“Nghi án” đào vàng ở Vườn Quốc gia Ba Vì là có cơ sở?

Báo CAND đã thông tin về việc người dân tại xã Vân Hòa (Ba Vì, Hà Nội) bức xúc trước việc thi công đập Đồng Xô của Công ty cổ phần Xây dựng và Du lịch Bình Minh không chỉ gây ô nhiễm môi trường, mà còn tạo nghi vấn về việc thi công đập chỉ là ngụy trang cho việc khai thác vàng trái phép ở đây. Đến thời điểm này, vẫn còn rất nhiều những nghi vấn chưa được làm rõ, trong khi các cơ quan chức năng tỏ ra thờ ơ trước vấn đề này.

Kiểm tra 1 lần, "không thấy có dấu hiệu"

Để có câu trả lời chính thức về việc có hay không có vàng tại khu vực đang thi công con đập này, và có hay không khả năng Công ty Bình Minh lợi dụng việc thi công đập để khai thác vàng trái phép, chúng tôi đã tìm đến cơ quan quản lý nhà nước về vấn đề này là Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hà Nội. Sau năm lần bảy lượt hẹn gặp, cuối cùng chúng tôi cũng có được buổi làm việc với ông Nghiêm Đức Vinh - Trưởng phòng Tài nguyên Khoáng sản. Trong buổi làm việc này, ông Vinh có cung cấp 1 văn bản được Phó Giám đốc Sở Nguyễn Văn Hùng ký ngày 21/3/2011 gửi đến UBND huyện Ba Vì và Công ty Bình Minh. Theo đó, ngày 1/3, Sở đã đi thực địa nắm tình hình tại khu vực xây dựng đập. "Tại thời điểm này, trên công trường xây dựng không có hiện tượng đào đãi vàng". Văn bản của Sở cũng thừa nhận phản ánh của người dân về hiện tượng ô nhiễm môi trường là có thật, "trong quá trình xây dựng đập, do chưa xử lý tốt bể lắng nên một lượng bùn đất đã trôi theo suối xuống khu ruộng canh tác của thôn Cổ Rùa, xã Vân Hòa".

Bởi vậy, Sở đã đề nghị UBND huyện Ba Vì chỉ đạo Công ty Bình Minh có giải pháp kịp thời làm sạch nước thải từ công trường xây dựng, hạn chế tối đa những tác động xấu tới môi sinh và cảnh quan khu vực xung quanh. Văn bản cũng nhắc nhở địa phương này thường xuyên kiểm tra và xử lý kịp thời việc khai thác khoáng sản vàng phát sinh trong quá trình xây dựng đập, thực hiện nghiêm túc lệnh cấm khai thác khoáng sản tại khu vực núi Ba Vì. Trường hợp phát hiện khoáng sản trong quá trình xây dựng, đơn vị thi công phải báo cáo UBND huyện, Sở TN-MT để xử lý kịp thời, nghiêm cấm mọi hành vi khai thác khoáng sản trái phép.

Như vậy, chỉ bằng 1 lần kiểm tra, "không thấy có hiện tượng đào đãi vàng", Công ty Bình Minh gần như được tuyên "trắng án",  vẫn được tiếp tục công việc. Trách nhiệm giám sát tiếp tục được đẩy lại cho UBND huyện Ba Vì, và dư luận đặt ra dấu hỏi về sự chính xác của lần kiểm tra đó.

Cần bảo vệ nguyên trạng vùng núi Ba Vì

Trong buổi làm việc, chúng tôi cũng được ông Nghiêm Đức Vinh cung cấp tài liệu cho biết là căn cứ để làm công tác quản lý nhà nước về khoáng sản. Theo đó, bản đồ phân bố khoáng sản ở khu vực này cho biết tại Ba Vì không hề có vàng. Tuy nhiên, theo một tài liệu khác được PGS.TS Tạ Hòa Phương - Chủ tịch Hội Cổ sinh - Địa tầng Việt Nam cung cấp lại cho thấy, xã Vân Hòa có đến 2 điểm vàng.

Theo Bản đồ địa chất và khoáng sản khu vực Hà Nội (tỷ lệ 1: 200.000, Hoàng Ngọc Kỷ chủ biên) do Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam xuất bản năm 2005, thì 2 điểm vàng này nằm tại khu vực xóm Xoan, xã Vân Hòa. Điểm quặng mang ký hiệu số 18 nằm ở phía trên núi Ba Vì dọc theo suối Cả là "nhiệt dịch", nghĩa là vàng gốc, và điểm quặng số 20 là vàng sa khoáng. Nhiều nguồn thông tin cũng cho biết vào những năm 80, khu vực Ba Vì đã thu hút rất nhiều người đổ về đãi vàng. Nguyên tắc là đã có vàng sa khoáng, tức là đâu đó trong lòng đất phải có nhiệt dịch, để từ đó mới bị bào mòn ra vàng sa khoáng lẫn vào cát. Như vậy, không thể phủ nhận khả năng núi Ba Vì có vàng, và những tố cáo của người dân tỏ ra có cơ sở.

PGS.TS Tạ Hòa Phương và tấm bản đồ có 2 địa điểm được cho là có vàng.

Tuy chúng tôi có mang việc đã được xem bản đồ cho thấy khu vực này có vàng ra "khoe" và đề nghị ông Nghiêm Đức Vinh xem, nhưng vị trưởng phòng này thậm chí không buồn ngó qua. Trách nhiệm của ông là lên kiểm tra, ông đã kiểm tra. Tài liệu quản lý Nhà nước được Bộ giao ghi không có vàng, vậy thì việc ở đó đích thực có vàng hay không chẳng phải việc ông quan tâm. "Khu vực núi Ba Vì là khu vực được "đánh dấu đỏ" - cấm hoàn toàn việc khai thác khoáng sản. Ai làm trái sẽ phải chịu trách nhiệm". Văn bản của Sở đã đề nghị UBND huyện giám sát, như vậy là Sở đã hết trách nhiệm(?).

Việc kết luận Công ty Bình Minh có lợi dụng đào đãi vàng hay không cần phải có bằng chứng xác đáng, nhưng hiện người ta chưa tìm ra. Như vậy, công ty này vẫn được tiếp tục công việc dưới sự "kiểm tra thường xuyên" của UBND huyện Ba Vì (nếu cơ quan này thực hiện nghiêm túc đề nghị của Sở).

Những cáo buộc từ trước đến nay được giải quyết đơn giản bằng yêu cầu chỉ đạo họ "có giải pháp kịp thời" hạn chế tối đa tác động đến môi trường. Khoan nói đến việc ai đúng ai sai, thì cách xử lý của cơ quan chức năng cũng chưa làm cho dư luận cảm thấy bị thuyết phục...