Miwon “đầu độc” sông Hồng ra sao?

Sáng 6/10, chúng tôi có mặt tại Công ty Miwon đúng lúc đoàn kiểm tra của Sở Tài nguyên - Môi trường (TN-MT) Phú Thọ cũng bắt đầu cuộc thanh tra tại nhà máy.

Trong câu chuyện với chúng tôi, chị Lưu Thị Ngọc, bán quán nước ngay đối diện trước cổng công ty, bảo rằng “mấy hôm nay, nhờ có báo đài liên tục phản ánh mà người dân ở đây đỡ phải ngửi mùi hôi bốc lên từ nhà máy. Chỉ sợ được vài hôm, các nhà báo không đến nữa thì đâu lại vào đấy”.

Chị Nguyễn Thị Hương, ở tổ 1, phố Gát, phường Tiên Cát thì đưa cho chúng tôi 1 chai nước đen kịt và nói rằng mới hai ngày trước, công ty còn xả ra thứ nước đen đặc và bốc mùi này ra sông và chị đã kịp lấy lại “bằng chứng” của việc công ty vẫn xả nước bẩn ra sông Hồng, chứ từ hôm qua tới nay, nước trong hơn rất nhiều “chắc là họ biết có đoàn kiểm tra nên không xả ra nữa (?)”.

Chị Hương và chai nước “làm bằng chứng” nước thải vẫn được xả cách ngày đoàn kiểm tra đến 2 ngày.

Còn bà Nguyễn Thị Liên, bán nước ở bến đò Chiểu Dương gần ngay cống xả nước thải của Công ty Miwon ra sông Hồng cho biết chỉ mấy hôm trước, vào những ngày nắng nóng, mùi hôi bốc lên nồng nặc “tới khách đi đò cũng không chịu nổi”.

Cũng như chị Ngọc, chị Hương, bà Liên và nhiều người dân sống quanh Công ty Miwon, đã mấy tháng rồi họ mới lại không phải ngửi thứ mùi hôi thối nồng nặc thoát ra từ những bể chứa nước thải của nhà máy và cống nước thải này. Bởi suốt từ cuối năm 2007, người dân ở đây bắt đầu phải hít không khí luôn... có mùi. Mặc dù người dân đã gửi đơn khiếu nại nhưng chỉ tới khi Cảnh sát Môi trường Phú Thọ vào cuộc, mọi chuyện mới phần nào được làm rõ.

Ngang nhiên xả nước bẩn ra sông Hồng

Lật lại hồ sơ, chúng tôi thấy rằng vi phạm trong việc xử lý nước thải công nghiệp của Công ty Miwon đã diễn ra trong một thời gian khá dài.

Cũng phải nhắc lại một chút lịch sử của công ty này. Nằm ngay bên cạnh đê sông Hồng, thuộc địa bàn phường Thọ Sơn - TP Việt Trì, khu đất của Công ty Miwon hiện nay trước kia vốn là Nhà máy Miến, Mì chính Việt Trì vốn được xây dựng từ những năm 60 của thế kỷ trước.

Năm 1994, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cấp giấy phép đầu tư cho Công ty TNHH Miwon Việt Nam với loại hình doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, kinh doanh và sản xuất mì chính và các mặt hàng thực phẩm. Năm 1996, Công ty Miwon bắt đầu đi vào sản xuất mì chính từ nguyên liệu axit glutamic. 

Mọi chuyện bắt đầu nảy sinh từ khi công ty xây dựng giai đoạn 2 với dây chuyền sản xuất bằng công nghệ lên men. Với công nghệ này, nguyên liệu đầu vào là tinh bột sắn, mật rỉ đường  sau khi tinh chế thành dịch đường gluco tiếp tục được bổ sung vi sinh vật và đi lên men tại thùng lên men. Sau đó tạo thành dịch axit glutamic (G4). Dịch G4 được chuyển qua các công đoạn hòa tan, trung hòa, khử màu I, khử màu II, kết tinh thành mì chính. Sau đó qua ly tâm, sấy khô, sàng phân loại, chuyển qua công đoạn bao gói...

Trong quá trình sản xuất bằng công nghệ này sẽ thải ra một lượng nước thải công nghiệp mà nếu không được xử lý tốt sẽ gây ô nhiễm môi trường.

Đưa chúng tôi đi “tham quan” toàn bộ nhà máy mà ngoài dây chuyền sản xuất còn rất nhiều bể chứa đủ kích cỡ, cao thấp và cả mấy cái hồ đang chứa một thứ nước màu đen xì, ông Vũ Đình Hưởng, Đội trưởng phụ trợ sản xuất, giới thiệu khá tỉ mỉ về hệ thống xử lý nước thải được thiết kế với công suất 1.600m³/ngày với quy trình xử lý nước thải có tới 6 công đoạn, từ thu gom; lắng cặn, điều hòa; lên men yếm khí; lên men hiếu khí, lắng; lên men sinh học để đến khi xả ra sông Hồng là đạt tiêu chuẩn loại A.

Như để chứng minh rằng nước thải của công ty hoàn toàn đạt chuẩn, khi đến miệng cống nước thải từ hồ sinh học đổ ra sông Hồng, ông Hưởng còn xuống tận nơi và lấy tay vục nước lên cho các phóng viên chụp ảnh (dù trước đó chính ông này cho biết lý do mà hệ thống bể chứa nước thải lên men hiện đã phải lấy bạt phủ kín để... đỡ mùi hôi phát tán ra xung quanh).

Nhưng đấy là nước thải của ngày có đoàn kiển tra và các phóng viên đến.

Còn tại biên bản kiểm tra bảo vệ môi trường của Phòng Cảnh sát môi trường (PC36) Phú Thọ lập lúc 9h30’ ngày 30/9/2008 đã xác định: “Công ty đã đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải công nghệ sinh học với công suất thiết kế 1.600m³/ngày đêm. Hiện nay lượng nước thải trung bình xử lý khoảng 150m³/ngày đêm. Hệ thống xử lý bắt đầu vận hành từ tháng 11/2007 đến nay chưa được tiến hành nghiệm thu, đang trong quá trình thử nghiệm (...). Việc vận hành thử nghiệm hệ thống xử lý nước thải công ty chưa báo cáo kết quả vận hành thử nghiệm bằng văn bản với Sở TN-MT kiểm tra, xác nhận và phê duyệt theo Nghị định 80/CP”.

Vì sao lại có chuyện thử nghiệm một công trình trong thời gian dài như vậy? Lý giải sự vô lý này, ông Trương Quang Bình, Phó Tổng giám đốc Công ty Miwon cho biết hệ thống xử lý nước thải này công ty hợp đồng với Trung tâm Tư vấn chuyển giao công nghệ nước sạch và môi trường thi công.

Nhưng từ khi công ty đưa dây chuyền mở rộng vào hoạt động (11/2007) thì hệ thống xử lý nước thải đã gặp trục trặc. Mặc dù đã nhiều lần yêu cầu đơn vị thi công sửa chữa, khắc phục nhưng cho tới tận thời điểm này vẫn không đảm bảo yêu cầu, nên giữa Công ty Miwon và đơn vị thi công chưa thể nghiệm thu bàn giao.

Mới đây, ngày 9/8, Công ty Miwon đã đơn phương chấm dứt hợp đồng để tìm một đơn vị khác khắc phục những sự cố này.

Tuy nhiên, ngoài những trục trặc kỹ thuật như ông Bình trình bày, trong quá trình tìm hiểu vụ việc này, chúng tôi còn tìm được bản kết luận kiểm tra về bảo vệ môi trường ngày 4/7/2007 của Cục Bảo vệ môi trường (BVMT) - Bộ TN-MT đối với Công ty Miwon.

Khi đó, hệ thống xử lý nước thải bằng công nghệ màng sinh học cũng đã vận hành thử nghiệm, nhưng Cục BVMT đã phát hiện ra bất hợp lý trong thiết kế đó là hồ sinh học được xây bằng đá xung quanh nhưng đáy bằng đất không được chống thấm, có nguy cơ gây ô nhiễm nước ngầm trong khu vực.

Thời điểm ấy, Cục BVMT cũng đã yêu cầu công ty chỉ được phép đưa dự án mở rộng giai đoạn II nhà máy sản xuất mì chính bằng công nghệ lên men vào hoạt động khi có văn bản xác nhận đã hoàn thành các biện pháp bảo vệ môi trường của UBND tỉnh Phú Thọ.  

Nhưng, điều cảnh báo ấy đã không được Công ty Miwon quan tâm, bởi tại biên bản kiểm tra của PC36 Công an Phú Thọ ngày 30/9 vẫn xác định đáy hồ sinh học không có khả năng chống thấm. Bình thường, hồ sinh học là nơi chứa nước thải đã được xử lý, nhưng khi xảy ra sự cố hệ thống xử lý thì công ty phải xả trực tiếp nước thải chưa xử lý ra hồ này.

Không những thế, dù hệ thống xử lý nước thải chưa đạt chuẩn, nhưng công ty vẫn lập hồ sơ trình cơ quan chức năng cấp giấy phép... xả thải vào sông Hồng nhưng đã không được chấp nhận. Tuy nhiên, sau đó công ty vẫn thực hiện sản xuất và xả nước thải chưa đạt chuẩn ấy ra sông mà không cần được cấp phép.

Còn bao nhiêu “Miwon” chưa lộ diện?

Trong buổi làm việc với chúng tôi về những sai phạm của Công ty Miwon, khi được hỏi về trách nhiệm của tỉnh và cơ quan quản lý Nhà nước về môi trường tại địa phương, Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Đặng Đình Vượng cho biết địa phương vẫn thường xuyên kiểm tra. Ông Vượng cũng thừa nhận tồn tại tình trạng khi đoàn kiểm tra đến thì công ty không xả nước thải bẩn nhưng khi không có đoàn kiểm tra thì tình trạng xả nước bẩn lại tồn tại như cũ.

Bể xử lý nước thải.

Về việc công ty thử nghiệm đến gần một năm trời cho hệ thống xử lý nước thải và xả trực tiếp nước thải ra sông Hồng dù chưa được cấp giẩy phép xả nước thải ra nguồn nước, ông Vượng cho biết, do công ty chưa đảm bảo chất lượng nước xử lý nên tỉnh không cấp giấy phép xả nước thải cho công ty. Việc Miwon cố tình xả nước thải ra sông khi chưa có giấy phép là hành vi vi phạm pháp luật về môi trường cần nghiêm túc xử lý.

Theo ông Vượng, đáng ra khi hệ thống xử lý nước thải không đảm bảo điều kiện, công ty cần đình chỉ dây chuyền sản xuất mở rộng để không gây ô nhiễm môi trường nhưng không thực hiện, như vậy là có lỗi, có sai phạm. Do đó, tỉnh đã chỉ đạo các đoàn thanh tra, cảnh sát vào điều tra để có kết luận cuối cùng trước khi đưa ra hình thức xử lý đối với Miwon.

Tuy nhiên, có một vấn đề đặt ra từ vụ việc này, đó là hiện còn bao nhiêu nhà máy đã và đang ngày đêm xả thải vô tội vạ ra sông Hồng. Hiện chỉ riêng tại khu vực thành phố Việt Trì cũng đang có hơn 10 nhà máy sản xuất công nghiệp như sản xuất giấy, dệt nhuộm, hóa chất... xả thải ra sông Hồng.

Chúng ta đã và đang phải trả giá vì đã để cho những dòng sông như sông Đáy, sông Nhuệ trở thành sông chết. Nếu thực tế như hiện nay còn tiếp diễn thì không chỉ làm sông Hồng “chết” mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của người dân và thành phố Việt Trì khi nơi đây đã được quy hoạch là thành phố lễ hội.

Trong buổi làm việc với chúng tôi, ông Vượng cũng bày tỏ lo ngại tình trạng ô nhiễm môi trường từ các nhà máy sản xuất công nghiệp. Theo ông Vượng, UBND tỉnh Phú Thọ đang có chủ trương và đề nghị di dời toàn bộ khu công nghiệp phía Nam Việt Trì ra khỏi thành phố, tuy nhiên để làm được việc này không hề đơn giản.

Như vậy, trong khi chưa tìm ra một phương án khả thi cho việc di dời thì việc cần thiết nhất lúc này là sự vào cuộc và xử lý kiên quyết của các cơ quan chức năng. Bởi với thực tế như vừa qua, rõ ràng có trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về môi trường.   

Theo thông tin chúng tôi có được, hiện Bộ TN-MT đã yêu cầu rà soát, kiểm tra lại toàn bộ các báo cáo, kết luận mà các đoàn thanh tra thuộc Bộ TN-MT đã thực hiện trong năm 2007 về việc thực thi chính sách pháp luật về môi trường và bảo vệ môi trường tại Công ty TNHH Miwon.

Bộ sẽ xem xét, đánh giá lại các hình thức xử lý đã nêu trong báo cáo cũng như kiểm tra xem các đơn vị, doanh nghiệp gây ô nhiễm đã khắc phục tới đâu hành vi gây ô nhiễm đã được kết luận. Nếu doanh nghiệp không tuân thủ và thực hiện đúng với kết luận thanh tra hoặc tái phạm, Bộ sẽ xử phạt theo mức nặng nhất.

Cho tới lúc này, hướng xử lý những sai phạm của Công ty Miwon như thế nào vẫn còn phải chờ kết quả kiểm tra của cơ quan chức năng. Chúng tôi sẽ trở lại sự việc này vào thời điểm thích hợp