năm qua đã phần nào làm thay đổi các chỉ số tăng trưởng, giải quyết việc làm cho lao động địa phương, nhưng cũng từ sự ra đời ồ ạt ấy đang là gánh nặng cho ngân sách Nhà nước và địa phương khi chưa khai thác hết tiềm năng sẵn có.